… βαρκούλες (όπως πάντα) αρμενίζουν!

Μετά τη μεταπολίτευση του Έλληνος ο τράχηλος υπέμενε και συνεχώς υπομένει τον ζυγό δέκα ενδογενών οικονομικών κρίσεων που συνοδεύονταν από αντίστοιχα σκληρά προγράμματα τάχα «σταθερότητας» και τάχα «σύγκλισης» (λιτότητα, περικοπές μισθών και συντάξεων, ανελέητος φορομπηχτισμός κλπ), εφιαλτικές επιτηρήσεις, εποπτείες και διαδικασίες υπερβολικού ελλείμματος, μνημόνια, εξαιτίας της εγκατάλειψης της δημοσιονομικής σωφροσύνης, για κομματικές σκοπιμότητες (1980,1985,1990,1994, 1999, 2004, 2008, 2009, 2010Κ) και πέντε εξωγενείς, κυρίως ενεργειακές κρίσεις (1979, 2008, 2020, 2022 και 2026) για τους ίδιους σχεδόν λόγους, τις ίδιες σχεδόν συνέπειες, τους ίδιους σχεδόν διαχειριστές και τις ίδιες απογοητευτικές διαπιστώσεις: όλες, μα όλες, ανεδείκνυναν τις μόνιμες, κυρίαρχες μακροοικονομικές αδυναμίες και διαρθρωτικές ανισορροπίες στη λειτουργία της οικονομίας με θύματα όλους τους οικονομικούς νόμους, το δημοσιονομικό δίκαιο και το δημόσιο λογιστικό.

Κι αντί, λοιπόν, αυτοί οι ίδιοι διαχειριστές (οι ίδιοι σχεδόν κυβερνούν εναλλάξ, είτε ως πρωθυπουργοί, είτε ως υπουργοί, είτε ως διοικητές τραπεζών!) να προχωρήσουν, αυθωρεί και παραχρήμα, την επομένη, στην προώθηση των αναγκαίων πραγματικών μεταρρυθμίσεων και να φέρουν τις αναγκαίες ανακατατάξεις στην παραγωγική διαδικασία, όπως έκαναν και κάνουν όλες οι χώρες και προσαρμόζονται με επιτυχία και βγαίνουν γρήγορα και πολλαπλά ενισχυμένες από την κρίση και, κυρίως, επανέρχονται σε πραγματική (κι όχι σαθρή) αναπτυξιακή τροχιά, συνεχίζουν και μετά την εκδήλωση των κρίσεων τα ίδια νανουριστικά αφηγήματα εφησυχασμού.

Και γίνονται όλα αυτά, ενώ από το 1981 έως σήμερα δώσαμε περίπου 2,1 τρις. ευρώ και από το 2010 έως σήμερα δώσαμε πάνω από 1,8 τρις. ευρώ (φόροι, δάνεια, κοινοτικά πακέτα κλπ) για να μας φτωχύνουν ακόμα περισσότερο, για να μας κάνουν, μαζί αγκαλιά με τους Βουλγάρους, τους φτωχότερους στην Ευρώπη!

Έκανα αυτή την πονεμένη εισαγωγή διαβάζοντας και ακούγοντας ξανά το ίδιο καυχησιάρικο μετά το 2021 «αφήγημα» από τους ίδιους (του 2022) διαχειριστές της νέας κρίσης τη στιγμή που η πετρελαιοπαραγωγός Μέση Ανατολή πλήττεται από πυραύλους και η ελληνική οικονομία και οι Έλληνες θα πληρώσουν για μιαν ακόμα φορά τις ίδιες δικαιολογίες για να καλύπτεται η ανικανότητα, η μακαριότητα και η σκοπιμότητά τους.

Την ίδια ημέρα, από τα στοιχεία της Έρευνας Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών για το 2025 που ανακοίνωσε η ΕΛΣΤΑΤ προέκυπτε ότι o πληθυσμός της χώρας που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικό αποκλεισμό ανέρχεται στο 27,5% (2.797.000 άτομα), παρουσιάζοντας μάλιστα αύξηση κατά 0,6 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το «ισχυρής ανάπτυξης» 2024 (26,9%). Δηλαδή, σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικό αποκλεισμό (με υλικές και κοινωνικές στερήσεις) βρίσκεται ελληνικός πληθυσμός που στερείται τουλάχιστον επτά από έναν κατάλογο 13 αγαθών και υπηρεσιών ή που διαβιοί σε νοικοκυριά με χαμηλή ένταση εργασίας.

Τα ίδια «καθησυχαστικά» και επιδοματικά , όπως το 2022!

