Διαφθορά: Πώς το κράτος την υποθάλπει…

Οι πύραυλοι που διασταυρώνονται στη Μέση Ανατολή και που προκαλούν θανάτους, καταστροφές σε υποδομές και παράπλευρες ζημιές στην οικονομία  όλων των άλλων χωρών που είναι ενεργειακά εξαρτημένες από την πετρελαιοπαραγωγό αυτή περιοχή, δεν θα πρέπει να μας κάνουν να μη βλέπουμε ή να μην ακούμε και τις «βόμβες» απάτης και διαφθοράς που η μία μετά την άλλη «σκάνε» στον ξέφραγο δημόσιο τομέα. Και δεν είναι μόνο αυτές που ανακοινώνονται, όπως στον ΟΠΕΚΕΠΕ πριν από μερικούς μήνες κι αυτές τις ημέρες στον ΕΦΚΑ και στον ΟΠΕΚΑ, στον Οργανισμό Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Ασφάλισης,  δηλαδή πάλι σε δημόσιο οργανισμό που χορηγεί είκοσι περίπου κοινωνικά επιδόματα σε εκατοντάδες χιλιάδες άτομα ποσού άνω των τριών δις. ευρώ ετησίως.

Αλλά, όπως ανέφερα, αυτές οι υποθέσεις απάτης και διαφθοράς δεν είναι οι μοναδικές. Είναι αμέτρητες, όπως προκύπτει από τις εκθέσεις θεσμικών οργάνων για την πρόληψή τους, την καταστολή τους και την τιμωρία τους (υποτίθεται). Πρόκειται για τις ετήσιες εκθέσεις της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας και τις ετήσιες εκθέσεις επί του Ισολογισμού και Απολογισμού του Κράτους καθώς και ειδικών εκθέσεων του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με απίστευτα ευρήματα που συνεχώς επαναλαμβάνονται σε όλους  σχεδόν τους ελέγχους χωρίς καμιά συνέχεια και συνέπεια!

Όπως ανακοινώθηκε από την Εθνική Αρχή Διαφάνειας ο συστημικός έλεγχος στον ΟΠΕΚΑ το 2024 και το 2025 αποκάλυψε πλήθος παραβάσεων με συνολικό ποσό αχρεωστήτως καταβληθέντων ύψους 1.860.000 ευρώ κατά την περίοδο (κατά σύμπτωση με εκείνη για τον ΟΠΕΚΕΠΕ!) από τις 10 Ιανουαρίου 2020 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022 σχετικά με τη νομιμότητα έκδοσης αποφάσεων χορήγησης επιδόματος Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Η παραπάνω ανεξάρτητη Αρχή ήλεγξε 372 φακέλους – αιτήσεων χορήγησης επιδόματος, από τους οποίους προέκυψε πλήθος παραβάσεων του θεσμικού πλαισίου, όπως: α) δεν τηρήθηκε η θεσμοθετημένη διαδικασία υποβολής αιτήσεων, ούτε ο χειρισμός των αιτήσεων με χρονολογική σειρά β) εγκρίθηκαν αιτήσεις παρά τις ελλείψεις σε υποβληθέντα δικαιολογητικά ή τη μη πλήρωση κριτηρίων (π.χ. συμπλήρωση ορίου ηλικίας) και γ) το επίδομα αποδόθηκε νωρίτερα από ό,τι έπρεπε και άρα για μεγαλύτερο διάστημα από αυτό που δικαιούνταν οι εκάστοτε αιτούντες/ούσες.

Τα υπόλοιπα είναι γνωστά, όπως  και ότι η υπόθεση αυτή  της παράτυπης έγκρισης αιτήσεων από προϊστάμενο του  δημόσιου οργανισμού  διαπιστώθηκε ύστερα από εσωτερικό έλεγχο που διενήργησε ο ΟΠΕΚΑ και ότι  η διοίκησή του άσκησε πειθαρχικό έλεγχο κατά του αρμόδιου υπαλλήλου.

