Κατά την υπερπεντηκονταετή δημοσιογραφική και συγγραφική πορεία μου ίσως πρώτη φορά είδα δανειστές (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, οίκοι αξιολόγησης) τόσο πολύ «ευτυχισμένους» και «χαρούμενους» για το ελληνικό χρέος (το πάντα υψηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση!) και μάλιστα σε περίοδο κατά την οποία τα πρόδρομα σημάδια ενεργειακής κι όχι μόνο κρίσης είναι πολύ έντονα. Είναι οι ίδιοι σχεδόν που επί δεκαετίες ήταν σκληροί προς όλες τις ελληνικές κυβερνήσεις με τις έντονες προειδοποιήσεις και προβλέψεις (δικαιολογημένες κατά κανόνα) και «ανάλγητοι» προς τους Έλληνες εργαζόμενους, φορολογούμενους και συνταξιούχους με τις «σκληρές» συστάσεις τους. Σήμερα, ενώ γνωρίζουμε ότι ενός κακού μύρια όσα έπονται, ότι, δηλαδή μία κρίση, όπως η χρηματοπιστωτική που άρχισε από τον Σεπτέμβριο του 2007 στις ΗΠΑ και επεκτάθηκε ραγδαία στην Ευρώπη και καταιγιστικά στη χώρα μας, ακολουθήθηκε το 2008 κι από άλλες, δηλαδή την ενεργειακή (με την τιμή του πετρελαίου να ξεπερνά τα 147 δολάρια το βαρέλι) και την κρίση χρέους», οι οποίες απλώς αποκάλυπταν και αποκαλύπτουν οικονομίες, όπως η ελληνική, που είναι «τα μάλιστα κεκαλλωπισμένες», εμφανίζονται περισσότερο «υμνωδοί» ακόμα και από την κυβέρνηση!!!
Και τί δεν είπαν, λοιπόν, για τη δημοσιονομική πολιτική, για τη «βιώσιμη» ανάπτυξη, για το «βιώσιμο» χρέος και μάλιστα με προβλέψεις έως το … 2030, το … 2035 επικαλούμενοι, με μερικούς ανώδυνους «αστερίσκους» για ισορροπία, «διαπιστώσεις» που υπερακοντίζουν σε «ωραιοποίηση» ακόμα και το γνωστό κυβερνητικό «αφήγημα» για «οικονομικό θαύμα» και μάλιστα σε σημείο που δίνουν την εντύπωση ότι αφορούν άλλη χώρα ή διαβάζουν μόνο τους κρατικούς προϋπολογισμούς μετά το 2021!!!
Οι μεταφυσικοί «ύμνοι» του ΔΝΤ
Το άλλοτε και επί δεκαετίες πολύ σκληρό (τώρα μαλάκωσε μετά την πλήρη αποπληρωμή του δανείου με το οποίο συμμετείχε στο πρώτο μνημόνιο!) προς όλες τις ελληνικές κυβερνήσεις Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), για παράδειγμα, διαπιστώνει , μεταξύ άλλων, τα εξής:
– « Η Ελλάδα είναι σε καλή θέση για να αντιμετωπίσει εξωτερικά σοκ καθώς τα δημόσια οικονομικά συνεχίζουν να ενισχύονται, όπως φαίνεται από την ταχεία μείωση του χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ»
-«Η δημοσιονομική πολιτική στρέφεται κατάλληλα στη στήριξη της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών και της προσιτής απόκτησης κατοικίας»!!!
-«Η βελτίωση των δημόσιων οικονομικών επιτρέπει στην Ελλάδα να αντεπεξέλθει σε εξωτερικούς αντίθετους ανέμους, στηρίζοντας παράλληλα τη βιώσιμη ανάπτυξη και μειώνοντας περαιτέρω το χρέος της».
Οι αβάσταχτες υπερβολές του Moody’s!
Ύστερα, ο Moody’s επισημαίνει στην έκθεσή του , μεταξύ άλλων, τα εξής:
-«Οι δημοσιονομικές επιδόσεις της Ελλάδας μετά την πανδημία συνεχίζουν να υπερβαίνουν τις προσδοκίες και παραμένουν το βασικό ατού στην πιστοληπτική της αξιολόγηση»
-«Τα πρωτογενή πλεονάσματα στον προϋπολογισμό ήταν σημαντικά υψηλότερα από τους στόχους την τελευταία διετία -στο 4,7% του ΑΕΠ το 2024 και στο 4,4% το 2025- ως αποτέλεσμα της ανάπτυξης της οικονομίας με ρυθμό υψηλότερο από 2%, της σταθερής μείωσης της φοροδιαφυγής και του ελέγχου των δημοσίων δαπανών»
-«Η μακροοικονομική επίδοση της Ελλάδας παραμένει ισχυρή και γενικά σύμφωνη με τις προσδοκίες μας για βιώσιμη ανάπτυξη με αιχμή τις επενδύσεις».
