Η ένταση στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται με ρυθμούς που θυμίζουν προάγγελο γενικευμένης κρίσης, καθώς οι απειλές μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης μετατρέπονται πλέον σε στρατηγικά τελεσίγραφα με παγκόσμιες επιπτώσεις. Στην τέταρτη εβδομάδα ενός πολέμου που ήδη έχει στοιχίσει τη ζωή σε περισσότερους από 2.000 ανθρώπους, η ρητορική περνά σε ένα νέο επίπεδο επικινδυνότητας: ενεργειακές υποδομές, πετρέλαιο και διεθνείς θαλάσσιες οδοί γίνονται στόχοι.
Στο επίκεντρο βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, μια από τις σημαντικότερες αρτηρίες της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας, από την οποία διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Μέση Ανατολή: Το τελεσίγραφο Τραμπ και η απειλή «αφανισμού»
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανέβασε κατακόρυφα τους τόνους, δίνοντας τελεσίγραφο 48 ωρών στο Ιράν να ανοίξει πλήρως τα Στενά του Ορμούζ. Σε διαφορετική περίπτωση, προειδοποίησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πλήξουν και θα «αφανίσουν» τις ενεργειακές υποδομές της χώρας.
Η δήλωσή του, που έγινε μέσω κοινωνικών δικτύων, σηματοδοτεί εντυπωσιακή αλλαγή στάσης, καθώς μόλις μία ημέρα νωρίτερα είχε αφήσει να εννοηθεί ότι επιθυμεί αποκλιμάκωση του πολέμου.
Η στρατηγική πίσω από την απειλή, σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters, είναι να καταστεί το κλείσιμο του Ορμούζ «οικονομικά και πολιτικά αφόρητο» για την Τεχεράνη, χωρίς όμως να καταστραφούν τα πετρελαϊκά αποθέματα που θα προκαλούσαν μακροχρόνια παγκόσμια ενεργειακή κρίση.
Η άμεση απάντηση του Ιράν
Η αντίδραση της Τεχεράνης ήταν εξίσου σκληρή και άμεση. Το Ιράν προειδοποίησε ότι, εάν οι ΗΠΑ προχωρήσουν σε επιθέσεις κατά ενεργειακών ή καυσίμων υποδομών, θα απαντήσει πλήττοντας αμερικανικά συμφέροντα σε ολόκληρη την περιοχή.
Συγκεκριμένα, το στρατιωτικό επιτελείο Khatam al-Anbiya δήλωσε ότι στόχοι θα είναι όχι μόνο ενεργειακές εγκαταστάσεις, αλλά και υποδομές τεχνολογίας και μονάδες αφαλάτωσης σε χώρες του Κόλπου.
Παράλληλα, η Τεχεράνη υποστήριξε ότι τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ανοιχτά – αλλά όχι για όλους. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπό της στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό, η διέλευση επιτρέπεται μόνο σε πλοία που δεν συνδέονται με «εχθρούς» του Ιράν, δημιουργώντας ένα καθεστώς επιλεκτικού αποκλεισμού.
Η διέλευση επιτρέπεται μόνο σε πλοία που δεν συνδέονται με «εχθρούς» του Ιράν, δημιουργώντας ένα καθεστώς επιλεκτικού αποκλεισμού
Οι αγορές σε συναγερμό
Οι εξελίξεις έχουν ήδη αρχίσει να επηρεάζουν δραματικά τις διεθνείς αγορές. Οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύθηκαν στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων τεσσάρων ετών, ενώ οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη σημείωσαν άνοδο έως και 35% μέσα σε μία εβδομάδα.
Οι αναλυτές προειδοποιούν για σοβαρό ενδεχόμενο χρηματοπιστωτικής αναταραχής. Ο Tony Sycamore έκανε λόγο για «ωρολογιακή βόμβα 48 ωρών» που απειλεί τις αγορές, προειδοποιώντας για πιθανό «Black Monday» με ελεύθερη πτώση των μετοχών και νέα άνοδο των τιμών ενέργειας.
Η κατάσταση επιδεινώνεται από το γεγονός ότι το Ιράκ κήρυξε ανωτέρα βία σε πετρελαϊκά πεδία, ενώ ταυτόχρονα σημειώθηκαν επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις τόσο στο Ιράν όσο και σε γειτονικές χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και το Κουβέιτ.
Ο ρόλος των Στενών του Ορμούζ
Τα Στενά του Ορμούζ έχουν μετατραπεί σε κεντρικό σημείο αντιπαράθεσης. Η σχεδόν πλήρης διακοπή της κυκλοφορίας έχει προκαλέσει τη σοβαρότερη ενεργειακή κρίση από τη δεκαετία του 1970.
Παρότι ορισμένα πλοία –κυρίως από χώρες με καλές σχέσεις με το Ιράν, όπως το Πακιστάν και η Ινδία– καταφέρνουν να περάσουν, η γενική εικόνα παραμένει εξαιρετικά ασταθής.
Η πυραυλική κλιμάκωση και οι νέοι κίνδυνοι
Σε μια ακόμη ανησυχητική εξέλιξη, το Ιράν εκτόξευσε για πρώτη φορά πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς, επεκτείνοντας τη ζώνη κινδύνου πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με τον αρχηγό του ισραηλινού στρατού, Eyal Zamir, πύραυλοι με εμβέλεια έως 4.000 χιλιομέτρων μπορούν να πλήξουν ευρωπαϊκές πρωτεύουσες όπως το Βερολίνο, το Παρίσι και η Ρώμη.
Ταυτόχρονα, ιρανικά πλήγματα στόχευσαν και στρατιωτικές εγκαταστάσεις, μεταξύ των οποίων αμερικανοβρετανική βάση στον Ινδικό Ωκεανό, αλλά και περιοχές κοντά σε ευαίσθητες εγκαταστάσεις του Ισραήλ.
Η ισραηλινή απάντηση ήταν άμεση, με νέες επιθέσεις κατά στόχων στην Τεχεράνη.
Η πίεση στους συμμάχους και το πολιτικό κόστος
Η στάση των ΗΠΑ έχει προκαλέσει τριγμούς και στο εσωτερικό της δυτικής συμμαχίας. Ο Τραμπ κατηγόρησε τους συμμάχους στο NATO για διστακτικότητα, ενώ αρκετές χώρες εμφανίζονται απρόθυμες να εμπλακούν σε έναν πόλεμο που, όπως υποστηρίζουν, ξεκίνησε χωρίς διαβούλευση.
Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, η σύγκρουση έχει εξελιχθεί σε πολιτικό βαρίδι. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειοψηφία των Αμερικανών διαφωνεί με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν, γεγονός που περιπλέκει τη θέση του Τραμπ εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών.
Ένας πόλεμος με παγκόσμιες συνέπειες
Η σύγκρουση δεν περιορίζεται πλέον σε στρατιωτικό επίπεδο. Η εκτόξευση των τιμών ενέργειας ενισχύει τον πληθωρισμό, πλήττει επιχειρήσεις και νοικοκυριά και δημιουργεί αλυσιδωτές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.
Καθώς το τελεσίγραφο των 48 ωρών πλησιάζει στη λήξη του, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα.
Το επόμενο βήμα είτε θα οδηγήσει σε αποκλιμάκωση είτε θα ανοίξει την πόρτα σε μια ευρύτερη περιφερειακή – ή ακόμη και παγκόσμια – κρίση.