Και η υπόθεση αυτή καταδεικνύει για μιαν ακόμη φορά  ότι στην Ελλάδα υπάρχουν θεσμοί για την πρόληψη φαινομένων κακοδιαχείρισης και διαφθοράς και την προστασία των δομών του κράτους δικαίου και του δημοσίου συμφέροντος όπως και Νόμος 4622/2019 για  το περιβόητο «Επιτελικό Κράτος: οργάνωση, λειτουργία και διαφάνεια της Κυβέρνησης, των κυβερνητικών οργάνων και της κεντρικής δημόσιας διοίκησης», που θεσμοθέτησε τον εσωτερικό έλεγχο «σύμφωνα με τα Παγκόσμια Πρότυπα» καθώς, όπως τονιζόταν στην εισηγητική έκθεση,  είναι «συνυφασμένος με την έννοια του δημοσίου συμφέροντος, το οποίο περιλαμβάνει το κοινωνικό και οικονομικό συμφέρον καθώς και τη συνολική ευημερία της κοινωνίας και των οργανισμών που δραστηριοποιούνται μέσα σε αυτή».

Λόγια, λόγια. Διότι ενώ η καθίδρυση και η λειτουργία του Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου (ΣΕΕ) στους δημόσιους φορείς καθίσταται υποχρεωτική σύμφωνα με τον Νόμο περί «επιτελικού κράτους», από τις εκθέσεις τουλάχιστον του Ελεγκτικού Συνεδρίου προκύπτει ότι, μολονότι έχουν περάσει πάνω από έξι χρόνια από τότε, το μόνο που κυριαρχεί είναι «το μέγα της  αρλούμπας κράτος»! Θυμήθηκα ότι πριν από … 40 περίπου χρόνια είχα εγκαινιάσει στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο» στήλη με τον τίτλο αυτό, η οποία τροφοδοτούνταν κυρίως από τα ευρήματα εκθέσεων  του Ελεγκτικού Συνεδρίου και παθήματα αναγνωστών από τη λειτουργία του δημόσιου τομέα! Επρόκειτο για μιαν ακόμα πρωτοβουλία του «Οικονομικού Ταχυδρόμου» για την ενίσχυση της λογοδοσίας σχετικά με τη λειτουργία των δημόσιων φορέων και τη χρηστή διαχείριση εθνικών πόρων με τη συμβολή και του Τύπου, σύμφωνα με σχετική σύσταση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης.

Σήμερα, μολονότι οι εκθέσεις τόσο της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας και του Ελεγκτικού Συνεδρίου εντοπίζουν ετησίως εκατοντάδες περιπτώσεις κινδύνων διαφθοράς και συνέχισής τους εξαιτίας όχι μόνο της εγκληματικής παράλειψης παρέμβασης των κυβερνήσεων και της δικαιοσύνης προς αποτροπή και τιμωρία τους, αλλά και της θαυμαστής αξιοποίησης των σχετικών διατάξεων Νόμων για την αποτροπή της διαφθοράς από τα καλά τα παλικάρια  ως κι άλλα μονοπάτια!  Έτσι, τα ευρήματα αυτά σπανίως έρχονται στη δημοσιότητα καθώς κυβερνήσεις ή αρμόδιοι υπουργοί τα αφήνουν και διαιωνίζονται!

Με την ευκαιρία της υπόθεσης διαφθοράς στον ΟΠΕΚΑ θα παρουσιάσω και την περιπέτεια  της θέσπισης και στη χώρα μας του Εσωτερικού Ελέγχου στις δημόσιες υπηρεσίες ιδιαίτερα μετά το 2019 στο πλαίσιο του «επιτελικού κράτους, με κεντρικό ρόλο στην εποπτεία και τον συντονισμό να διαδραματίζουν η Εθνική Αρχή Διαφάνειας (ΕΑΔ) και το Ελεγκτικό Συνέδριο με σκοπό τη διασφάλιση της χρηστής διοίκησης, τη διαχείριση κινδύνων, την αποτροπή φαινομένων διαφθοράς και τη συμμόρφωση με το νομικό πλαίσιο.

