Στα πρώτα της βήματα βρίσκεται ακόμη στην Ελλάδα η οργανωμένη ανακύκλωση φωτοβολταϊκών πλαισίων, παρά τη ραγδαία ανάπτυξη που γνώρισε τα τελευταία χρόνια η αγορά της ηλιακής ενέργειας. Κι αυτό παρότι οι ποσότητες εξοπλισμού που έχουν έως σήμερα φτάσει στο τέλος του κύκλου ζωής τους εκτιμώνται σε εκατοντάδες χιλιάδες τόνους, ενώ τα επόμενα χρόνια το ζήτημα της διαχείρισης των σχετικών αποβλήτων θα αναδειχθεί σε μία από τις σημαντικές προκλήσεις της ενεργειακής μετάβασης.
Από το 2020, όταν άρχισε να λειτουργεί το σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης αποβλήτων ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού «ΦΩΤΟΚΥΚΛΩΣΗ ΑΕ», έως και σήμερα έχουν συλλεχθεί και οδηγηθεί προς ανακύκλωση περίπου 500 τόνοι φωτοβολταϊκών πλαισίων που έφτασαν στο τέλος της ζωής τους. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί σε περίπου 25.000 πάνελ τα οποία προέρχονται από εγκαταστάσεις σε όλη τη χώρα.
Ωστόσο, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της αγοράς, οι ανάγκες διαχείρισης είναι ήδη σημαντικά μεγαλύτερες. Όπως ανέφερε χθες μιλώντας σε δημοσιογράφους, ο Γενικός Διευθυντής της «ΦΩΤΟΚΥΚΛΩΣΗ ΑΕ» κ. Δημήτρης Χριστογιαννόπουλος τα απόβλητα φωτοβολταϊκών πλαισίων που εκτιμάται ότι υπάρχουν σήμερα προς διαχείριση στην ελληνική αγορά προσεγγίζουν τους 2.500 τόνους.
Η περαιτέρω ανάπτυξη της οργανωμένης ανακύκλωσης προϋποθέτει, όπως επεσήμανε, τη σταδιακή και πλήρη συμμετοχή όλων των υπόχρεων παραγωγών στο σύστημα χρηματοδότησης της διαχείρισης, ώστε να διασφαλίζεται η βιωσιμότητα και η αποτελεσματικότητα του μοντέλου εναλλακτικής διαχείρισης. Σε αυτή την κατεύθυνση, σύμφωνα με τον ίδιο, ιδιαίτερη σημασία αναμένεται να έχει και ο καθορισμός από τον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ) της ελάχιστης εισφοράς ανακύκλωσης για τα φωτοβολταϊκά πλαίσια, που εκτιμάται ότι θα συμβάλει στη διαμόρφωση ενός πιο σαφούς και σταθερού πλαισίου λειτουργίας για την αγορά .
Σημαντικό εμπόδιο για την ανάπτυξη της αγοράς αποτελεί η εκτεταμένη εισφοροδιαφυγή. Το φαινόμενο αυτό περιορίζει τη χρηματοδοτική βάση των συστημάτων ανακύκλωσης, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται τόσο η πλήρης αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών όσο και η ανάπτυξη της σχετικής εφοδιαστικής αλυσίδας. Σήμερα λειτουργούν στη χώρα τρεις μονάδες ανακύκλωσης φωτοβολταϊκών πλαισίων — στην Κρήτη, στη Δυτική Μακεδονία και στη Στερεά Ελλάδα — με συνολική δυναμικότητα που φτάνει περίπου τους 10.000 τόνους ετησίως. Παρότι υπάρχει επενδυτικό ενδιαφέρον για νέες εγκαταστάσεις, η περιορισμένη χρηματοδότηση και η αβεβαιότητα γύρω από τη λειτουργία της αγοράς λειτουργούν αποτρεπτικά για την υλοποίηση νέων επενδύσεων.
