Οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωζώνης επιχειρούν να δώσουν κοινή απάντηση σε μια κρίση που ήδη τρέχει πιο γρήγορα από οτι η Ε.E λαμβάνει αποφάσεις. Με το πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια, τις τιμές καυσίμων να πιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις και τις αγορές να προεξοφλούν νέο πληθωριστικό κύκλο, το έκτακτο Eurogroup καλείται να δει αν υπάρχουν δυνατότητες να διαμορφωθεί μια «εργαλειοθήκη» μέτρων που θα μπορέσει να συγκρατήσει το ράλι των τιμών. Το πρόβλημα είναι ότι η Ευρώπη προσπαθεί να συντονιστεί, ενώ η κρίση έχει ήδη αρχίσει να δείχνει τα σημάδια της στην οικονομία.
Στο παρασκήνιο, οι γραμμές έχουν χαραχθεί πριν ακόμη ξεκινήσει η τηλεδιάσκεψη. Πηγές με γνώση των διαβουλεύσεων αναφέρουν ότι η συζήτηση δεν αφορά μόνο το εύρος των μέτρων, αλλά κυρίως το ποιος θα πληρώσει το κόστος. Η συζήτηση αφορά τα δημοσιονομικά περιθώρια των προϋπολογισμών και την αγοραστική δυνατότητα των καταναλωτών. Σε αυτό το πλαίσιο, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι παραδέχονται ότι «ο χρόνος αντίδρασης της Ευρωζώνης υστερεί έναντι της αγοράς», καθώς οι αυξήσεις στην ενέργεια έχουν αρχίσει να περνούν σε μεταφορές, τρόφιμα και υπηρεσίες.
Η Ιταλία, η Ισπανία και η Πορτογαλία έχουν ενεργοποιήσει μηχανισμούς μείωσης τιμών, ενώ η Αυστρία εξετάζει παρεμβάσεις στα περιθώρια κέρδους
Πρόκειται για επανεμφάνιση ενός μηχανισμού που η Ευρώπη γνωρίζει καλά από το 2022, όταν και τότε το ενεργειακό κόστος λειτούργησε ως πολλαπλασιαστής πληθωρισμού. Με το Brent να κινείται σταθερά πάνω από τα 100 δολάρια, και τις τιμές φυσικού αερίου να ακολουθούν ανοδική πορεία, το κόστος μεταφοράς και παραγωγής αυξάνεται σχεδόν αυτόματα. Στελέχη της αγοράς επισημαίνουν ότι «η ενέργεια περνά παντού», από την εφοδιαστική αλυσίδα μέχρι τις τελικές τιμές στο ράφι.
Η εμπειρία του 2022 λειτουργεί ως σημείο αναφοράς, καθώς τότε η εκτίναξη των τιμών ενέργειας οδήγησε τον πληθωρισμό της ευρωζώνης σε ιστορικά υψηλά επίπεδα και ανάγκασε τις κυβερνήσεις να διαθέσουν πάνω από 700 δισ. ευρώ σε μέτρα στήριξης. Σήμερα, το περιβάλλον είναι διαφορετικό με υψηλότερα επιτόκια, αυστηρότερους δημοσιονομικούς κανόνες και μικρότερα περιθώρια αντίδρασης.
Τα μέτρα στο τραπέζι
Σύμφωνα με πηγές που συμμετέχουν στις τεχνικές συζητήσεις, τρία βασικά εργαλεία βρίσκονται στο τραπέζι:
● Μειώσεις φόρων (ΕΦΚ, ΦΠΑ) ως το πιο άμεσο μέτρο για μείωση τιμών στην αντλία
● Στοχευμένες επιδοτήσεις τύπου fuel pass, ενισχύσεις μεταφορών και ευάλωτων νοικοκυριών
● Δημοσιονομική ευελιξία με πιθανή ενεργοποίηση μορφής «ρήτρας διαφυγής» για να μην επιβαρυνθούν τα ελλείμματα
Το τρίτο εργαλείο είναι και το πιο κρίσιμο. «Χωρίς ευρωπαϊκή ευελιξία, οι δυνατότητες παρέμβασης των κρατών είναι περιορισμένες», σημειώνει Ευρωπαίος αξιωματούχος, περιγράφοντας την κεντρική ανησυχία των χωρών του Νότου.