Η Εθνική Αρχή Διαφάνειας αποτελεί τον κεντρικό φορέα για τον σχεδιασμό, τον συντονισμό και την παρακολούθηση των εσωτερικών ελέγχων στη δημόσια διοίκηση. Για τον σκοπό αυτόν εκδίδει πρότυπα και εγχειρίδια (π.χ. Εγχειρίδιο Εσωτερικού Ελέγχου), διενεργεί επιθεωρήσεις και παρέχει επιμορφωτικά προγράμματα πιστοποίησης. Επίσης, το Ελεγκτικό Συνέδριο, είναι το ανώτατο ελεγκτικό δικαστήριο, υπεύθυνο για τον κατασταλτικό έλεγχο των δημόσιων δαπανών και την αξιολόγηση των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου. Δηλαδή, ελέγχει τη νομιμότητα και την κανονικότητα των δαπανών των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης κι άλλων δεκάδων δημοσίων οργανισμών, λειτουργώντας ως εξωτερικός ελεγκτικός μηχανισμός. Με λίγα λόγια, η Εθνική Αρχή Διαφάνειας επικεντρώνεται στην ανάπτυξη και εποπτεία των εσωτερικών μηχανισμών, ενώ το Ελεγκτικό Συνέδριο λειτουργεί ως ο τελικός εξωτερικός ελεγκτής νομιμότητας, με αμφότερους τους φορείς να αποσκοπούν στην προστασία του δημοσίου συμφέροντος. Οι ετήσιες και άλλες ειδικές  εκθέσεις κατατίθενται στη Βουλή και κοινοποιούνται στους αρμόδιους υπουργούς για τα περαιτέρω.

Αμ δε! Από την πρόσφατη (Φεβρουάριος 2025) «Έκθεση Εσωτερικού Ελέγχου» του Ελεγκτικού Συνέδριο προκύπτουν απίστευτες διαπιστώσεις όχι μόνο για την  πρόοδο εγκατάστασης του  Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου και της οργάνωσης  του Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου και λειτουργίας των Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου (ΜΕΕ) στους φορείς του δημόσιου τομέα, η οποία, όπως προαναφέρθηκε, είναι υποχρεωτική ήδη από το 2019, αλλά και τη μοναδική σχεδόν «επιτυχία» με την ανάθεση της λειτουργίας των περισσότερων Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου  σε εξωτερικούς συνεργάτες (αναδόχους) με … απευθείας συμβάσεις και μάλιστα με συγκέντρωση μεγάλου μέρους σε … λίγους! Και η ειδική αυτή έκθεση, όπως και οι ετήσιες κι άλλες σχετικές, αποκαλύπτουν ότι όλος ο δημόσιος τομέας είναι, παρά τους παραπάνω θεσμικούς «φράχτες» ένα απέραντο «ξέφραγο αμπέλι».

Όργιο απευθείας συμβάσεων σε εξωτερικούς αναδόχους!

Η κυριότερη διαπίστωση της έκθεσης που αποτελεί χλεύη του κράτους δικαίου αφορά  εκείνη της  συγκέντρωσης αναθέσεων σε περιορισμένο αριθμό αναδόχων (εξωτερικών συνεργατών) για την υποστήριξη της λειτουργίας των Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου καθώς και τη συγκρότηση των Συστημάτων Εσωτερικού Ελέγχου. Είναι απίστευτη και στην περίπτωση αυτή η ευκολία με την οποία αξιοποιείται κάθε θεσμική πρωτοβουλία  ή διάταξη Νόμου για τη διασφάλιση  του δημόσιου συμφέροντος με  ενέργειες και αποφάσεις, οι οποίες, αντί αποτροπής της διαφθοράς, την υποθάλπουν ή ενισχύουν. Οι διαπιστώσεις της παραπάνω έκθεσης είναι καταπέλτης.

Σημειώνεται, λοιπόν, ότι εκ του νόμου παρέχονται στους δημόσιους φορείς  δύο δυνατότητες: α) Να ανατίθεται η λειτουργία του εσωτερικού ελέγχου εξ ολοκλήρου σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, με  σύμβαση παροχής ανεξάρτητων υπηρεσιών, κατόπιν αιτιολογημένης απόφασης του επικεφαλής του φορέα, στις περιπτώσεις που διαπιστώνεται η αδυναμία σύστασης ή λειτουργίας Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου και  β) να ανατίθεται η υποστήριξη της Μονάδας αυτής  σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο με σύμβαση παροχής ανεξάρτητων υπηρεσιών, κατόπιν προηγούμενης αιτιολογημένης απόφασης του επικεφαλής του φορέα, στις περιπτώσεις που είναι εφικτή η σύστασή της  αλλά κρίνεται απαραίτητη για την αποτελεσματική της λειτουργία η συνδρομή επαγγελματιών με τεχνογνωσία και δεξιότητες που δεν υπάρχουν εντός του φορέα (άρθρ. 9 παρ. 4 και 6 του ν. 4795/2021).

