Ο κίνδυνος της μετάστασης

Η διεθνής οικονομία αντιμετωπίζει μια ακόμη διαταραχή της προσφοράς, η οποία πρέπει να ιδωθεί ως ένας ακόμη επιταχυντής των τεκτονικών μεταλλαγών της. Μεταλλαγών που οδηγούν σε περαιτέρω διάσπαση της συνοχής της, τουλάχιστον με τη μορφή που είχε στο παρελθόν. Αλλάζει τα επιχειρηματικά υποδείγματα επαναφέροντας τη λογική του just-in-case, δηλαδή τη διατήρηση και επαύξηση αποθεμάτων, εγκαταλείποντας την αποδοτική λογική του just-in-time, με την οποία περιορίστηκε το κόστος της διατήρησης των αποθεμάτων και μειώθηκαν οι σχετικές τιμές. Ηδη αυτό ανακαλύπτουμε ότι είχε υιοθετηθεί πριν και από την κρίση του κόλπου καθώς, επί παραδείγματι, χώρες ενεργειακά ισχυρώς εξαρτώμενες όπως η Ιαπωνία και η Ν. Κορέα διατηρούσαν ήδη στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου 254 και 210 ημέρες αντιστοίχως. Η πρακτική αυτή αναμένεται τώρα να επικρατήσει στο σύνολο των κρίσιμων εισροών και α’ υλών με πρακτικές περιορισμού των εξαγωγών τους διεθνώς κ.ά.

Αλλά και η σύσταση των εφοδιαστικών αλυσίδων αλλάζει ταχύτατα μέσω και του επιταχυντή των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή. Αυτό σημαίνει κυριαρχία της λογικής της ασφάλειας παρά της αποδοτικότητας. Οι αποστάσεις των ναυτιλιακών μεταφορών αλλάζουν επί το μακρύτερο με υψηλότερα ναύλα, ασφάλιστρα και κόστος μεταφοράς. Ο πληθωρισμός αυτός κόστους που διαδίδεται πρωτίστως από την άνοδο των τιμών των κρίσιμων καυσίμων, μεταξύ των οποίων και το LNG, δίδει μια πρώτη ώθηση στις τιμές γενικότερα ενώ το ίδιο συμβάλλουν και αγαθά όπως τα λιπάσματα που προέρχονται σε σημαντικό βαθμό από την περιοχή των συγκρούσεων. Ομως πιο σημαντική είναι η λεγόμενη «επίδραση του δευτέρου γύρου», δηλαδή οι πιέσεις ανατιμήσεων για όλα τα υπόλοιπα αγαθά και υπηρεσίες που εξαρτώνται, λίγο ή πολύ, από τα ενεργειακά αγαθά. Αλλωστε μην ξεχνάμε και τη νέα ενεργοβόρα βιομηχανία των Data Centers, απαραίτητων για την ταχύτατη ανάπτυξη της ΑΙ, η οποία διεκδικεί όλο και μεγαλύτερο μερίδιο στην ενεργειακή παραγωγή εκτοξεύοντας τη ζήτηση και πιέζοντας περαιτέρω τις τιμές.

Ολα τα παραπάνω, πέραν των άλλων δυσμενών οικονομικών επιπτώσεων και συνθηκών που προκαλούν, επιφέρουν ένα πλήγμα στη λεγόμενη «ψυχολογία του πληθωρισμού», η οποία αφορά κυρίως το πώς αντιλαμβάνονται τα νοικοκυριά την εξέλιξη των τιμών στο μέλλον. Εάν η κατάσταση αυτή συνεχιστεί και επιδεινωθεί, και οι πληθωριστικές προσδοκίες επιβεβαιωθούν, θα αναγκάσουν τις νομισματικές αρχές να επέμβουν περιορίζοντας τη ζήτηση. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο κίνδυνος του στασιμοπληθωρισμού είναι εμφανής ιδίως σε περιοχές ενεργειακά εξαρτώμενες όπως η ΕΕ.

Πέραν των ανωτέρω όμως, διακριτός είναι ένας κίνδυνος που μπορεί να απειλήσει περιοχές όπως οι ΗΠΑ – και λιγότερο η ΕΕ – και αφορά το λεγόμενο private credit. Μια κατάσταση με υψηλότερα επιτόκια και λιγότερη ζήτηση ενδεχομένως να οδηγήσει στο απευκταίο σενάριο απόσυρσης κεφαλαίων από τις λεγόμενες Business Development Companies, εάν διαπιστωθεί ότι οι δανεισθέντες δυσκολεύονται να επιστρέψουν πίσω τις πιστώσεις. Μια κατάσταση με δυσμενέστερες συνθήκες χρηματοδότησης στις αγορές ομολόγων μπορεί επίσης να δυσκολέψει εταιρείες και κυβερνήσεις με αυξημένες βραχυχρόνιες ανάγκες δανεισμού λόγω του πολέμου και του πληθωρισμού κόστους. Από την άλλη, η εκτεταμένη διασπορά κινδύνου από εταιρίες και – τις περισσότερες – κυβερνήσεις δημιουργεί καλύτερες συνθήκες αντιμετώπισης μιας κρίσης. Αλλά, όπως όλοι ομολογούν, η κατάσταση συνεχίζει να είναι αβέβαιη και κυρίως δεν ξέρουμε πώς και πότε θα ομαλοποιηθεί. Εστω σχετικώς.

Ο κ. Θεόδωρος Πελαγίδης είναι καθηγητής Οικονομικής Ανάλυσης στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και υποδιοικητής της ΤτΕ. Το τελευταίο βιβλίο του «Από τον Πληθωρισμό στους Δασμούς» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαζήση.