Ιράν: Εκδίδει νέο χαρτονόμισμα 10 εκατ. ριάλ εν μέσω κρίσης

Το Ιράν άρχισε αυτή την εβδομάδα να κυκλοφορεί το νέο χαρτονόμισμα των 10 εκατομμυρίων ριάλ, το υψηλότερο σε ονομαστική αξία που εκδόθηκε ποτέ στη χώρα, σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσει την εκρηκτική αύξηση της ζήτησης για μετρητά και τον υπερπληθωρισμό που έχει επιδεινωθεί από την συνεχιζόμενη πολεμική σύγκρουση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Οι τράπεζες άρχισαν να διανέμουν το νέο χαρτονόμισμα, το οποίο αντιστοιχεί περίπου σε 7 δολάρια ΗΠΑ, αλλά πολλοί Ιρανοί είδαν τα τραπεζικά ΑΤΜ να εξαντλούν νωρίς τα διαθέσιμα χαρτονομίσματα, καθώς πλήθος κόσμου σχημάτιζε ουρές σε μετρητά ανησυχώντας για πιθανή κατάρρευση των ηλεκτρονικών συστημάτων, αναφέρουν οι Financial Times.

Το Ιράν εκδίδει νέο χαρτονόμισμα για να αντιμετωπίσει τη ζήτηση

Το ροζ χρώμα του νέου χαρτονομίσματος απεικονίζει στην εμπρόσθια όψη του το τζαμί Jameh Mosque της πόλης Γιαζντ, ένα μνημείο του 9ου αιώνα, ενώ στην πίσω πλευρά εμφανίζεται η Ακρόπολη του Μπαμ, ηλικίας περίπου 2.500 ετών.

Το νέο αυτό νόμισμα ξεπερνά σε αξία το προηγούμενο υψηλότερο των 5 εκατομμυρίων ριάλ που είχε εισαχθεί στις αρχές Φεβρουαρίου.

Οι αντιδράσεις του κοινού

Η Κεντρική Τράπεζα του Ιράν δήλωσε ότι το νέο χαρτονόμισμα εισάγεται «για να εξασφαλιστεί η δημόσια πρόσβαση σε μετρητά», τονίζοντας ότι τα ηλεκτρονικά συστήματα — όπως κάρτες χρέωσης, εφαρμογές κινητής και internet banking — θα συνεχίσουν να είναι οι κύριες πλατφόρμες για χρηματοοικονομικές συναλλαγές.

Παρά αυτές τις διαβεβαιώσεις, όμως, οι τράπεζες παρέχουν περιορισμένες ποσότητες μετρητών σε όσους επιθυμούν να κάνουν αναλήψεις. Όπως είπε στους Financial Times μια 80χρονη κάτοικος της Τεχεράνης, η Μαριγιάν: «Περίμενα την σειρά μου για μία ώρα και ο υπάλληλος είπε ότι μπορεί να μου δώσει μόνο 10 εκατ. ριάλ. Αλλά όταν διαμαρτυρήθηκα, λέγοντας ότι δεν έχω χρήματα και χρειάζομαι μετρητά, πήρα 30 εκατ. αντί για 10. Δεν είναι πολλά αλλά μπορούν να με βοηθήσουν για μερικές μέρες αν οι κάρτες σταματήσουν να λειτουργούν».

Η οικονομική κρίση και ο πόλεμος

Η κυκλοφορία του νέου χαρτονομίσματος αντανακλά την κρίσιμη κατάσταση της ιρανικής οικονομίας, η οποία βρίσκεται υπό έντονη πίεση όσο ο πόλεμος εισέρχεται στην τέταρτη εβδομάδα του.

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν πλήξει υποδομές, συμπεριλαμβανομένης μεγάλης τράπεζας, επιδεινώνοντας την κατάσταση για τις επιχειρήσεις που ήδη υποφέρουν από τους συνεχείς βομβαρδισμούς και την απρόβλεπτη αναστολή των πτήσεων στον εναέριο χώρο του Ιράν.

