Ο πόλεμος στο Ιράν εκθέτει την επισιτιστική ασφάλεια σε αλυσιδωτούς κινδύνους

Reuters Brakingviews

Ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν και η επακόλουθη διαταραχή στη διώρυγα του Ορμούζ θα έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο στην επισιτιστική ασφάλεια από ό,τι η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Αυτό μπορεί να μην φαίνεται προφανές αν ρίξει κανείς μια ματιά στις σχετικές τιμές των πρώτων υλών για τα λιπάσματα, μια αγορά αξίας 290 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως: οι περισσότερες είναι σήμερα χαμηλότερες από ό,τι πριν από τέσσερα χρόνια.

Ωστόσο, η έκταση του κλονισμού στην προσφορά είναι μεγαλύτερη και ευρύτερη. Και αυτό εκθέτει το ρύζι, το σιτάρι και άλλες καλλιέργειες σε αλυσιδωτούς κινδύνους.

Περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου όγκου ουρίας διακινείται μέσω του Στενού. Με τιμή λίγο κάτω από τα 700 δολάρια ανά τόνο, κοστίζει σχεδόν 50% περισσότερο από πριν ξεκινήσουν οι βομβαρδισμοί, αλλά εξακολουθεί να είναι περίπου ένα πέμπτο χαμηλότερη από την κορυφή που είχε σημειώσει πριν από τέσσερα χρόνια.

Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι η τιμή του υγροποιημένου φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται για την παραγωγή ουρίας από αμμωνία είχε εκτοξευθεί το 2021 λόγω των φόβων για την προσφορά στην Ευρώπη – και οι υψηλές τιμές του σιταριού μετά από μια κακή καλλιεργητική περίοδο ώθησαν τους αγρότες να φυτέψουν περισσότερο.

Προς το παρόν, το μόνο συστατικό λιπάσματος που διαπραγματεύεται πάνω από το επίπεδο του 2022 είναι το θείο: η Μέση Ανατολή παρέχει σχεδόν το ήμισυ της προσφοράς, ενώ η ζήτηση έχει αυξηθεί τόσο από τις εταιρείες εξόρυξης νικελίου, ειδικά στην Ινδονησία, όσο και από τους κατασκευαστές ημιαγωγών.

Η ξαφνική διακοπή του εφοδιασμού τόσο με χημικά όσο και με καύσιμα επιδεινώνει το πρόβλημα. Η Ινδία, για παράδειγμα, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ουρία και το LNG που εισάγονται μέσω του Στενού.

Η Αυστραλία, από την άλλη πλευρά, διαθέτει άφθονο LNG, αλλά προμηθεύεται περισσότερο από το ένα τρίτο των λιπασμάτων της από τη Μέση Ανατολή, καθώς και μεγάλο μέρος του ντίζελ που απαιτείται για τη μεταφορά και την εφαρμογή τους. Αυτές οι ελλείψεις έχουν ήδη οδηγήσει ορισμένους αγρότες στην Αυστραλία να πληρώνουν πάνω από 1.100 δολάρια ανά τόνο για την ουρία, σύμφωνα με την Australian Financial Review.

Βραχυπρόθεσμα, αυτά τα προβλήματα ενδέχεται να επηρεάσουν μόνο την επόμενη συγκομιδή σε εκείνες τις χώρες όπου η περίοδος σποράς έχει ήδη ολοκληρωθεί.

Ωστόσο, οι προσεκτικές κυβερνήσεις είναι πιθανό να επιβάλουν ανώτατα όρια ή να απαγορεύσουν εντελώς ορισμένες εξαγωγές τροφίμων, όπως έκανε η Ινδία με το ρύζι τον Σεπτέμβριο του 2022. Όσο περισσότερο διαρκεί η σύγκρουση ή όσο οι τιμές παραμένουν υψηλές, τόσο θα αυξάνονται τα μέτρα αυτά. Και οι αγρότες θα πρέπει να πάρουν δύσκολες αποφάσεις. ⁠Μπορούν να χρησιμοποιήσουν λιγότερα λιπάσματα, μειώνοντας τις αποδόσεις ή να στραφούν σε καλλιέργειες που απαιτούν λιγότερα ή καθόλου χημικά, όπως οι φακές και άλλα όσπρια.

Ωστόσο, η σύρραξη στη Μέση Ανατολή αυξάνει την έκθεσή τους σε άλλους κινδύνους. Η εταιρεία παραγωγής λιπασμάτων Yara International, με έδρα τη Νορβηγία,
για παράδειγμα, κλείνει ένα εργοστάσιο στην Αυστραλία για δύο μήνες για επισκευές. Και η κλιματική αλλαγή κάνει τις καιρικές συνθήκες, και τις επιλογές των αγροτών, πιο ακραίες. Μόνο η προοπτική μιας ξηρασίας που θα προκληθεί από το φαινόμενο Ελ Νίνιο το 2023, για παράδειγμα, ώθησε πλήθος Αυστραλών αγροτών να πουλήσουν νωρίτερα τα βοοειδή τους από φόβο ότι δεν θα μπορούσαν να τα ταΐσουν ή να τα ποτίσουν.

Δεν υπάρχει εύκολη αντικατάσταση για τα λιπάσματα. Η κατάργησή τους μπορεί να έχει ολέθριες συνέπειες, όπως ανακάλυψε η Σρι Λάνκα μετά την απαγόρευσή τους και των φυτοφαρμάκων το 2021. Η κυβέρνηση έκανε πίσω μετά την κατακόρυφη πτώση των αποδόσεων των συγκομιδών, αλλά έβαλε τους σπόρους μιας οικονομικής κρίσης και μιας λαϊκής εξέγερσης εναντίον της κυβέρνησης.

Προς το παρόν, ένα τόσο ακραίο σενάριο φαίνεται απίθανο. Ωστόσο, ο αγώνας για την προμήθεια φυτικών θρεπτικών συστατικών από άλλες περιοχές θα οδηγήσει σε αύξηση των τιμών των τροφίμων. Αυτό θα δημιουργήσει ένα ακόμη πρόβλημα πληθωρισμού για τις κεντρικές τράπεζες, οι οποίες μόλις πριν από δύο μήνες φαινόταν πιο πιθανό να μειώσουν παρά να αυξήσουν τα επιτόκια. Και θα καταστήσει ακόμη πιο δύσκολο για τους φτωχούς να αντεπεξέλθουν στο κόστος της διατροφής τους. Η επισιτιστική ανασφάλεια αναμένεται να επιδεινωθεί σημαντικά.