Η Αθήνα στηρίζει την ιδέα μιας ευρωπαϊκής «ρήτρας διαφυγής» που θα επιτρέψει προσωρινές παρεμβάσεις χωρίς επιπτώσεις στους δημοσιονομικούς στόχους
Η σύγκρουση Βορρά – Νότου επιστρέφει
Η συζήτηση στο Eurogroup φέρνει ξανά στην επιφάνεια μια γνώριμη διαίρεση. Οι χώρες του Νότου , Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, αλλά και η Κύπρος που προχώρησε πρόσφατα σε παρεμβάσεις πιέζουν για πιο επιθετικά μέτρα, κυρίως μέσω μείωσης φόρων. Στην Ιταλία, η μείωση του ΕΦΚ κατά περίπου 0,25 ευρώ/λίτρο έχει ήδη ρίξει τις τιμές κοντά στα 1,60 ευρώ, ενώ στην Ισπανία η μείωση του ΦΠΑ από 21% σε 10% οδηγεί σε τιμές κοντά στα 1,48 ευρώ/λίτρο.
Αντίθετα, χώρες του Βορρά εμφανίζονται επιφυλακτικές. Φοβούνται ότι γενικευμένες παρεμβάσεις θα ενισχύσουν τον πληθωρισμό και θα δυσκολέψουν τη νομισματική πολιτική. «Δεν μπορούμε να απαντήσουμε σε κάθε σοκ με το ίδιο μοντέλο δαπανών», σημειώνουν χαρακτηριστικά εκπρόσωποι του Ευρωπαϊκού βορά.
Παρά τις συζητήσεις για κοινή ευρωπαϊκή γραμμή, η πραγματικότητα είναι ότι οι κυβερνήσεις έχουν ήδη κινηθεί. Η Ιταλία, η Ισπανία και η Πορτογαλία έχουν ενεργοποιήσει μηχανισμούς μείωσης τιμών, ενώ η Αυστρία εξετάζει παρεμβάσεις στα περιθώρια κέρδους. Το τελευταίο παράδειγμα είναι η Κύπρος, η οποία προχώρησε επίσης σε μειώσεις φόρων στα καύσιμα και μηδενικό ΦΠΑ στα βασικά είδη.
Αυτό δημιουργεί ένα νέο τοπίο στην ευρωπαϊκή αγορά με διαφορετικές τιμές ενέργειας, διαφορετικό κόστος παραγωγής και διαφορετική ένταση πληθωριστικών πιέσεων. Παράγοντες της αγοράς προειδοποιούν ότι «αν δεν υπάρξει συντονισμός, η ενιαία αγορά θα αρχίσει να εμφανίζει στρεβλώσεις».
Η Ελλάδα κινείται πιο προσεκτικά. Έχει ήδη ανακοινώσει μέτρα όπως η επιδότηση του diesel κίνησης περίπου 16 λεπτά/λίτρο και το fuel pass για νοικοκυριά έως 50 ευρώ το δίμηνο. Ωστόσο, η κυβέρνηση επιμένει να μην προχωρά σε οριζόντιες μειώσεις φόρων στα καύσιμα. Ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης έχει ξεκαθαρίσει ότι «οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι στοχευμένες και δημοσιονομικά βιώσιμες», επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα επιδιώκει ευρωπαϊκή λύση πριν προχωρήσει σε πιο γενικευμένα μέτρα.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η Αθήνα στηρίζει την ιδέα μιας ευρωπαϊκής «ρήτρας διαφυγής» που θα επιτρέψει προσωρινές παρεμβάσεις χωρίς επιπτώσεις στους δημοσιονομικούς στόχους.
Την ίδια στιγμή, οι αγορές στέλνουν σαφές μήνυμα με τις αποδόσεις των ομολόγων να αυξάνονται σε όλη την Ευρώπη, αντανακλώντας φόβους για επίμονο πληθωρισμό και καθυστέρηση στη μείωση των επιτοκίων. Αυτό περιορίζει τα περιθώρια των κυβερνήσεων. Όσο αυξάνεται το κόστος δανεισμού, τόσο πιο δύσκολη γίνεται η χρηματοδότηση γενναίων παρεμβάσεων. «Η δημοσιονομική πολιτική δεν λειτουργεί πλέον στο ίδιο περιβάλλον με το 2022», σημειώνουν αναλυτές.