-«Η σύνθεση της ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας είναι όλο και πιο ευνοϊκή για το αξιόχρεο καθώς οι ιδιωτικές επενδύσεις αποτελούν τον κύριο μοχλό της ανάκαμψης τα τελευταία χρόνια»!
-«Τα πλεονάσματα αυτά, σε συνδυασμό με την πρόωρη αποπληρωμή των δανείων από τις χώρες της Ευρωζώνης, στο πλαίσιο του πρώτου μνημονίου την περασμένη 10ετία και τη σημαντική αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ έχουν οδηγήσει στη γρήγορη μείωση του δημόσιου χρέους – από το υψηλό επίπεδο του 210% του ΑΕΠ το 2020 στο 145% το 2025».
Αλγεινές παρατηρήσεις σε «ωραιοποιημένες» διαπιστώσεις!
Μακάρι να ήταν έτσι με τους Έλληνες φορολογούμενους, εργαζόμενους, επιχειρηματίες να είναι κι αυτοί, όπως εκείνοι, οι πιο «ευτυχείς» στον κόσμο! Αλλά, δυστυχώς, δεν είναι έτσι καθώς μετά το «σωτήριο» πρόγραμμά τους που επέβαλαν το 2010 με τρία αλλεπάλληλα μνημόνια και απόρριψη μετά βδελυγμίας οποιασδήποτε πρότασης για αναδιάρθρωση του χρέους, ο ελληνικός λαός επί 15 χρόνια βιώνει φτώχεια και κοινωνικό αποκλεισμό. Ενώ, λοιπόν, όλα τα στατιστικά στοιχεία (ελληνικά και ευρωπαϊκά) και όλοι σχεδόν οι οικονομολόγοι επισημαίνουν και προειδοποιούν συνεχώς και έχουν κάνει βούκινο όλα αυτά, οι παραπάνω διεθνείς οργανισμοί το΄ χουν φανερό καμάρι. Δεν είναι, δυστυχώς, αληθείς όλες αυτές οι απίστευτες, για διεθνείς οργανισμούς, υπερβολικά ωραιοποιημένες διαπιστώσεις (βλέπε και πίνακα 2):
Πρώτον, προκαλεί αλγεινή εντύπωση η παραπάνω διαπίστωση με τη σύγκριση γίνεται, όπως ακριβώς και στο κυβερνητικό «αφήγημα», με αναφορά στο χρέος του 2010 κι όχι του 2008 ή του 2009, που ήταν 109,4% του ΑΕΠ και 126,7% του ΑΕΠ αντίστοιχα. Και υπενθυμίζω ότι η ελληνική οικονομία δεν εντάχθηκε στο πρώτο Μνημόνιο με το χρέος των 147,5% του ΑΕΠ του 2010 (στις 23 Απριλίου 2010 δεν είχε εκτελεστεί ο προϋπολογισμός!!!), αλλά με το χρέος του 126,7% του ΑΕΠ, που δεν ήταν «βιώσιμο» και που το παρουσίαζαν ως επικίνδυνο για όλη την ευρωπαϊκή οικονομία (ενώ πρώτη σε ύψος ήταν τότε η Ιταλία!)
Δεύτερον, δεν είναι αληθές ότι βασικός μοχλός ανάπτυξης είναι οι επενδύσεις. Βασικός μοχλός ανάπτυξης είναι η ιδιωτική κατανάλωση(όπως και στην επταετία του 2000) που φουσκώνει με έσοδα το «πλεόνασμα» και τη «βιώσιμη» ανάπτυξη, όπως τη χαρακτηρίζουν, ενώ στην επταετία του 2000 έλεγαν το αντίθετο (και δικαιολογημένα).
Τρίτον, απορεί κανείς πού είδαν την αύξηση της αγοραστικής δύναμης των Ελλήνων, όταν προχθές ανακοινώθηκε ότι η χώρα μας είναι τελευταία (τώρα αγκαλιά με τη Βουλγαρία) στον πίνακα των χωρών της Ευρωζώνης σε κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης με 68 μονάδες σε σχέση με 100 της ΕΕ, ενώ το επάρατο 2008 και 2009 ήταν πάνω από 80 μονάδες (βλέπε πίνακα 2)!