Κι όμως, την ίδια ημέρα ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης μάς έλεγε, μεταξύ άλλων, τα εξής:

-Το ενδεχόμενο μείωσης του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στα καύσιμα θα μπορούσε να εξεταστεί μόνο στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής και συντονισμένης προσπάθειας, λόγω των περιορισμών που θέτει το ευρωπαϊκό πλαίσιο (άλλες χώρες, όχι φτωχότερες από την Ελλάδα, προχώρησαν ήδη στη μείωση των χαμηλότερων των ελληνικών φόρων στα καύσιμα!).

-Σε εθνικό επίπεδο υπάρχουν περιθώρια για πιο στοχευμένες παρεμβάσεις, αντίστοιχες με εκείνες που εφαρμόστηκαν το 2022, όπως τα γνωστά και βολικά για κομματικές σκοπιμότητες, όπως θα δούμε πιο κάτω, μέτρα: μέτρα στήριξης των νοικοκυριών, η διαχείριση των πληθωριστικών πιέσεων που προκύπτουν από την αύξηση του ενεργειακού κόστους και ευρωπαϊκές αποφάσεις για ευρύτερες παρεμβάσεις.

Από το γνωστό αυτό «αφήγημα» δεν μπορούσε να λείψει ο διοικητής τη Τράπεζας της Ελλάδος από το 2014 Γιάννης Στουρνάρας, ο οποίος ως διαχειριστής μάλιστα επί δύο χρόνια (από το 2012 έως το 2014) της μνημονιακής κρίσης ως υπουργός Οικονομικών και τώρα ως ανεξάρτητος από την εκάστοτε κυβέρνηση κεντροτραπεζίτης θα έπρεπε, τηρώντας την τακτική όλων των προηγούμενων του, να λειτουργεί συχνά μόνο ως θεσμικός σύμβουλος της πολιτείας για την αποφυγή οικονομικών κρίσεων και τη διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας των αγορών και του δημόσιου συμφέροντος. Δυστυχώς, την ίδια ώρα που φλεγόταν η Μέση Ανατολή, σε εκδήλωση της ΑΧΕΠΑ στη Φρανκφούρτη, σ΄ αντίθεση με όσα έλεγε ο προκάτοχός του στη διοίκηση της Τράπεζας της Ελλάδος τον Οκτώβριο του 2008 (δηλαδή όταν σοβούσε η χρηματοπιστωτική και ενεργειακή κρίση και όταν η τιμή πετρελαίου είχε ξεπεράσει τα 147 δολάρια το βαρέλι!) Γιώργος Προβόπουλος, ο κ. Στουρνάρας ανέφερε τα γνωστά.

Παραθέτω μερικά απ΄ αυτά ρίχνοντας μειδιών μερικά βλέμματα στους παρατιθέμενους πίνακες:

-Η Ελλάδα έχει υποστεί μια βαθιά οικονομική μεταμόρφωση τα τελευταία χρόνια, αναδεικνύοντας ως μία από τις χώρες με τις καλύτερες επιδόσεις στη ζώνη του ευρώ, μετά από πάνω από μια δεκαετία κρίσης και διαρθρωτικών προσαρμογών.

-Από το 2019, η αύξηση του ελληνικού ΑΕΠ ξεπερνά σταθερά τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ, επαναφέροντας τη χώρα σε τροχιά σύγκλισης προς τα ευρωπαϊκά επίπεδα εισοδήματος, μετά από πολλά χρόνια απόκλισης.

-Οι οικονομικές προοπτικές για την ελληνική οικονομία παραμένουν θετικές, παρά τις ισχυρές εξωτερικές αντιξοότητες.

-Η χώρα συνέχισε τις για δημοσιονομική εξυγίανση, χρηματοοικονομική αναδιάρθρωση και διαρκείς διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στην περίοδο που ακολούθησε την κρίση χρέους.

-Η αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος και η μείωση του ποσοστού απόλυτης φτώχειας (με το όριο φτώχειας να παραμένει σταθερό σε όρους πραγματικής αγοραστικής δύναμης του 2019) μεταξύ 2019 και 2023 καταδεικνύουν ότι η ανάκαμψη μεταφράζεται πλέον και σε κέρδη κοινωνικής πρόνοιας, και όχι μόνο σε μακροοικονομικά οφέλη.

Η Ελλάδα συνεχίζει να επιτυγχάνει ισχυρά πρωτογενή και συνολικά δημοσιονομικά πλεονάσματα χωρίς να καταφεύγει σε περιοριστικά μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής, αλλά χάρη στην πειθαρχημένη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών, τη βελτίωση της φορολογικής διοίκησης και την αποφασιστική καταπολέμηση της φοροδιαφυγής.

