Ο πόλεμος που βρίσκεται σε εξέλιξη στη Μέση Ανατολή αποκαλύπτει μια σαφή αλλαγή στις στρατιωτικές τακτικές που χρησιμοποιούν οι εμπλεκόμενες πλευρές. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ έχουν εξαπολύσει ένα εκτεταμένο κύμα επιθέσεων σε χιλιάδες στόχους μέσα στο Ιράν, με στόχο να αποδυναμώσουν την ικανότητα της χώρας να διεξάγει επιθέσεις με πυραύλους και να διαταράξουν τα δίκτυα διοίκησης και ελέγχου.
Σύμφωνα με προκαταρκτικές εκτιμήσεις των οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι επιθέσεις αυτές έχουν πλήξει εκτοξευτές πυραύλων, κέντρα διοίκησης και στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ενώ έχουν σκοτωθεί και ανώτατοι στρατιωτικοί διοικητές. Την ίδια στιγμή, οι συγκρούσεις έχουν προκαλέσει και μεγάλο αριθμό θυμάτων μεταξύ των αμάχων, με τις πρώτες εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για περισσότερους από 1.000 νεκρούς πολίτες.
Παρά τα πλήγματα, το Ιράν συνεχίζει να απαντά στρατιωτικά, εξαπολύοντας επιθέσεις με drones και πυραύλους σε διάφορες περιοχές της Μέσης Ανατολής. Οι επιθέσεις αυτές έχουν αναδείξει αδυναμίες στην αεράμυνα του συνασπισμού, ιδιαίτερα απέναντι σε μαζικές επιθέσεις φθηνών μη επανδρωμένων αεροσκαφών, εξηγεί το Bloomberg.
Τα μαθήματα πολέμου του 2025 στη Μέση Ανατολή
Πολλές από τις στρατηγικές που εφαρμόζονται σήμερα έχουν τις ρίζες τους στον σύντομο αλλά έντονο πόλεμο του Ιουνίου του 2025, στον οποίο συμμετείχαν οι ίδιες χώρες. Εκείνη η σύγκρουση αποτέλεσε ένα είδος «δοκιμαστικού πεδίου» για νέες τακτικές, οι οποίες τώρα εφαρμόζονται σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα.
Οι υπεύθυνοι στρατιωτικού σχεδιασμού των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η καταστροφή των κόμβων διοίκησης των πυραυλικών δυνάμεων του Ιράν είναι κρίσιμη για την αποτροπή μαζικών επιθέσεων. Αν και οι πύραυλοι μπορούν να θαφτούν, να ενισχυθούν ή να διασκορπιστούν σε όλη τη χώρα, τα πληρώματα εκτόξευσης είναι πολύ πιο εκτεθειμένα και πιο δύσκολο να αντικατασταθούν. Ως αποτέλεσμα, έγιναν βασικοί στόχοι σε αυτή την εκστρατεία, μαζί με τους ανώτερους διοικητές και τα δίκτυα επικοινωνιών. Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι πάνω από το 90% των εκτοξευτών της Τεχεράνης έχουν καταστραφεί, δημιουργώντας ένα εμπόδιο στην ικανότητα του Ιράν να πραγματοποιεί επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους.
Η τακτική «εκτός εμβέλειας»
Ένα ακόμη σημαντικό μάθημα από τον πόλεμο του 2025 ήταν η ανάγκη αποφυγής αντιποίνων. Την προηγούμενη χρονιά, το Ιράν είχε εκτοξεύσει πάνω από 500 βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον του Ισραήλ, δείχνοντας ότι μπορούσε να ανταποδώσει γρήγορα τα πλήγματα.
Για να περιορίσουν τις απώλειες, οι αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις υιοθέτησαν μια απλή αλλά αποτελεσματική στρατηγική: την μετακίνηση προσωπικού και εξοπλισμού εκτός της εμβέλειας των ιρανικών πυραύλων πριν ξεκινήσουν οι επιθέσεις.
Η τακτική αυτή, γνωστή στους στρατιωτικούς σχεδιαστές ως «get off the X», αποδείχθηκε ιδιαίτερα αποτελεσματική. Όταν το Ιράν ξεκίνησε το νέο κύμα επιθέσεων, πολλοί από τους πυραύλους που εκτοξεύθηκαν κατέληξαν να πλήξουν άδειες στρατιωτικές βάσεις και εγκαταστάσεις που είχαν ήδη εκκενωθεί.
Σύμφωνα με αναλύσεις, μέσα στις πρώτες οκτώ ημέρες της σύγκρουσης η Τεχεράνη εκτόξευσε περισσότερους από 650 βαλλιστικούς πυραύλους. Ωστόσο, αρκετοί από αυτούς δεν προκάλεσαν σημαντικές απώλειες ακριβώς λόγω της προληπτικής μετακίνησης δυνάμεων.