Όπως επισημαίνεται στην παραπάνω έκθεση, από τους 641 δημόσιους φορείς του δεύτερου σταδίου της εποπτείας, προέκυψε ότι 279 από αυτούς έκαναν χρήση των παραπάνω διατάξεων, αναθέτοντας συμβάσεις συνολικής αξίας 8,4 εκατομμυρίων ευρώ σε 63 εξωτερικούς συνεργάτες (βλέπε σχετικό πίνακα).  Από τα στοιχεία του πίνακα προκύπτει ότι οι τέσσερις  πρώτοι ανάδοχοι έχουν αναλάβει ποσοστό 46% των συμβάσεων που αντιστοιχεί σε ποσοστό 48% της συνολικής αξίας των συμβάσεων.  Αντίθετα, οι  48 τελευταίοι ανάδοχοι (από τον 15ο μέχρι και τον 63ο) έχουν αναλάβει ποσοστό μόλις 32% των συμβάσεων και ποσοστό 25% της αξίας αυτών. 

Επίσης, μία άλλη διαπίστωση  η οποία, όπως επισημαίνεται στην παραπάνω έκθεση, γεννά «εύλογα ερωτήματα», είναι ότι 180 φορείς  στις Μονάδες Εσωτερικού Ελέγχου των  οποίων δεν υπηρετούσε κανένας πιστοποιημένος υπάλληλος, ανέθεσαν ισάριθμες συμβάσεις σε εξωτερικούς συνεργάτες συνολικής αξίας 4,8 εκατομμυρίων ευρώ. Και τα εύλογα ερωτήματα της έκθεσης είναι τα εξής: α) ποιος παρακολουθεί τις εργασίες των εξωτερικών συνεργατών και β) πώς αξιολογείται τόσο η πληρότητα των εργασιών όσο και η ποιότητα των παραδοτέων, δοθέντος ότι σχετική τεχνογνωσία δεν υφίσταται στους φορείς αυτούς.

Το συμπέρασμα της έκθεσης είναι το ακόλουθο:  «Η προσφυγή στη συνδρομή του ιδιωτικού τομέα για την υποστήριξη τόσο της συγκρότησης ΣΕΕ όσο και της λειτουργίας των ΜΕΕ προϋποθέτει την απαρέγκλιτη τήρηση του οικείου κανονιστικού πλαισίου. Τα στοιχεία καταδεικνύουν υπερσυγκέντρωση των αναθέσεων σε περιορισμένο αριθμό αναδόχων με διαδικασίες απευθείας ανάθεσης».

Αυτή η συγκέντρωση των αναθέσεων σε μικρό αριθμό αναδόχων ανέδειξε την ανάγκη επισκόπησης της διενεργηθείσας διαδικασίας από το Ελεγκτικό Συνέδριο. Από τα στοιχεία που συλλέχθηκαν προκύπτουν τα ακόλουθα  (βλέπε σχετικό πίνακα): Ποσοστό 88,5% των δημόσιων φορέων ανέθεσε τη λειτουργία ή την υποστήριξη της Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου  σε εξωτερικούς συνεργάτες με τη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης.  Η αξία των συμβάσεων που ανατέθηκε με τη διαδικασία αυτή ανήλθε στο ποσό των 7,5 εκατομμυρίων ευρώ περίπου.

Όπως σημειώνεται ότι στην παραπάνω έκθεση,  δεν έγινε  ο έλεγχος νομιμότητας ή κανονικότητας των διαδικασιών που ακολουθήθηκαν, καθότι αυτός εντάσσεται στον πυρήνα των κατασταλτικών ελέγχων που ασκούν οι επιμέρους Υπηρεσίες Ελέγχου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Επίσης, σημειώνεται ότι καταπέλτης  είναι και παλαιότερη έκθεση (το 2021) του Ελεγκτικού Συνεδρίου για Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, με πολλά ευρήματα για τη διαδικασία μέχρι τον  ΟΠΕΚΑ με κυριότερο ότι οι  ελεγχόμενοι Δήμοι δεν διαθέτουν σαφή εικόνα του πληθυσμού-στόχου που είναι οι ευάλωτες ομάδες που ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας,  δεν συμμετείχαν στη διαμόρφωση εθνικού σχεδίου δημοσιότητας, ενώ η δημοσιοποίηση του προγράμματος δεν είναι ομοιόμορφη αφού βασίζεται κυρίως στην πρωτοβουλία των ίδιων των ενδιαφερόμενων, οι οποίοι πληροφορούνται σχετικώς είτε δια τηλεφώνου, είτε δια ζώσης, όταν απευθύνονται στις αρμόδιες κοινωνικές υπηρεσίες των Δήμων κι άλλα πολλά…