Τέταρτον, αν διάβαζαν τα Μηνιαία Δελτία Γενικής Κυβέρνησης θα διαπίστωναν ότι η μείωση των δαπανών οφείλεται και στη μη τήρηση της μνημονιακής συμφωνίας (η παρατήρηση αυτή ισχύει περισσότερο για τη «χαρούμενη» Ευρωπαϊκή Επιτροπή!) για έγκαιρη εξόφληση των ληξιπρόθεσμων οφειλών προς τους προμηθευτές (περίπου τρία δις. ευρώ), την παραβίαση βασικών αρχών κατάρτισης και εκτέλεσης των προϋπολογισμών (μη εγγραφή όλων των εσόδων και όλων των δαπανών), όπως επισημαίνει συνεχώς το Ελεγκτικό Συνέδριο και την υπερβολική φορολογική επιβάρυνση των εργαζομένων και καταναλωτών εξαιτίας της μη τιμαριθμοποίησης της φορολογικής κλίμακας και των υψηλών (μεταξύ των υψηλότερων στην ΕΕ) συντελεστών άμεσης και έμμεσης φορολογίας;
Πέμπτον, πού την είδαν τη μείωση της φοροδιαφυγής, όταν τον περασμένο Δεκέμβριο σε έκθεσή της η ίδια «χαρούμενη» κι αυτή (βλέπε πιο κάτω) Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάνει «ρόμπα» το ελληνικό φορολογικό σύστημα, επισημαίνοντας μάλιστα η φοροδιαφυγή (21% του ΑΕΠ) εξακολουθεί να είναι υψηλότερη από τον αντίστοιχο μέσο ευρωπαϊκό όρο;
Κάνουν πως δεν βλέπουν το εφιαλτικό «παραγωγικό κενό»!
Έκτον, απορεί κανείς και εξίσταται όταν βλέπουν διεθνείς οργανισμούς που αξιολογούν εθνικές οικονομίες να διαπιστώνουν «ισχυρές επενδύσεις» και να σιωπούν για τη σημαντική αύξηση του εγχώριου «παραγωγικού κενού» ( στο 2½% το 2025, δηλαδή στο υψηλότερο επίπεδο από το 2007!) και μάλιστα με τη θετική απόκλιση από την Ευρωζώνη να είναι η μεγαλύτερη από τη συμμετοχή της χώρας στο ευρώ, που διογκώνει το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και που αποτελεί στατιστικά, ως ο πλέον σημαντικός παράγοντας ερμηνείας των πληθωριστικών εξελίξεων την τελευταία 20ετία, όπως επισημαίνουν εκκωφαντικά οι οικονομολόγοι!!
Κάνουν και προβλέψεις έως το … 2036!!!
Κι ενώ ουδέποτε σχεδόν πραγματοποιήθηκαν οι προβλέψεις τους για βασικά μεγέθη της ελληνικής οικονομίας και το νέο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Δημοσιονομικής Διακυβέρνησης ορίζει ότι πρέπει οι προβλέψεις να είναι όσο το δυνατόν πιο … λογικές, συνεχίζουν τους ίδιους υπερβολικούς «χρησμούς» και σε περίοδο πολέμου και μάλιστα με προβολές τους και στο βαθύ μέλλον με πρώτη και καλύτερη μάλιστα την Ευρωπαϊκή Επιτροπή!
-Σύμφωνα, λοιπόν, με το βασικό σενάριο της Ανάλυσης Βιωσιμότητας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το ελληνικό δημόσιο χρέος αναμένεται να μειωθεί, αλλά να παραμείνει υψηλό μεσοπρόθεσμα, φτάνοντας περίπου το 124 % του ΑΕΠ το … 2036 υπό … προϋποθέσεις!!!
-To ΔΝΤ προβλέπει (σε περίοδο πολέμου) πρωτογενές πλεόνασμα 3,6% για εφέτος και στο 2,75% μεσοπρόθεσμα, που θα είναι συμβατά με μείωση του δημόσιου χρέους στο 110% του ΑΕΠ το … 2031!!! Επίσης, το ΔΝΤ επαναλαμβάνει την εκτίμηση της ελληνικής κυβέρνησης ότι το 2029 το δημόσιο χρέος της Ελλάδας εκτιμάται θα είναι κάτω από το 120% και στη δεύτερη θέση της ευρωζώνης, με την Ιταλία να περνάει πρώτη. Σημειώνω πάλι ότι στην επταετία του 2000 η Ελλάδα ήταν δεύτερη με πρώτη την Ιταλία (βλέπε πίνακα 2)
-Ο Moody’s εκτιμά (σε περίοδο πολέμου) ότι θα υπάρξουν πρωτογενή πλεονάσματα πάνω από 3% το 2026-2027 και μείωση του χρέους στο 140% το 2027!
