Λιπάσματα: Πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή εκτοξεύει τις τιμές [γράφημα]

Σε μια κρίσιμη φάση του γεωργικού κύκλου εισέρχονται οι αγρότες σε όλο τον κόσμο, με τις ανοιξιάτικες σπορές να βρίσκονται σε εξέλιξη στο Βόρειο Ημισφαίριο και τις συγκομιδές να προχωρούν στο Νότο. Ομως, ο πόλεμος που αφορά το Ιράν διαταράσσει σοβαρά την προμήθεια λιπασμάτων, αυξάνοντας εκτοξεύοντας τις τιμές και εγείροντας ανησυχίες για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια.

Στο κέντρο των ανησυχιών βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου λιπασμάτων. Από την έναρξη της σύγκρουσης, η κυκλοφορία έχει διαταραχθεί σοβαρά, με τις αποστολές να έχουν ουσιαστικά σταματήσει, σημειώνει το CNBC.

Ο αντίκτυπος στις τιμές ήταν άμεσος. Οι έμποροι αναφέρουν ότι η κοκκώδης ουρία -ένα από τα πιο ευρέως χρησιμοποιούμενα αζωτούχα λιπάσματα- έχει εκτοξευθεί σε περίπου 700 δολάρια ανά μετρικό τόνο, από περίπου 400-490 δολάρια πριν από τον πόλεμο. Άλλες βασικές εισροές ακολούθησαν το παράδειγμα: Η Alpine Macro της Oxford Economics ανφέρει ότι οι τιμές της ουρίας και της αμμωνίας έχουν αυξηθεί κατά περίπου 50% και 20% αντίστοιχα, από την έναρξη του πολέμου. Άλλα λιπάσματα, όπως το κάλιο και το θείο, έχουν επίσης ανατιμηθεί.

Ο κεντρικός ρόλος της Μέσης Ανατολής στα λιπάσματα

Η Μέση Ανατολή παίζει κεντρικό ρόλο στην παγκόσμια προμήθεια λιπασμάτων. Χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Μπαχρέιν και το Ιράν αντιστοιχούν σε ένα σημαντικό μερίδιο των εξαγωγών, ιδίως προϊόντων με βάση το άζωτο. Με αυτές τις ροές να έχουν διαταραχθεί, οι αναλυτές εκτιμούν ότι έως και το 30% της παγκόσμιας εμπορικής προσφοράς δεν είναι προς το παρόν διαθέσιμο. Το Ιράν είναι επίσης σημαντικός εξαγωγέας, ιδίως ουρίας.

Οι συνέπειες για τη γεωργία μπορεί να χρειαστούν χρόνο για να γίνουν αντιληπτές – αλλά θα μπορούσαν να είναι σημαντικές, εξηγούν οι ειδικοί. Τα αζωτούχα λιπάσματα είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη των καλλιεργειών και πρέπει να εφαρμόζονται κάθε χρόνο. «Μπορεί να παραλειφθεί μια εποχή το κάλιο ή τα φωσφορικά άλατα,  αλάτων, αλλά δεν μπορεί να παραλειφθεί μια σεζόν το άζωτο», είπε στο CNBC ένας συμμετέχων στην αγορά, τονίζοντας την περιορισμένη ευελιξία που έχουν οι αγρότες.

Ο χρόνος είναι ιδιαίτερα δύσκολος. Στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, οι αγρότες αρχίζουν την λίπανση καλλιεργειών όπως καλαμπόκι, σιτάρι και ελαιοκράμβη – βασικά προϊόντα που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εισροές αζώτου. Για χώρες όπως η Ινδία, η οποία βασίζεται στις εισαγωγές τόσο λιπασμάτων όσο και φυσικού αερίου για την εγχώρια παραγωγή, η έκθεση είναι ακόμη μεγαλύτερη.

Η διαταραχή ήδη επηρεάζει τις παγκόσμιες αγορές. Τα φορτία ανακατευθύνονται και οι αγοραστές -ειδικά στην Ασία- αγωνίζονται να εξασφαλίσουν εναλλακτικές προμήθειες. Οι τιμές των λιπασμάτων από περιοχές όπως η Νορβηγία και η Ρωσία έχουν αυξηθεί, ενώ η Κίνα έχει κινηθεί για να περιορίσει τις εξαγωγές προκειμένου να καλύψει τις εγχώριες ανάγκες της.

Μακροχρόνιες συνέπειες

Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η τρέχουσα κρίση θα μπορούσε να αποδειχθεί πιο σοβαρή από το σοκ των λιπασμάτων μετά τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας το 2022.

Και αυτό, επειδή στη συγκεκριμένη συγκυρία επηρεάζονται ταυτόχρονα πολλοί μεγάλοι παραγωγοί. Η Μέση Ανατολή αποτελεί σχεδόν το ήμισυ του παγκόσμιου εμπορίου θείου, περίπου το ένα τρίτο της ουρίας και περίπου το ένα τέταρτο των εξαγωγών αμμωνίας.

Υπάρχουν επίσης επιπτώσεις στην παραγωγή. Ορισμένες εγκαταστάσεις στην περιοχή έχουν μειώσει ή σταματήσει την παραγωγή λόγω ενεργειακών διαταραχών και περιορισμών αποθήκευσης. Για παράδειγμα, η QatarEnergy ανέστειλε πρόσφατα την παραγωγή ουρίας μετά τη μείωση της παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Προς το παρόν, οι παγκόσμιες αγορές τροφίμων μετριάζονται από σχετικά υψηλά αποθέματα βασικών καλλιεργειών όπως το καλαμπόκι, το σιτάρι, η σόγια και το ρύζι. Αλλά εάν οι ελλείψεις λιπασμάτων συνεχιστούν και οι αποδόσεις μειωθούν -ακόμη και κατά ένα μέτριο 5%- το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι μια σημαντική αύξηση των τιμών των τροφίμων, προειδοποιούν οι αναλυτές.

Ο αντίκτυπος είναι πιθανό να είναι άνισος. Οι αναδυόμενες αγορές, ιδίως στην Αφρική και σε μέρη της Ασίας, αναμένεται να υποστούν το μεγαλύτερο βάρος, καθώς εξαρτώνται περισσότερο από τις εισαγωγές και είναι λιγότερο ικανές να απορροφήσουν το υψηλότερο κόστος.

Ωστόσο, και οι προηγμένες οικονομίες δεν είναι άτρωτες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, εισάγουν περίπου το ένα τρίτο των αναγκών τους σε λιπάσματα, αφήνοντας τους αγρότες εκτεθειμένους στο αυξανόμενο κόστος των εισροών.

Καθώς η περίοδος σποράς έχει ήδη ξεκινήσει, οι βιομηχανικές ομάδες προειδοποιούν ότι η συνεχιζόμενη διαταραχή στις αλυσίδες εφοδιασμού καυσίμων και λιπασμάτων θα μπορούσε να έχει μακροχρόνιες συνέπειες – όχι μόνο για την αγροτική παραγωγή, αλλά και για τον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων τους επόμενους μήνες.