-Το δημόσιο χρέος μειώνεται σταθερά ως ποσοστό του ΑΕΠ και αναμένεται να φθάσει περίπου στο 138 % του ΑΕΠ το 2026, χάρη στην ισχυρή ονομαστική αύξηση του ΑΕΠ και στις ευνοϊκές συνθήκες εξυπηρέτησης του χρέους. Οι υγιείς δημοσιονομικές πολιτικές έχουν δημιουργήσει περιθώρια για στοχευμένες φορολογικές ελαφρύνσεις, προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών και επενδύσεις σε ψηφιακές, πράσινες και υποδομικές προτεραιότητες.

-Αν συνεχιστεί ο πόλεμος είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσει στασιμοπληθωριστικές επιπτώσεις, δηλαδή υψηλότερο πληθωρισμό και χαμηλότερη ανάπτυξη.

.-Στο εσωτερικό, ορισμένα κληροδοτήματα της κρίσης, όπως το ιδιωτικό χρέος, η μείωση του κεφαλαίου και του εργατικού δυναμικού, καθώς και οι δημογραφικές πιέσεις, η χαμηλή συμμετοχή των γυναικών και των νέων στην αγορά εργασίας και οι καθυστερήσεις στις δικαστικές και διοικητικές μεταρρυθμίσεις, παραμένουν ανεπίλυτα, ενώ το κόστος στέγασης συνεχίζει να επιβαρύνει όλο και περισσότερο τα νοικοκυριά..

«Πρέπει» κατά ριπάς ύστερα από 14 και επτά χρόνια διακυβέρνησης!

Ορθώς, ορθώς και γνωστή η εφιαλτική αυτή συνέχεια, αλλά, δυστυχώς, ύστερα από 14 χρόνια που ήταν υπουργός Οικονομικών, ύστερα από 12 χρόνια που είναι  διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος απευθύνει, ως θεσμικός σύμβουλος, σε μια κυβέρνηση επτά ετών κατά ριπάς «πρέπει»:

-Απαιτείται η ταχύτερη κάλυψη του εναπομείναντος επενδυτικού χάσματος με τη ζώνη του ευρώ, η διατήρηση των κερδών παραγωγικότητας μέσω επενδύσεων σε νέες τεχνολογίες, η συνέχιση της υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων, η αποτελεσματική κινητοποίηση και κατανομή των εγχώριων πόρων, των διαρθρωτικών κονδυλίων της ΕΕ και των κονδυλίων του Μηχανισμού Επανόρθωσης και Ανθεκτικότητας (RRF), καθώς και των άμεσων ξένων επενδύσεων, ιδίως σε τομείς που παράγουν αγαθά και υπηρεσίες διεθνούς εμπορίου.

-Η μακροοικονομική, δημοσιονομική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα πρέπει να παραμείνει ο ακρογωνιαίος λίθος.

– Η σταθερότητα δεν αρκεί, η δημοσιονομική στρατηγική πρέπει να καταστεί εγγενώς ευνοϊκή για ην ανάπτυξη, ανακατευθύνοντας τις δαπάνες προς τις υποδομές, την εκπαίδευση, την καινοτομία και τη στήριξη των δημογραφικών αναγκών.

-Παράλληλα πρέπει να εκσυγχρονιστεί περαιτέρω το φορολογικό σύστημα για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της δικαιοσύνης.

-Το αποφασιστικό πεδίο μάχης είναι η κινητοποίηση επενδύσεων.

-Η αξιοποίηση των εναπομενόντων κονδυλίων του RRF πρέπει να είναι ταχεία και αποτελεσματική.

-Η εξωτερική χρηματοδότηση από μόνη της δεν αρκεί, πρέπει να προσελκύεται ενεργά ιδιωτικό κεφάλαιο μέσω ταχύτερης αδειοδότησης, εμβάθυνσης της κεφαλαιαγοράς και ανάπτυξης μη τραπεζικών χρηματοδοτικών μηχανισμών,

-Η ιδιωτική αποταμίευση πρέπει να ανασυγκροτηθεί μέσω της ενίσχυσης των πλήρως κεφαλαιοδοτούμενων πυλώνων του συνταξιοδοτικού συστήματος, της παροχής κινήτρων για την κάλυψη του ασφαλιστικού κενού για φυσικές καταστροφές και της βελτίωσης της χρηματοοικονομικής παιδείας.