-Ταχεία μείωση του χρέους στο 127% του ΑΕΠ έως το … 2030 προβλέπει ο Scope, ενώ εκτιμά ότι στη συνέχεια θα υποχωρεί με βραδύτερο ρυθμό για να φτάσει στο 120% το … 2035, λόγω των επιπτώσεων της γήρανσης του πληθυσμού και πιθανής επιβράδυνσης της ανάπτυξης.
-Ο DBRS προβλέπει μέσο ρυθμό ανάπτυξης 1,75% έως το … 2030!
-Το 2026 το χρέος αναμένεται να «πέσει» στο ίδιο επίπεδο του … 2010 (όχι του … 2009, που είναι χαμηλότερο!!!) και η πτώση θα είναι κάτω από το … 100% του ΑΕΠ το … 2033 με … 2034, όταν μάλιστα θα αρχίζουν οι δόσεις να είναι εφιαλτικά υψηλότερες!!!
Υπενθυμίζω ότι όλοι σχεδόν οι παραπάνω οργανισμοί χαρακτήριζαν (δικαιολογημένα) ως «αφελείς» τις προβλέψεις τόσο της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας στον προϋπολογισμό του 2008 (όταν δηλαδή σοβούσε η κρίση) και της νέας κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ στον προϋπολογισμό του 2009, με τους γνωστούς εφιαλτικούς εκτροχιασμούς.
Διαβάζοντας, λοιπόν, όλους αυτούς τους εν «χορδαίς και οργάνω» ύμνους θυμήθηκα ότι οι ίδιοι περίπου κυρίως το 2009 έλεγαν τα αντίθετα παραδίδοντας τελικά τη χώρα και τον λαό της στην ασφαλή αγκάλη της τρόικας, ανησυχώντας για τυχόν χρεοκοπία της Ελλάδος και, συνεπώς, αδυναμία πληρωμής των δανείων τους, μολονότι, με εξαίρεση το έλλειμμα, όλη η επταετία που προηγήθηκε ήταν, με βάση τις επιδόσεις βασικών μεγεθών, σχεδόν «παραδεισένια» σε σχέση με την τελευταία πενταετία, με βάση την οποία δάνειζαν αφειδώς και με χαμηλά επιτόκια της χώρα μας.
Είναι γνωστά τα εφιαλτικά αίτια και αφορμές που οδήγησαν τη χώρα στο πρώτο μνημόνιο στις 23 Απριλίου 2010. Είναι γνωστές οι «αφελείς προβλέψεις» για τα βασικά μεγέθη του 2009 ενώ μαινόταν η χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση με την Ελλάδα να ζη στον αστερισμό των εκλογών. Τότε, η μεγάλη επίσημη αναθεώρηση του ελλείμματος τρόμαξε τους οίκους αξιολόγησης και τα διεθνή μέσα ενημέρωσης επισημαίνοντας συνεχώς ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα του 2009 ήταν υπερδιπλάσιο του προβλεπομένου και ότι και το έλλειμμα του 2008 ήταν σημαντικά αυξημένο σε σχέση με τις έως τότε εκτιμήσεις. Η αξιολόγηση των αγορών στα τέλη του 2009 ήταν αρνητική και για τα δύο ζητήματα και ενισχύθηκε από την απόφαση του ECOFIN στις 2 Δεκεμβρίου, σύμφωνα με την οποία η Ελλάδα ανταποκρίθηκε ανεπαρκώς στη σύσταση του Συμβουλίου, τον Απρίλιο του 2009, όταν είχε κινηθεί η Διαδικασία Υπερβολικού Ελλείμματος.