Η πλειοψηφία των δημόσιων φορέων δεν έχει δικλίδες ασφαλείας για τη διαφθορά

Η παραπάνω έκθεση είναι πολυσέλιδη και περιλαμβάνει και  πολλά άλλα απίστευτα ευρήματα για το μέγα της μακαριότητος ελληνικό κράτος. Για να μην κουράσω κι άλλο τους αναγνώστες θα παραθέσω συνοπτικά μερικά ευρήματα αρκετά για να διαπιστώσετε γιατί, πώς και πού ανθεί η διαφθορά:

1.Η συντριπτική πλειοψηφία των δημόσιων φορέων βρίσκεται ακόμα σε «εμβρυικό» στάδιο αναφορικά με τον εντοπισμό των πιθανών δημοσιονομικών κινδύνων για κάθε διαδικασία που έχει συμπεριλάβει στη χαρτογράφηση. Εξαίρεση αποτελούν τα νοσοκομεία και οι ανεξάρτητες αρχές, ικανός αριθμός των οποίων έχει προχωρήσει τη σχετική διαδικασία.

2.Η συντριπτική πλειοψηφία των φορέων του δημόσιου τομέα δεν έχει καταγράψει καθόλου ή υπολείπεται σημαντικά στην καταγραφή δικλίδων για όλους τους πιθανούς δημοσιονομικούς κινδύνους και για όλες τις σχετικές διαδικασίες που τους προκαλούν.

3.Ακόμα και στις περιπτώσεις που έχουν προβεί στην καταγραφή των δικλίδων, συντριπτικά μεγάλο ποσοστό δεν έχει ελέγξει την επάρκειά τους ως προς την

4.Το μεγαλύτερο μέρος των δημόσιων φορέων δεν έχει συστήσει και στελεχώσει Μονάδες Εσωτερικού Ελέγχου (ΜΕΕ)

5. Ποσοστό 62% περίπου των υπηρετούντων σε ΜΕΕ υπαλλήλων δεν έχει λάβει μέχρι σήμερα την απαιτούμενη από τον νόμο πιστοποίηση εσωτερικού ελεγκτή

6.Διαπιστώθηκε η συγκέντρωση αναθέσεων σε περιορισμένο αριθμό αναδόχων (εξωτερικών συνεργατών) για την υποστήριξη της λειτουργίας των ΜΕΕ καθώς και τη συγκρότηση των ΣΕΕ.

7.Μεγάλο ποσοστό των δημόσιων φορέων δεν εξέτασε για τους αναδόχους τους την πιθανή συνδρομή των λόγων αποκλεισμού ή την ύπαρξη συνθηκών σύγκρουσης συμφερόντων (ποσοστό περίπου 42% των φορέων δεν διενήργησε τον έλεγχο αυτό).

8. Ειδικά στις περιπτώσεις φορέων των οποίων η χαρτογράφηση των διαδικασιών έγινε από εξωτερικούς συνεργάτες, παρουσιάζεται, ως στατιστικά σημαντικό φαινόμενο, μέρος των καταγεγραμμένων διαδικασιών να μην είναι σε ισχύ ή λειτουργικές.

9.  Η υποστελέχωση, σε συνδυασμό με την έλλειψη εξειδικευμένων γνώσεων στους δημόσιους φορείς που καταφεύγουν στην επιλογή των εξωτερικών συνεργατών είτε για τη συγκρότηση του ΣΕΕ είτε για αυτή καθαυτή τη λειτουργία της ΜΕΕ, ενέχει κινδύνους ως προς την ποιότητα τόσο των παραδοτέων όσο και των εκτελούμενων εργασιών.

10.Παρατηρείται σημαντική καθυστέρηση στην έκδοση των υπουργικών αποφάσεων καθορισμού ή εξειδίκευσης των κριτηρίων σύστασης ΜΕΕ στους εποπτευόμενους φορείς της Γενικής Κυβέρνησης.

Κατά τα άλλα, είμαστε «μια ωραία ατμόσφαιρα» με μπόλικη «συνετή και χρηστή δημοσιονομική διαχείριση»…