Για περισσότερο από τρεις δεκαετίες η παγκόσμια οικονομία λειτουργούσε με μια βασική υπόθεση. Ποια είναι αυτή; Ότι το εμπόριο θα συνέχιζε να ενώνει τις αγορές και να μειώνει τα εμπόδια μεταξύ των χωρών. Η παγκοσμιοποίηση δημιούργησε τεράστιες αλυσίδες παραγωγής, με προϊόντα να σχεδιάζονται σε μία χώρα, να κατασκευάζονται σε μια άλλη και να πωλούνται σε ολόκληρο τον κόσμο.Σήμερα όμως αυτό το μοντέλο αλλάζει. Μας αφήνει…Οι γεωπολιτικές εντάσεις, οι εμπορικοί ανταγωνισμοί και οι στρατηγικές συγκρούσεις μεταξύ μεγάλων δυνάμεων οδηγούν την παγκόσμια οικονομία σε μια νέα εποχή.Την εποχή των οικονομικών μπλοκ.
Η αντιπαράθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της μετάβασης. Οι περιορισμοί στην τεχνολογία, οι έλεγχοι στις επενδύσεις και οι εμπορικοί δασμοί δεν αποτελούν πλέον απλώς εργαλεία εμπορικής πολιτικής. Έχουν μετατραπεί σε μέσα γεωοικονομικής στρατηγικής. Οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν ολοένα και περισσότερο την οικονομία ως προέκταση της εξωτερικής τους πολιτικής.Παράλληλα, οι επιχειρήσεις επανασχεδιάζουν τις αλυσίδες εφοδιασμού τους. Μετά την πανδημία, αλλά και τις γεωπολιτικές κρίσεις των τελευταίων ετών, η εξάρτηση από μακρινές αγορές θεωρείται πλέον ρίσκο για μια εταιρεία.Πολλές εταιρείες μεταφέρουν μέρος της παραγωγής τους πιο κοντά στις αγορές κατανάλωσης ή σε χώρες που θεωρούνται πολιτικά ασφαλείς .Το αποτέλεσμα όλων αυτών είναι ότι το διεθνές εμπόριο γίνεται λιγότερο παγκόσμιο και περισσότερο περιφερειακό.
Η θέση της Ευρώπης στη νέα πραγματικότητα
Η Ευρώπη βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα δύσκολη θέση σε αυτή τη νέα πραγματικότητα. Από τη μία πλευρά, η ευρωπαϊκή οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το εμπόριο και τις εξαγωγές. Από την άλλη, βρίσκεται ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες οικονομικές δυνάμεις του κόσμου , τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα οι οποίες ανταγωνίζονται όλο και πιο έντονα για τεχνολογική και οικονομική κυριαρχία.Σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να ενισχύσει τη λεγόμενη «στρατηγική αυτονομία» της δηλαδή περισσότερες επενδύσεις στην τεχνολογία, στην ενέργεια και στις κρίσιμες βιομηχανίες.
Για μικρότερες οικονομίες, όπως η ελληνική, η νέα γεωοικονομική πραγματικότητα δημιουργεί τόσο κινδύνους όσο και ευκαιρίες. Οι ενεργειακές υποδομές, τα λιμάνια, οι μεταφορές και τα δίκτυα δεδομένων αποκτούν πλέον όχι μόνο οικονομική αλλά και στρατηγική σημασία.
Σε έναν κόσμο όπου οι οικονομίες οργανώνονται γύρω από συμμαχίες και περιφερειακά μπλοκ, οι χώρες που βρίσκονται σε κομβικές γεωγραφικές θέσεις μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερο ρόλο στις νέες αλυσίδες εφοδιασμού.Η Ελλάδα βρίσκεται ακριβώς σε ένα τέτοιο σταυροδρόμι μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Ασίας.
Το πραγματικό ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο πώς θα προσελκύσει επενδύσεις, αλλά πώς θα τοποθετηθεί σε αυτή τη νέα παγκόσμια οικονομική αρχιτεκτονική.Γιατί η εποχή της απεριόριστης παγκοσμιοποίησης φαίνεται να φτάνει στο τέλος της.
