Με την παγκόσμια προσοχή να είναι στραμμένη στο ενεργειακό σοκ που προκαλείται από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, μια ακόμη, εξίσου σοβαρή κρίση, αναπτύσσεται παράλληλα και δεν είναι άλλη από μια νέα παγκόσμια επισιτιστική κρίση.
Καθώς ο πόλεμος μπαίνει στην τέταρτη εβδομάδα του χωρίς σημάδια αποκλιμάκωσης, ιστορίες που προέρχονται από τον αγροτικό κόσμο σε παγκόσμιο επίπεδο καθώς δυσκολεύει ή ακόμα μπλοκάρει το εμπόριο αγροτικών προϊόντων, θα πολλαπλασιαστούν.
Οι χώρες που θα επηρεαστούν άμεσα είναι εκείνες που προμηθεύονται μεγάλο μέρος των λιπασμάτων από παραγωγούς στον Κόλπο, μέσω του Ορμούζ
Ειδικότερα, η σύγκρουση έχει ήδη αρχίσει να διαταράσσει τις διεθνείς ροές εμπορίου, ιδιαίτερα μέσω κρίσιμων θαλάσσιων διαδρομών όπως τα Στενά του Ορμούζ. Το πέρασμα αυτό είναι ζωτικής σημασίας όχι μόνο για το πετρέλαιο αλλά και για τη μεταφορά βασικών αγαθών, συμπεριλαμβανομένων των τροφίμων.
Οι επιπτώσεις είναι άμεσες και εμφανείς. Σε χώρες της Αφρικής, όπως η Κένυα και η Τανζανία, οι εξαγωγές αγροτικών προϊόντων έχουν πληγεί σοβαρά. Οι καθυστερήσεις στις μεταφορές σημαίνουν ότι φρέσκα προϊόντα αλλοιώνονται πριν φτάσουν στις αγορές, ενώ οι τιμές πέφτουν λόγω υπερπροσφοράς στις τοπικές αγορές.
Αύξηση των τιμών
Ταυτόχρονα, η κρίση επηρεάζει δραματικά την παραγωγή τροφίμων μέσω της αύξησης των τιμών των λιπασμάτων. Ειδικότερα, όπως αναφέρει ο «The quardian», διοχέτευση τροφίμων στις αγορές εξαγωγών αποτελεί πλέον πιεστικό πρόβλημα για ορισμένους παραγωγούς, αλλά εκατομμύρια καλλιεργητές παντού θα επηρεαστούν από την αύξηση του κόστους των λιπασμάτων.
Όπως δήλωσε την περασμένη εβδομάδα το Εμπόριο και την Ανάπτυξη των Ηνωμένων Εθνών (UNCTAD), η δεξαμενή σκέψης του ΟΗΕ για το εμπόριο, η τιμή των ορυκτών καυσίμων και των λιπασμάτων είναι άρρηκτα συνδεδεμένες.
Το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται στην περιοχή του Κόλπου για την παραγωγή ουρίας, η οποία χρησιμοποιείται στο αζωτούχο λίπασμα που είναι κρίσιμο για την αύξηση των γεωργικών αποδόσεων. Το Ορμούζ αποτελεί βασικό σημείο αναχαίτισης για την εξαγωγή του.
Ομοίως, έχουν αναφερθεί σημαντικές διαταραχές στην προμήθεια θείου, ενός υποπροϊόντος της διύλισης πετρελαίου και φυσικού αερίου και ενός άλλου κρίσιμου συστατικού λιπασμάτων, μεταξύ άλλων προϊόντων.
Οι χώρες που θα επηρεαστούν άμεσα θα είναι εκείνες που συνήθως προμηθεύονται μεγάλο μέρος των λιπασμάτων τους από παραγωγούς στον Κόλπο, μέσω του Ορμούζ. Η Κίνα και η Ρωσία , δύο από τους άλλους μεγαλύτερους παραγωγούς στον κόσμο, καθυστερούν επίσης τις εξαγωγές εν μέσω της επιδεινούμενης παγκόσμιας κρίσης εφοδιασμού.