– Η Ελλάδα πρέπει να αντιμετωπίσει την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση όχι ως υποχρεώσεις, αλλά ως ευκαιρίες στρατηγικής ανταγωνιστικότητας κλπ, κλπ.

Άλλες ήταν οι προτάσεις και διαπιστώσεις του Γιώργου Προβόπουλου το 2008!!!

Και τότε θυμήθηκα ότι η Τράπεζα της Ελλάδος τον Οκτώβριο του 2008, στην Ενδιάμεση Έκθεση για τη Νομισματική Πολιτική, προειδοποιούσε για τα ίδια οικεία κακά, τα ίδια αίτια κάνουν την ελληνική οικονομία συνεχώς ευάλωτη στην παραμικρή κρίση και που σήμερα, σε περίοδο νέας όμοιας και ίσως οδυνηρότερης, θεοποιούν η κυβέρνηση και ο κ. Στουρνάρας, όπως:

-Στην περίπτωση της Ελλάδος οι επιπτώσεις της κρίσης είναι ιδιαίτερα δυσμενείς, επειδή η οικονομία παρουσιάζει σοβαρές διαρθρωτικές αδυναμίες και χρόνιες ανισορροπίες, που επί μακρόν δεν αντιμετωπίστηκαν επαρκώς και που περιορίζουν την ικανότητά της να προσαρμοστεί ανάλογα για να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της κρίσης.

-Η ισχυρή άνοδος της εγχώριας ζήτησης δεν συνετέλεσε σε ανάλογη και επαρκή ενίσχυση της παραγωγικής βάσης και του δυνητικού προϊόντος, καθώς και της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας.

– Η ανεπάρκεια της εγχώριας προσφοράς έναντι της εγχώριας ζήτησης καταδεικνύεται από την ανησυχητικά μεγάλη διεύρυνση του ελλείμματος του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών και τη συσσώρευση υψηλού εξωτερικού χρέους, εξελίξεις που, αν δεν αναστραφούν, θα έχουν δυσμενείς συνέπειες για τις αναπτυξιακές προοπτικές και το βιοτικό επίπεδο.

-Οι απώλειες ανταγωνιστικότητας είναι μεγάλες και από το 2000 έως το 2008 υπερβαίνουν σωρευτικά το 25% και τροφοδοτούν τη μεγάλη διεύρυνση του ελλείμματος του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών.

-Το υψηλό δημόσιο χρέος, αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα διαρθρωτικά προβλήματα και πηγή μακροοικονομικής ανισορροπίας. Η διαρθρωτική φύση του προβλήματος καταδεικνύεται με σαφήνεια από το γεγονός ότι την τελευταία δεκαπενταετία, παρά τις εξαιρετικά ευνοϊκές συνθήκες μείωσής του, ως απόλυτο μέγεθος συνέχισε να αυξάνεται.

-Είναι αδιέξοδο μοντέλο ανάπτυξης του παρελθόντος, αυτό της υπερκατανάλωσης, των αθρόων εισαγωγών, των αέναων ελλειμμάτων, εσωτερικών και εξωτερικών, και των χρεών.

Αγωγή με «γιατροσόφια» για τις κρίσεις!

Αμ δε! Οι οικονομικές κρίσεις, όπως αναφέρω στα βιβλία μου και ο «Οικονομικός Ταχυδρόμος» (3 Ιουνίου 1993) στη μνημειώδη ειδική έκδοση «Κρίσεις και πρόοδος» με ένα διδακτικό ιστορικό για το πώς πορεύθηκε και συνεχίζει να πορεύεται η ανθρωπότητα πλην Ελλήνων, είναι παγκόσμιο φαινόμενο, οι οποίες, πλην Ελλάδος, συνοδεύονταν πάντοτε σχεδόν από πρόοδο.

Από το 1816, όταν σημειώθηκε η πρώτη οικονομική , έως τη μεγάλη του 1929, για παράδειγμα, εκδηλώθηκαν 14 περιπτώσεις ύφεσης, οι οποίες, ύστερα από μια διάρκεια μερικών ετών, συνοδεύονταν από ανοδικούς κύκλους. Αυτή η εναλλαγή καθοδικών και ανοδικών κύκλων σημειωνόταν σχεδόν παγκοσμίως, αλλά στην Ελλάδα η οικονομική κρίση είναι σχεδόν μόνιμη, όπως και η φτώχεια, όπως εύστοχα αναφέρει ο Ηρόδοτος («Ιστορίαι», 7.102.1).

Όμως, δυστυχώς ήδη από το 1898, οι απόγονοί του διαψεύδουν όλα τα άλλα που αναφέρει ο Ηρόδοτος πως είπε ο Δημάρατος στον Ξέρξη για αρετή, σοφία αντιμετώπισης της κρίσης- πενίας: « τῇ Ἑλλάδι πενίη μὲν αἰεί κοτε σύντροφός ἐστι, ἀρετὴ δὲ ἔπακτός ἐστι, ἀπό τε σοφίης κατεργασμένη καὶ νόμου ἰσχυροῦ· τῇ διαχρεωμένη ἡ Ἑλλὰς τήν τε πενίην ἀπαμύνεται καὶ τὴν δεσποσύνην» (η Ελλάδα παλαιόθεν και ως τώρα ζη συντροφιά με την Πενία, αλλά εφοδιάστηκε με αρετή, που κερδήθηκε με τη σοφία και τον κυρίαρχο νόμο· οπλισμένη μ᾽ αυτήν η Ελλάδα αγωνίζεται εναντίον της Πενίας και του δεσποτισμού)!

Και φαίνεται ότι και σήμερα, ύστερα από όλα που παρέθεσα πιο πάνω, η Ελλάς χρη σοφίας και αρετής. Διότι και η κρίση, όπως και στην ιατρική, όπου ο όρος «κρίση» αντιπροσωπεύει μια παροξυστική κατάσταση στην εξέλιξη της αρρώστιας και θέλει τον γιατρό της, έτσι και στην οικονομία ο ίδιος όρος αντιπροσωπεύει τη στιγμή της αντιστροφής της οικονομικής συγκυρίας και την είσοδο σε περίοδο ύφεσης περισσότερο ή λιγότερο μακράς.

Συνεπώς, όπως και στην περίπτωση της κρίσης υγείας, όπου μόνο ένας άφρων γιατρός θα συνιστούσε στον ασθενή αγωγή ως να ήταν … υγιής, έτσι και στις οικονομικές κρίσεις μόνο άφρονες διαχειριστές εξακολουθούν όχι μόνο να εφαρμόζουν την ίδια και χειρότερη οικονομική και δημοσιονομική πολιτική, που οδήγησε στην κρίση ή που έκανε ευάλωτη, ως συνήθως, την οικονομία στην παραμικρή διεθνή κρίση, αλλά και να τη χρησιμοποιούν ως άλλοθι με «άλλα λόγια ν΄ αγαπιόμαστε»!

Ακριβώς. Όπως προκύπτει και από τις περιπέτειες του 2007, του 2008 και του 2022 οι κρίσεις, αντί να παρωθούν στην εφαρμογή της ενδεδειγμένης «ιατρικής» αγωγής, χρησιμοποιούνται ως άλλοθι ή πρόσχημα για το ελληνικό πολιτικό σύστημα.

Διαπιστώσεις για τα «θαύματα» και …πράματα!

Όλα αυτά με παρώθησαν να ανοίξω, με απογοήτευση, το βιβλιογραφικό, συγγραφικό και στατιστικό αρχείο μου και κατάρτισα τους δύο παρατιθέμενους πίνακες, από τους οποίους, καθώς τα στοιχεία είναι εύγλωττα, θα παρουσιάσω, για να μην κουράσω άλλο τους αναγνώστες μου, απλώς μερικές διαπιστώσεις:

-Πρώτον, τα ίδια «οικονομικά θαύματα» με την «ισχυρότερη ανάπτυξη στην ευρωζώνη», με «την ισχυρότερη αύξηση των εξαγωγών και των επενδύσεων στην ευρωζώνη», το ίδιο (και καλύτερο σε μερικές περιπτώσεις) «αναπτυξιακό μοντέλο» με μοχλό την «υπερβάλλουσα ζήτηση λόγω της αύξησης του (ονομαστικού) εισοδήματος συνέβαιναν και κατά την περίοδο της «ισχυρής οικονομίας» την οκταετία 2001-2008, αλλά όλα αυτά η κρίση κατέδειξε ότι ήταν «φούσκα», την οποία πληρώνουμε συνεχώς και έως το 2070!

Δεύτερον, αυτή η «φούσκα» καταδεικνύεται από τον εκκωφαντικό κρότο που αφήνει και πριν και κατά (ιδιαίτερα) και μετά τις κρίσεις με τα «κατορθώματα» που παρουσιάζονται ανάγλυφα στον πίνακα και που τα περισσότερα είναι αντιφατικά, καθώς δεν λειτουργεί ορθολογικά η οικονομία, δηλαδή δεν εφαρμόζεται κανένας σχεδόν οικονομικός νόμος. Δηλαδή, παρατηρείται το φαινόμενο να αυξάνεται η ανεργία, όταν σημειώνεται «ισχυρή» ανάπτυξη και το αντίθετο.