Πριν από λίγες ημέρες ένα κτίριο της Τράπεζας Σεπάχ, που εξυπηρετεί τόσο τις ένοπλες δυνάμεις όσο και το ευρύ κοινό, χτυπήθηκε από πύραυλο, προκαλώντας περαιτέρω ανησυχία στο κοινό. Η τράπεζα ανακοίνωσε ότι έχει αποκατασταθεί η πρόσβαση, επιτρέποντας στους πελάτες να χρησιμοποιούν τις κάρτες τους για αγορές και αναλήψεις ΑΤΜ, ενώ οι υπηρεσίες του online banking θα επαναλειτουργήσουν σύντομα.

Ο πληθωρισμός, η αποτίμηση και οι κοινωνικές επιπτώσεις

Η ιρανική οικονομία βρισκόταν ήδη υπό πίεση από τα χρόνια των αμερικανικών κυρώσεων, τη μείωση των εσόδων από το πετρέλαιο, τη συνεχιζόμενη υψηλή πληθωριστική τάση και τη συστημική διαφθορά — παράγοντες που έχουν οδηγήσει σε μεγάλη υποτίμηση του ριάλ.

Μετά τη 12ήμερη σύγκρουση του περασμένου Ιουνίου, το ριάλ είχε χάσει περίπου 40% της αξίας του και η οικονομική δυσπραγία τροφοδότησε μαζικές διαδηλώσεις τον Ιανουάριο που κατεστάλησαν βίαια. Πριν την έναρξη του τελευταίου πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, η ισοτιμία έφτασε σε ιστορικό χαμηλό, περίπου 1,66 εκατ. ριάλ ανά δολάριο, αν και μέχρι την Παρασκευή είχε ενισχυθεί σε περίπου 1,5 εκατ. ριάλ.

Πριν την έναρξη του τελευταίου πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, η ισοτιμία έφτασε σε ιστορικό χαμηλό περίπου 1,66 εκατ. ριάλ ανά δολάριο

Σύμφωνα με την στατιστική υπηρεσία του Ιράν, ο ετήσιος πληθωρισμός ήταν 47,5% τον Φεβρουάριο, ενώ ο πληθωρισμός σε τρόφιμα και ποτά ξεπέρασε το 105%, μετά την κατάργηση των επιδοτούμενων ξένων νομισμάτων για τις βασικές εισαγωγές.

Οι προσαρμογές στο νόμισμα και οι αλλαγές συμπεριφοράς

Τον Νοέμβριο, η χώρα εισήγαγε ένα νόμο για την αφαίρεση των τεσσάρων μηδενικών από το ριάλ σε μια πενταετή διαδικασία για τη διευκόλυνση των συναλλαγών και τη μείωση του κόστους εκτύπωσης.

Στο νέο χαρτονόμισμα των 10 εκατ. ριάλ, τα τέσσερα μηδενικά εμφανίζονται αμυδρά ενώ το 1.000 είναι τυπωμένο με έντονα γράμματα — μια πρακτική που χρησιμοποιείται από το 2019 για να βοηθήσει στην μετάβαση.

Η ζήτηση για μετρητά είναι συνήθως υψηλή αυτή την εποχή πριν από το Nowruz, το περσικό νέο έτος, καθώς πολλοί Ιρανοί προσφέρουν χρήματα ως δώρα σε παιδιά και μέλη της οικογένειας.

Καθώς οι εξαγωγές μειώνονται, οι Ιρανοί ακυρώνουν ταξίδια στο εξωτερικό και όσοι χρειάζονται άμεσα μετρητά ανταλλάσσουν τα ξένα νομίσματά τους.

Όπως είπε ένας μεσίτης συναλλάγματος στην Τεχεράνη: «Μόνο όσοι έχουν πουλήσει ακίνητα ή αυτοκίνητα και δεν θέλουν να κρατήσουν τα χρήματά τους σε ριάλ αγοράζουν ξένο νόμισμα. Από την άλλη πλευρά, η προσφορά έχει επίσης μειωθεί σημαντικά. Μόνο όσοι χρειάζονται επειγόντως χρήματα υπό αυτές τις συνθήκες πωλούν το ξένο νόμισμά τους».