Η UNCTAD ανέφερε ότι τα τελευταία στοιχεία (από το 2024) έδειξαν ότι το Σουδάν προμηθεύεται περισσότερο από το ήμισυ των λιπασμάτων του μέσω του Ορμούζ, η Σρι Λάνκα περισσότερο από το ένα τρίτο και η Τανζανία το 31%.
Με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο, τα σημεία συμφόρησης και οι διακοπές εφοδιασμού όπου έχουν πληγεί οι υποδομές, είναι πιθανό να αυξήσουν το κόστος των λιπασμάτων παγκοσμίως. Έτσι, οι αγρότες, από τους μικροκαλλιεργητές έως τους γίγαντες των αγροδιατροφικών προϊόντων, θα αντιμετωπίσουν ένα διπλό πλήγμα: υψηλότερους λογαριασμούς ενέργειας και πιο ακριβά λιπάσματα.
Οι κίνδυνοι από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή
Αυτή η τελευταία κρίση – μετά το ενεργειακό σοκ του πολέμου στην Ουκρανία και την παγκόσμια υγειονομική έκτακτη ανάγκη λόγω της Covid – πλήττει επίσης «σε μια εποχή που πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες αγωνίζονται να εξυπηρετήσουν το χρέος τους».
Οι πιο ευάλωτες χώρες είναι εκείνες που ήδη αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες και υψηλά επίπεδα χρέους. Για αυτές, η αύξηση των τιμών τροφίμων μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές κοινωνικές και ανθρωπιστικές κρίσεις.
Μια καταστροφική ανάλυση από το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Τροφίμων (WFP) του ΟΗΕ, η οποία δημοσιεύθηκε επίσης την περασμένη εβδομάδα, υπέδειξε ότι σχεδόν 45 εκατομμύρια περισσότεροι άνθρωποι θα μπορούσαν να περιέλθουν σε οξεία πείνα, εάν η σύγκρουση αποδειχθεί παρατεταμένη και οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Οι χώρες της υποσαχάριας Αφρικής και της Ασίας θα πληγούν περισσότερο, προειδοποίησε, επισημαίνοντας τοπικές αναφορές που υποδηλώνουν ότι το κόστος των βασικών τροφίμων έχει ήδη αυξηθεί κατά 20% στη Σομαλία.
«Εάν αυτή η σύγκρουση συνεχιστεί, θα προκαλέσει σοκ σε όλο τον κόσμο και οι οικογένειες που ήδη δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουν το επόμενο γεύμα τους θα πληγούν περισσότερο», δήλωσε ο αναπληρωτής εκτελεστικός διευθυντής του WFP, Καρλ Σκάου.
Ακόμα κι αν το τελευταίο τέχνασμα του Τραμπ να δώσει στο Ιράν προθεσμία 48 ωρών για να ανοίξει ξανά το Ορμούζ είναι επιτυχές, η καταστροφή των ενεργειακών υποδομών και η συσσώρευση πλοίων που περιμένουν να διέλθουν σημαίνουν ότι ο αντίκτυπος θα γίνει αισθητός για πολλούς μήνες.
Το βαρύτερο τίμημα για αυτήν την απερίσκεπτη σύγκρουση πληρώνεται από τους πολίτες στο Ιράν και την ευρύτερη Μέση Ανατολή, αλλά οι μικροκαλλιεργητές της Τανζανίας και της Κένυας μπορούν ήδη να μαρτυρήσουν τον αντίκτυπό της στα μέσα διαβίωσης χιλιάδες μίλια μακριά. Καθώς το κόστος των καυσίμων και των λιπασμάτων αυξάνεται, ο πόλεμος του Τραμπ φαίνεται ολοένα και πιο πιθανό να έχει την παράλογη παρενέργεια της ενίσχυσης της παγκόσμιας πείνας.