Επίσης, παρατηρείται μείωση του πληθωρισμού όταν σημειώνεται «ισχυρή» ανάπτυξη και τούμπαλιν. Ακόμα, όταν κατά ην οκταετία του 2000 το «παραγωγικό κενό» (όταν η τρέχουσα αύξηση του ΑΕΠ υπολείπεται της δυνητικής) ήταν θετικό, σημειωνόταν μείωση της απασχόλησης και των πληθωριστικών πιέσεων. Και πολλά άλλα τέτοια «κουφά».

Τρίτον, όλο αυτό το «αφήγημα» για «οικονομικό θαύμα» αποδεικνύεται ότι δεν είναι μόνο «μεταφυσικό», αλλά και εφιαλτικό, καθώς, όλοι σχεδόν οι αοιδοί του, ενώ αναφέρουν τις «θετικές» επιδόσεις σε σχέση με την ευρωζώνη ( σε αύξηση του ΑΕΠ, σε μείωση της ανεργίας, σε μείωση του χρέους, σε μείωση της φτώχειας κλπ) την νήσσαν ποιούντες στις δηλώσεις και ανακοινώσεις δεν διευκρινίζουν ότι τα μεγέθη αυτά πόρρω απέχουν από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο. Απλώς αναφέρω ότι σε κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης σε όλη την περίοδο της «ισχυρής ανάπτυξης» η Ελλάς στριμώχτηκε στο τέλος του σχετικού πίνακα μαζί με τη Βουλγαρία, όπως και σε φτώχεια!!!

Διδακτικές διαπιστώσεις μνημειώδους μελέτης του «Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς»

Όλα αυτά που αποτυπώνονται και στους δύο παρατιθέμενους πίνακες φρονώ ότι ενισχύουν τις διαπιστώσεις – προβληματισμούς που αναλύονται στην πρόσφατη (2023) μνημειώδη πολυσέλιδη μελέτη υπό τον τίτλο «Η Ελληνική Οικονομία μέσα από την παρουσίαση εναλλακτικών δεικτών αποτίμησης της κοινωνικό-οικονομικής ευημερίας. Μια προσέγγιση πέρα από το ΑΕΠ» (συγγραφείς: Π. Καλημέρης, Γ. Μαρούλης, Χ. Τσιριμώκος) του «Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς», από οποία (δυστυχώς λόγω χώρου) παραθέτω μόνο μερικά διδακτικά για αοιδούς σημεία από τον επίλογο:

«Η μέτρηση της οικονομικής ανάπτυξης και, κατ’ επέκταση της κοινωνικό-οικονομικής ευημερίας των πολιτών, είναι ένα σημαντικό εργαλείο για την αξιολόγηση των πολιτικών αποφάσεων και των προγραμμάτων δράσης που εφαρμόζονται από τις κυβερνήσεις και τους φορείς λήψης αποφάσεων. Ωστόσο, παρόλο που η αύξηση του ΑΕΠ είναι ένας σημαντικός παράγοντας για τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των κατοίκων μιας οικονομίας, δεν θα πρέπει να θεωρείται ως το μοναδικό κριτήριο για την κοινωνικοοικονομική ευημερία μιας χώρας. Οι σχετικοί οικονομικοί δείκτες ανάπτυξης δεν είναι επαρκείς για να αξιολογήσουν την πραγματική κατάσταση της κοινωνίας και της οικονομίας. Το (κατά κεφαλήν) ΑΕΠ δεν αντικατοπτρίζει πλήρως την ποιότητα ζωής των πολιτών, καθώς παράγοντες όπως η ανεργία, η φτώχεια, η εισοδηματική ανισότητα, η διαφθορά και η περιβαλλοντική υποβάθμιση, μεταξύ πολλών άλλων, επηρεάζουν την ποιότητα ζωής των ανθρώπων και δεν λαμβάνονται υπόψη στον υπολογισμό του ΑΕΠ. Επιπλέον, το ΑΕΠ αντικατοπτρίζει μόνο την χρηματική αξία της παραγωγικής δραστηριότητας και αγνοεί άλλους σημαντικούς ποιοτικούς παράγοντες, όπως η κοινωνική συνοχή, η πολιτική σταθερότητα και η προστασία του περιβάλλοντος. Η διαχρονική παντοκρατορία του ΑΕΠ, ως επίσημου εργαλείου χάραξης οικονομικής πολιτικής, δείκτη μέτρησης της οικονομικής μεγέθυνσης και μέτρου σύγκρισης των επιδόσεων των εθνικών οικονομιών σε διεθνές επίπεδο, περνάει τα τελευταία χρόνια μέσα από τις συμπληγάδες μιας διαρκώς αυξανόμενης κριτικής. Το ΑΕΠ, ως λογιστική εξίσωση άθροισης χρηματικών μονάδων παρουσιάζει συστημική αδυναμία να αποτυπώσει τις ποιοτικές διαστάσεις της έννοιας της ευημερίας…»

Επίσης, σε άλλο σημείο η μελέτη επιβεβαιώνοντας την αντιφατική εξέλιξη μερικών βασικών οικονομικο-κοινωνικών μεγεθών των παρατιθέμενων πινάκων αναφέρει, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα:

«Ως εκ τούτου, η αξιολόγηση της οικονομικής ανάπτυξης και ευημερίας μιας χώρας δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στο (κατά κεφαλήν) ΑΕΠ. Οι σχετικοί εναλλακτικοί δείκτες ανάπτυξης παρέχουν μια πιο πλήρη εικόνα της πραγματικής κατάστασης της κοινωνίας και της οικονομίας. Οι εν λόγω δείκτες λαμβάνουν υπόψη παράγοντες όπως είναι η υγειονομική περίθαλψη, το επίπεδο εκπαίδευσης, η προστασία του περιβάλλοντος, η ισότητα των φύλων και η δικαιοσύνη, παρέχοντας στους φορείς λήψης αποφάσεων τη δυνατότητα να εστιάσουν σε περισσότερο βιώσιμες και προοδευτικές πολιτικές. Η συνδυαστική χρήση κυρίαρχων και εναλλακτικών δεικτών είναι προαπαιτούμενο για μια πιο ισορροπημένη και ολοκληρωμένη αξιολόγηση της κοινωνικό-οικονομικής ευημερίας. Η βιβλιογραφική ανασκόπηση της παρούσας μελέτης ανέδειξε τα σημαντικότερα μειονεκτήματα του ΑΕΠ και κατέληξε στην παρουσίαση μιας ομάδας είκοσι (20) βασικών εναλλακτικών δεικτών, οι οποίοι μπορούν να ομαδοποιηθούν διακριτά σε τρεις βασικές κατηγορίες, μεταξύ άλλων: α) σε εκείνους οι οποίοι χρησιμοποιούνται συμπληρωματικά με το ΑΕΠ, β) σε εκείνους οι οποίοι τροποποιούν το ίδιο το ΑΕΠ, και γ) σε εκείνους οι οποίοι φιλοδοξούν να υποκαταστήσουν το ΑΕΠ. Στη συνέχεια, η μελέτη εστίασε σε εκείνους τους δείκτες οι οποίοι διαθέτουν δεδομένα, εκφρασμένα σε χρονοσειρές για ένα εύλογο χρονικό διάστημα τουλάχιστον δεκαετίας, για την Ελλάδα. Παράλληλα, εξετάστηκε διακριτά η απόδοση της Ελλάδας για τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) που έχει θεσπίσει ο ΟΗΕ για το 2030, μέσα από επιλεγμένους δείκτες, για τους οποίους έγινε προσπάθεια να υπάρχει η όσο το δυνατόν λιγότερη αλληλοεπικάλυψη με τους κύριους εναλλακτικούς δείκτες που αναλύθηκαν σε άλλο κεφάλαιο…»

Ποια είναι η συνέχεια για την Ελλάδα των παραπάνω στόχων, που παρουσιάζει αναλυτικά η μελέτη; Ίδια με εκείνη της «Στρατηγικής της Λισαβώνας», η οποία είχε εγκριθεί οκτώ χρόνια πριν από την κρίση του 2008, αλλά η Ελλάς περί άλλα ετυρβάζετο!

Διαπιστώσεις μελέτης του Οικονομικού Επιμελητηρίου ακατάλληλες για στρουθοκαμήλους

Επίσης, θυμήθηκα τη μνημειώδη πάλι πολυσέλιδη μελέτη του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδος υπό τον τίτλο «Η ενεργειακή κρίση και η ελληνική οικονομία» και υπό την επιστημονική επιμέλεια του αναπληρωτή καθηγητή του Πανεπιστημίου Πειραιώς και πρώην υπουργού Περιβάλλοντος , Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Γιάννη Μανιάτης (με πλειάδα διαπρεπών καθηγητών πανεπιστημίων, επιστημόνων και ερευνητών, μεταξύ των οποίων και ο κ. Στουρνάρας), η οποία καταρτίστηκε και δόθηκε στη δημοσιότητα το 2022, όταν δηλαδή σοβούσε η προηγούμενη ενεργειακή κρίση. Ειλικρινά, ζηλεύω το επιστημονικό περιεχόμενο και της μελέτης αυτής και λυπάμαι που λόγω έλλειψης χώρου δεν μπορώ να παρουσιάσω εύστοχες διαπιστώσεις και