Η απάντηση του Ιράν: αποκέντρωση και drones
Το Ιράν, ωστόσο, δεν έμεινε χωρίς να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα από την προηγούμενη σύγκρουση. Κατά τη διάρκεια του πολέμου του 2025, ισραηλινά πλήγματα που εξόντωσαν ανώτατους διοικητές και διέκοψαν τις επικοινωνίες είχαν παραλύσει τμήματα των πυραυλικών δυνάμεων της χώρας.
Έκτοτε, οι Ιρανοί στρατιωτικοί σχεδιαστές φαίνεται να έχουν υιοθετήσει μια πιο αποκεντρωμένη δομή διοίκησης. Οι εκτοξευτές έχουν διασκορπιστεί σε μεγαλύτερη έκταση, ενώ οι μονάδες έχουν εκπαιδευτεί να συνεχίζουν τις επιθέσεις ακόμη και αν εξουδετερωθεί η ανώτατη ηγεσία ή καταστραφούν βασικές δομές διοίκησης.
Παράλληλα, το Ιράν έχει επενδύσει ακόμη περισσότερο στη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Τα συγκεκριμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη είναι φθηνά, κατασκευάζονται γρήγορα και μπορούν να εκτοξεύονται σε μεγάλους αριθμούς.
Κατά τη διάρκεια της προηγούμενης σύγκρουσης, η Τεχεράνη είχε εκτοξεύσει χιλιάδες drones τύπου Shahed-136 εναντίον του Ισραήλ. Παρότι τα περισσότερα καταρρίφθηκαν από τα πολυεπίπεδα συστήματα αεράμυνας, η στρατηγική των μαζικών επιθέσεων παρέμεινε βασικό στοιχείο της ιρανικής τακτικής.
Η οικονομική εξίσωση των drones
Οι επιθέσεις με drones δημιουργούν ένα ιδιαίτερο πρόβλημα για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους. Παρότι πολλά από αυτά καταρρίπτονται, η αναχαίτισή τους απαιτεί πυραύλους και συστήματα αεράμυνας που κοστίζουν πολλαπλάσια από το ίδιο το drone.
Με άλλα λόγια, το Ιράν μπορεί να προκαλεί σημαντική οικονομική φθορά στις αμυντικές δυνατότητες των αντιπάλων του χρησιμοποιώντας πολύ φθηνά όπλα.
Αυτή η δυναμική έχει παρατηρηθεί και σε άλλες σύγχρονες συγκρούσεις, όπου τα φθηνά drones έχουν δοκιμάσει τα όρια των παραδοσιακών συστημάτων αεράμυνας.
Τα κενά στην άμυνα του συνασπισμού
Η νέα μορφή πολέμου έχει επίσης αποκαλύψει ορισμένες αδυναμίες στις αμερικανικές και συμμαχικές υποδομές στην περιοχή. Από την αρχή της σύγκρουσης έχουν καταγραφεί επιθέσεις σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ενώ αρκετές βάσεις έχουν υποστεί ζημιές.
Σε μία από τις πιο σοβαρές επιθέσεις, έξι Αμερικανοί στρατιώτες σκοτώθηκαν σε πλήγμα drone σε στρατιωτική εγκατάσταση στο Κουβέιτ. Παράλληλα, σημαντικές υποδομές έγκαιρης προειδοποίησης και ραντάρ στην περιοχή έχουν επίσης δεχθεί πλήγματα.
Ως αποτέλεσμα, η Ουάσιγκτον έχει κινητοποιήσει πρόσθετα συστήματα αεράμυνας και προσπαθεί να εξασφαλίσει πρόσθετη πρόσβαση σε βάσεις στη Μέση Ανατολή, καθώς η σύγκρουση επεκτείνεται.
Το στρατηγικό ερώτημα: πώς τελειώνει ένας πόλεμος
Παρά την ταχύτητα με την οποία οι στρατιωτικές επιχειρήσεις εξελίσσονται, ένα βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο: πώς μπορεί να τελειώσει αυτή η σύγκρουση.
Η ιστορία δείχνει ότι ακόμη και οι επιτυχίες στο πεδίο της μάχης δεν αρκούν για να καθορίσουν το τέλος ενός πολέμου. Το πολιτικό αποτέλεσμα και η στρατηγική εξόδου συχνά αποδεικνύονται πολύ πιο δύσκολα ζητήματα.
Καθώς η σύγκρουση συνεχίζεται, η δημόσια επιχειρηματολογία της αμερικανικής κυβέρνησης φαίνεται να μεταβάλλεται – από την αποδυνάμωση της στρατιωτικής ισχύος του Ιράν έως τη συζήτηση για πιθανή αλλαγή καθεστώτος.
Η εξέλιξη αυτή υπογραμμίζει ένα διαχρονικό μάθημα της στρατηγικής: πριν ξεκινήσει ένας πόλεμος, πρέπει να είναι ξεκάθαρο όχι μόνο γιατί διεξάγεται, αλλά και ποια θα είναι η μορφή της νίκης.
Μέχρι αυτή τη στιγμή, το ερώτημα αυτό παραμένει ανοιχτό.