Ένα από τα μέτρα που θα μπορούσαν να περιορίσουν την εισφοροδιαφυγή είναι η διασύνδεση των τελωνείων με το Εθνικό Μητρώο Παραγωγών Αποβλήτων, πρόταση που έχει ήδη υποβληθεί στην κυβέρνηση από τη «ΦΩΤΟΚΥΚΛΩΣΗ». Αντίστοιχη πρακτική εφαρμόστηκε πρόσφατα στην Ισπανία, οδηγώντας πολλούς εισαγωγείς που μέχρι τότε δεν κατέβαλλαν εισφορές να ενταχθούν σε συστήματα ανακύκλωσης. Μια ακόμη πρόταση που συζητείται είναι η υποχρεωτική καταβολή του τέλους ανακύκλωσης πριν από τη σύνδεση ενός φωτοβολταϊκού συστήματος με το δίκτυο του ΔΕΔΔΗΕ ή το σύστημα μεταφοράς του ΑΔΜΗΕ.
Σήμερα οι τρεις μονάδες ανακύκλωσης μπορούν να ανακυκλώσουν περίπου 10.000 τόνους ετησίως. Ωστόσο, η εικόνα αναμένεται να αλλάξει δραστικά μέσα στην επόμενη δεκαετία, με δεδομένο ότι η μέση διάρκεια ζωής ενός φωτοβολταϊκού πλαισίου κυμαίνεται περίπου στα 25 έτη, ενώ η μαζική ανάπτυξη της αγοράς στην Ελλάδα ξεκίνησε πριν από περίπου 15 χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι ο κύριος όγκος των αποβλήτων θα αρχίσει να εμφανίζεται μετά το 2034.
Σύμφωνα με μελέτη της ΦΩΤΟΚΥΚΛΩΣΗ ΑΕ, έως το 2055 εκτιμάται ότι στην Ελλάδα θα έχουν παραχθεί περισσότεροι από 1 εκατομμύριο τόνοι αποβλήτων φωτοβολταϊκών πλαισίων. Μόνο κατά την περίοδο 2030-2033 αναμένεται να προκύψουν περίπου 200.000 τόνοι.
Οι προβλέψεις αυτές καταδεικνύουν ότι η διαχείριση των αποβλήτων φωτοβολταϊκών δεν αποτελεί ένα δευτερεύον ζήτημα για την αγορά, αλλά έναν κρίσιμο κρίκο στην αλυσίδα της ενεργειακής μετάβασης. Σήμερα η εγκατεστημένη φωτοβολταϊκή ισχύς στην Ελλάδα αγγίζει τα 12 γιγαβάτ, που αντιστοιχούν σε περίπου 30 εκατομμύρια φωτοβολταϊκά πλαίσια.
Το κόστος ανακύκλωσης υπολογίζεται περίπου στα 300 με 400 ευρώ ανά τόνο, ανάλογα με το επιχειρησιακό μοντέλο κάθε συστήματος. Από το 2020 και μετά το κόστος αυτό οφείλουν να καλύπτουν οι εταιρείες που εισάγουν τα πάνελ στην ελληνική αγορά.
Ωστόσο, μεγάλο «αγκάθι» αποτελούν τα λεγόμενα ιστορικά απόβλητα δηλαδή εκείνα που δημιουργήθηκαν πριν τεθεί σε πλήρη εφαρμογή το ισχύον καθεστώς χρηματοδότησης της ανακύκλωσης. Οι ποσότητες αυτές εκτιμώνται σε περίπου 300.000 τόνους. Για τα πάνελ που εγκαταστάθηκαν πριν από το 2012 το κόστος διαχείρισης βαρύνει τους χρήστες, ενώ για την περίοδο 2012-2020 την ευθύνη έχουν οι παραγωγοί ή εισαγωγείς, εφόσον μπορούν να εντοπιστούν, διαφορετικά και πάλι οι χρήστες.
Καθώς η διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας συνεχίζεται με ταχύ ρυθμό, η δημιουργία ενός αποτελεσματικού και οικονομικά βιώσιμου σχεδίου για την ανακύκλωση των φωτοβολταϊκών αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα για την ολοκλήρωση του κύκλου ζωής της πράσινης ενέργειας. Η επόμενη δεκαετία θα δείξει κατά πόσο η ελληνική αγορά θα καταφέρει να προετοιμαστεί εγκαίρως για το κύμα αποβλήτων που αναμένεται να ακολουθήσει. Υπενθυμίζεται ότι πέραν της Φωτοκύκλωσης, ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης αδειοδότησε το περασμένο καλοκαίρι ακόμη τρία συστήματα διαχείρισης, τη RE-LAT Α.Ε., θυγατρική του Ομίλου Aktor, τη PV REVIVE» των JinkoSolar και «Καυκάς» και την ANA.FOS.
