Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει διαταράξει το εμπόριο μέσω των Στενών του Ορμούζ, ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία διέλευσης για πετρέλαιο, φυσικό αέριο αλλά και λιπάσματα που είναι απαραίτητα για τη γεωργία παγκοσμίως. Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η διαταραχή αυτή μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένο κόστος παραγωγής, μειωμένες σοδειές και τελικά ακριβότερα τρόφιμα για τους καταναλωτές.
«Η αύξηση του κόστους ενέργειας και εισροών απειλεί να ξαναφέρουν τον πληθωρισμό τροφίμων στα ύψη, παρά το γεγονός ότι σε πολλές χώρες οι τιμές είχαν επιστρέψει σε πιο ιστορικά επίπεδα,» αναφέρει το Διεθνές Ινστιτούτο Πολιτικής Τροφίμων (IFPRI).
Ο Raj Patel, καθηγητής έρευνας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας, προειδοποιεί ότι η διακοπή των λιπασμάτων λόγω της σύγκρουσης μπορεί να εντείνει την πίεση στις παγκόσμιες αγορές τροφίμων μέσω πολλαπλών καναλιών ταυτόχρονα.
«Η απάντηση είναι σημαντική και ταχύτερη από ό,τι νομίζουν πολλοί,» λέει ο Patel. «Τα Στενά του Ορμούζ είναι το κρίσιμο σημείο για τα λιπάσματα. Το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, το Ομάν και το Ιράν παρέχουν ένα σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας ουρίας και φωσφορικών, και σχεδόν όλα περνούν από το Ορμούζ».
Οι χώρες που εξαρτώνται από εισαγόμενα τρόφιμα ή λιπάσματα ενδέχεται να δουν αύξηση κόστους μέσα σε εβδομάδες, ιδιαίτερα κατά τις κρίσιμες περιόδους σποράς.
Τρόφιμα: Ο κίνδυνος για τις χώρες του Κόλπου
Οι χώρες που βρίσκονται κοντά στη σύγκρουση θα επηρεαστούν πρώτες. «Στην περιοχή, οι καταναλωτές των χωρών του GCC είναι περισσότερο εκτεθειμένοι σε βραχυπρόθεσμες αυξήσεις των τιμών τροφίμων λόγω της εξάρτησής τους από εισαγωγές μέσω του Στενού του Ορμούζ, » λέει ο αναλυτής εμπορευμάτων Bin Hui Ong στο CNBC.
Oι οικονομίες του Περσικού Κόλπου όπως το Κατάρ, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και η Σαουδική Αραβία βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις εισαγωγές τροφίμων που περνούν από το Στενό. Αν οι μεταφορές παραμείνουν περιορισμένες, οι προμήθειες θα χρειαστεί να διοχετευθούν μέσω ακριβότερων εναλλακτικών οδών ή να μεταφερθούν επί χερσαίων διαδρομών.
«Όλες οι χώρες δυτικά του Ορμούζ θα δυσκολευτούν να προμηθευτούν τρόφιμα,»εξηγεί στο CNBC ο Mera. «Οι πλούσιες χώρες έχουν τη δυνατότητα να εισάγουν τρόφιμα αεροπορικώς ή με χερσαίες οδούς, ενώ οι φτωχότερες γειτονικές χώρες μπορεί να αντιμετωπίσουν σοβαρά προβλήματα».
Το Ιράκ και το ίδιο το Ιράν ενδέχεται να αντιμετωπίσουν την έλλειψη τροφίμων αν η διαταραχή συνεχιστεί.
Η πιο ευάλωτη περιοχή η Υποσαχάρια Αφρική
Πέρα από την περιοχή του Κόλπου, οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι εντοπίζονται σε περιοχές της Υποσαχάριας Αφρικής, όπου οι αγρότες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα λιπάσματα και τα νοικοκυριά ξοδεύουν μεγάλο ποσοστό του εισοδήματός τους σε τρόφιμα.
«Η Υποσαχάρια Αφρική είναι η πιο ευάλωτη περιοχή,» αναφέρει ο Patel. Περισσότερο από το 90% των λιπασμάτων στην περιοχή εισάγεται, κυρίως από χώρες εκτός Αφρικής. Οι καλλιέργειες που απαιτούν μεγάλη ποσότητα αζώτου, όπως το καλαμπόκι, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες σε ελλείψεις λιπασμάτων, αυξάνοντας τον κίνδυνο χαμηλότερων σοδειών και υψηλότερων τιμών τροφίμων.
Οι φτωχότερες και πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές αναμένεται να πληγούν περισσότερο.
Ασία: Πιέσεις στις τιμές
Χώρες της Νότιας και Νοτιοανατολικής Ασίας όπως η Ινδία, το Μπαγκλαντές, η Ταϊλάνδη και η Ινδονησία εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από λιπάσματα εισαγόμενα από τον Κόλπο. Μια παρατεταμένη διαταραχή μπορεί να αυξήσει το κόστος για τους αγρότες κατά τις περιόδους σποράς.
«Ένας αγρότης στην Ταϊλάνδη που βασίζεται κατά 90% σε εισαγόμενα λιπάσματα αντιμετωπίζει σοκ κόστους σε κάθε επίπεδο,» λέει ο Patel, επισημαίνοντας ότι οι βασικές καλλιέργειες όπως ρύζι και καλαμπόκι απαιτούν πολλά λιπάσματα.
Η Ινδονησία και το Μπαγκλαντές πιθανώς θα πληγούν περισσότερο στην περιοχή.
Οι μακροπρόθεσμες συνέπειες
Αν οι αγρότες μειώσουν τη χρήση λιπασμάτων λόγω υψηλότερων τιμών, η παραγωγή θα μειωθεί και οι τιμές τροφίμων θα αυξηθούν. Η Βραζιλία, σημαντικός εξαγωγέας σόγιας και καλαμποκιού, μπορεί επίσης να δει αύξηση κόστους αν η αγορά λιπασμάτων συρρικνωθεί.
Ακόμα και αν η παραγωγή παραμείνει σταθερή βραχυπρόθεσμα, η αύξηση του κόστους ενέργειας μπορεί να ωθήσει τις τιμές τροφίμων παγκοσμίως. Η ενέργεια επηρεάζει όλες τις φάσεις της αλυσίδας τροφίμων, από την καλλιέργεια και την παραγωγή λιπασμάτων έως τη μεταφορά και επεξεργασία των τροφίμων.
«Ο μεγαλύτερος αντίκτυπος στις τιμές καταναλωτή δεν θα προέλθει από τις αγροτικές πρώτες ύλες, αλλά από το γεγονός ότι η ενέργεια αποτελεί μεγάλο μέρος του λογαριασμού τροφίμων,» λέει ο Joseph Glauber του IFPRI.
Η ένταση του σοκ των τιμών θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πόσο θα διαρκέσουν οι διαταραχές στις μεταφορές, σύμφωνα με τον Chris Barrett, οικονομολόγο γεωργίας στο Πανεπιστήμιο Cornell.