σοφές προτάσεις της. Διερωτώμαι όμως αν την διάβασαν τότε, στη συνέχεια και σήμερα οι διαχειριστές της νέας κρίσης, ύστερα απ΄αυτά που επανέλαβε ο κ. Πιερρακάκης για τις ίδιες «στοχευμένες παρεμβάσεις του 2022». Αναφερόμενη σε αυτές τις παρεμβάσεις – επιδοτήσεις, η μελέτη αποκαλύπτει τα εξής:

«Το δημοσιονομικό κόστος των σχετικών επιδοτήσεων την περίοδο Σεπτεμβρίου 2021 – Ιουνίου 2022 έφτασε σύμφωνα με σχετική έρευνα τα €6,8 δισ. ή το 3,7% του ΑΕΠ (το υψηλότερο ποσοστό στην Ε.Ε.), αλλά χρηματοδοτήθηκε κυρίως από το Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης και τα έσοδα από τους πλειστηριασμούς δικαιωμάτων εκπομπών CO+ και έτσι η επίπτωση στον κρατικό προϋπολογισμό ήταν μικρή. Ωστόσο, η διατήρηση των επιδοτήσεων σε ένα περιβάλλον ακόμα υψηλότερων τιμών ενέργειας για μια παρατεταμένη περίοδο δύναται να επηρεάσει σημαντικά το δημοσιονομικό ισοζύγιο της χώρας. Ύστερα, υπάρχει ο κίνδυνος μείωσης των εσόδων λόγω ύφεσης της οικονομίας ως αποτέλεσμα της ενεργειακής κρίσης…»

Πόροι του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης διατίθενται για … λειτουργικές ανάγκες του υπουργείου!!!

Με την ευκαιρία σημειώνω ότι και οι πόροι του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης δεν γλίτωσαν από τη συνήθη τακτική των κρατικών προϋπολογισμών να διατίθενται και για άλλες σκοπιμότητες,

Όπως επισημαίνει το Ελεγκτικό Συνέδριο στην έκθεσή του για τον Ισολογισμό και Απολογισμό του Κράτους το 2024 « Μέρος των εσόδων από πλειστηριασμούς αδιάθετων δικαιωμάτων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου διατίθεται για την προώθηση της ηλεκτροκίνησης και την κάλυψη λειτουργικών αναγκών του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας», ενώ το 2023 «στον Απολογισμό εισήχθησαν ως δημόσια έσοδα, υπό τον λογαριασμό «Έσοδα από πλειστηριασμούς αδιάθετων δικαιωμάτων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου», τα ποσά των 206,37 εκατ. ευρώ, εκατ. ευρώ και 22,22 εκατ. ευρώ, χωρίς να έχει συμπεριληφθεί στα έσοδα του Προϋπολογισμού, οικονομικού έτους 2024, σχετική πρόβλεψη».

Στη συνέχεια, η μελέτη παρουσιάζει τα μακροπρόθεσμα και βραχυπρόθεσμα μέτρα τη ΕΕ, για την τύχη των οποίων (καθώς και των προτάσεων της μελέτης) θα παρακαλούσα να μιλήσει στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο» ο κ. Μανιάτης.

Θυμήθηκα πολλά, αλλά ο φιλόξενος χώρος δεν αντέχει περαιτέρω επιβάρυνση. Θυμήθηκα, για παράδειγμα, τις απογοητευτικές διαπιστώσεις της πρόσφατης έκθεσης της Κομισιόν (τέλη 2025) για το ελληνικό φορολογικό σύστημα (βλέπε και παρατιθέμενο πίνακα 1), όπως, την υψηλή εξάρτηση (υπερφορολόγηση) από έμμεσους φόρους και τη φοροδιαφυγή, τις 1.116 φοροαπαλλαγές (κόστος 18,82 δισ. €), την παραοικονομία (αγγίζει το 21% του ΑΕΠ), καθώς και τις ίδιες διαπιστώσεις της καθιερωμένης ετήσιας μελέτης του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ), με επικεφαλής τον Κωνσταντίνο Σαραβάκο «Ημέρα Φορολογικής Ελευθερίας 2025».