Όλα αυτά σηματοδότησαν τις μεγαλύτερες υποβαθμίσεις και από τους τρεις κυριότερους οίκους αξιολόγησης, της πιστοληπτικής ικανότητας της Ελλάδος στη διάρκεια του 2009, τον Δεκέμβριο. Υπενθυμίζω ότι η Fitch, η Standard & Poor’s και η Moody’s υποβάθμισαν διαδοχικά την πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδος στις 8 Δεκεμβρίου (από Α- σε ΒΒΒ+), στις 16 Δεκεμβρίου (από Α- σε ΒΒΒ+) και στις 22 Δεκεμβρίου (από Α1 σε Α2). Τότε θυμήθηκαν ότι τα ελληνικά στατιστικά στοιχεία δεν ήταν έγκυρα, ενώ, ως γνωστόν, η αμφισβήτηση αυτή είχε μακρά ιστορία και αποτυπωνόταν σε εκθέσεις της EUROSTAT, αλλά αυτό δεν τους εμπόδιζε να δανείζουν αφειδώς και χαμηλοτόκως τις ελληνικές κυβερνήσεις ιδιαίτερα μετά την ένταξη στην ΟΝΕ, όταν και κάλπαζε στο δημόσιο χρέος!
Αυτά, με λόγια, έκαναν τότε οι σημερινοί «υμνωδοί» κατά την κρίση του 2008 και μετά και έγινε η χώρα έγινε ένα απέραντο «κεραμιδαριό». Και διερωτήθηκα πολλαπλώς και πολλάκις, μολονότι σήμερα, στη συνέχεια των εκθέσεών τους αναφέρονται σε «αγκάθια» και «αχίλλειο πτέρνα», όπως , για παράδειγμα, στα «χρόνια διαρθρωτικά προβλήματα», στο «χαμηλό ποσοστό απασχόλησης», στη «μικρή αύξηση της παραγωγικότητας», στην ανάγκη «μείωσης των ρυθμιστικών και διοικητικών βαρών για να ενισχυθεί η ανάπτυξη και η παραγωγικότητα των επιχειρήσεων», στην ανάγκη «βελτίωσης των κινήτρων για εργασία και στοχευμένες πολιτικές στην αγορά εργασίας και προγράμματα δια βίου μάθησης». Διερωτήθηκα, πώς μετά τις μελανές αυτές διαπιστώσεις (που είναι ίδιες επί δεκαετίες) και επίμονες συστάσεις (που είναι πάλι ίδιες επί δεκαετίες) εμφανίζονται τόσο πολύ «ευτυχισμένοι και «χαρούμενοι»; Κυρίως διερωτήθηκα γιατί δεν έλεγαν τα ίδια και το 2008 όταν το χρέος ήταν στο 109,4% του ΑΕΠ, η αγοραστική δύναμη των Ελλήνων ήταν στο 80% περίπου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ανεργία χαμηλότερη, ο ρυθμός ανάπτυξης πολύ υψηλότερος (βλέπε πίνακα 2 για να μην πολυλογώ).
Το πιάσατε το … «υπονοούμενο»: Πλεόνασμα και γαία πυρί … μειχθήτω!
Και συνεχίζοντας την ανάγνωση των «ύμνων» τό΄πιασα στο … υπονοούμενο: Λένε ότι οι κίνδυνοι για τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους (του υψηλότερου στην Ευρωζώνη!) εκτιμάται ότι παραμένουν οριοθετημένοι μεσοπρόθεσμα, υπό την προϋπόθεση της διαφύλαξης της δημοσιονομικής αξιοπιστίας για το καλό τους: ευνοϊκοί όροι αποπληρωμής των υποχρεώσεων προς τον επίσημο τομέα και οι γύροι πρόωρης αποπληρωμής των διμερών δανείων.
Το πιάσατε το υπονοούμενο; Οι κίνδυνοι για τη βιωσιμότητα του χρέους του 145,9% του ΑΕΠ είναι οριοθετημένοι (ενώ του 103% του ΑΕΠ την επταετία της «ισχυρής ανάπτυξης» του 2000 ή του 113% του ΑΕΠ του πληττόμενου από την κρίση 2008 ή του 126,7% του ΑΕΠ του «επάρατου» 2009 δεν ήταν!), αφού η δημοσιονομική πολιτική παράγει πρωτογενή πλεονάσματα και αποπληρώνονται οι δόσεις των δανείων, αποστρέφοντας το πρόσωπό τους από την αλγεινή πραγματικότητα ότι επισωρεύονται πολλά δεινά στην ελληνική κοινωνία με τον ανελέητο φορομπηχτισμό, την ηθελημένη πληθωριστική ανάπτυξη (με κυρίαρχο υπόβαθρο το παραγωγικό κενό!) και τις επιχειρήσεις και την αγορά με τη μη πληρωμή (σύμφωνα με τη μνημονιακή μάλιστα υποχρέωση!) ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων τριών περίπου δις. ευρώ!
