Στην Ουάσιγκτον, οι προϋπολογισμοί σπάνια είναι απλώς αριθμοί. Είναι πολιτικά μανιφέστα, ιδεολογικοί χάρτες και συχνά καθρέφτες της εποχής. Η νέα πρόταση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δεν αποτελεί εξαίρεση. Αντιθέτως, μοιάζει να συμπυκνώνει στροφή στην στρατηγική του: περισσότερη ισχύς στο Πεντάγωνο, λιγότερο βάρος σε κοινωνικά και επιστημονικά προγράμματα.
Όπως αναφέρει και το Reuters σε σχετική ανάλυση , η πρόταση αγγίζει επίπεδα που θυμίζουν «ιστορικές αυξήσεις» αμυντικών εξοπλισμών πριν από μεγάλες συγκρούσεις του 20ού αιώνα.
Ο Τραμπ και το νέο δόγμα των 1,5 τρισεκατομμυρίων
Στον πυρήνα της πρότασής του βρίσκεται μια εντυπωσιακή αύξηση: περίπου 500 δισεκατομμύρια δολάρια επιπλέον για την άμυνα τα οποία ανεβάζουν το συνολικό ύψος στα 1,5 τρισεκατομμύρια. Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι το σχέδιο αυτό ανταποκρίνεται στις διεθνείς εντάσεις και στις επιχειρήσεις των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή.
Η στρατιωτική ενίσχυση δεν αφορά μόνο τα όπλα και τις επιχειρήσεις. Περιλαμβάνει επίσης αύξηση των μισθών 5% έως 7% για το στρατιωτικό προσωπικό, την ώρα που χιλιάδες Αμερικανοί στρατιώτες παραμένουν σε ενεργές αποστολές στο εξωτερικό.
Σύμφωνα με το σχέδιο, ενισχύεται επίσης το πρόγραμμα αντιπυραυλικής άμυνας «Golden Dome», καθώς και η ναυπηγική πολιτική με 34 νέα πολεμικά και υποστηρικτικά πλοία.
Ο Λευκός Οίκος υπογράμμισε ότι το επίπεδο αυτής της χρηματοδότησης πλησιάζει τις «ιστορικές αυξήσεις που είχαν καταγραφεί λίγο πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο». Η τόσο μεγάλη ενίσχυση έρχεται σε αντίθεση με την πιο επιφυλακτική στάση που είχε υιοθετήσει ο Ντόναλντ Τραμπ κατά την πρώτη του θητεία, όταν είχε χαρακτηρίσει ακόμη και το τότε επίπεδο στρατιωτικών δαπανών ως «τρελό».
Περικοπές 10%: Το άλλο πρόσωπο του προϋπολογισμού
Στον αντίποδα της αμυντικής επέκτασης, η κυβέρνηση προτείνει περικοπές 10% σε μη αμυντικές δαπάνες. Αυτό σημαίνει μειώσεις σε μεγάλα υπουργεία και οργανισμούς, από την ενέργεια έως την επιστημονική έρευνα.
Η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος (EPA) και η NASA βρίσκονται ανάμεσα στους μεγάλους χαμένους.
Η NASA ειδικά αντιμετωπίζει προτεινόμενη μείωση 23%, τη στιγμή που μόλις έχει ξεκινήσει νέες αποστολές στο πλαίσιο του προγράμματος Artemis.
Οι περικοπές επεκτείνονται και σε τομείς όπως η γεωργία (-19%), η υγεία (-12,5%), ενώ παράλληλα μειώνονται και δεκάδες προγράμματα κοινωνικής ή επιστημονικής χρηματοδότησης.
Η πολιτική σύγκρουση στο Κογκρέσο
Το σχέδιο δεν αποτελεί ακόμη νόμο. Θα πρέπει να εγκριθεί από το Κογκρέσο, όπου ήδη διαφαίνεται σκληρή σύγκρουση.
Οι Δημοκρατικοί γερουσιαστές το απορρίπτουν, χαρακτηρίζοντάς το ως «εκτός πραγματικότητας» και υπερβολικά στρατιωτικοποιημένο.
Ο γερουσιαστής Jeff Merkley χαρακτήρισε την πρόταση ως «αποκομμένη από τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών», τονίζοντας ότι δίνει προτεραιότητα σε «όπλα και βόμβες αντί για την υγεία, την παιδεία και τις υποδομές».
Η κυβέρνηση Τραμπ και το έλλειμμα που δεν σταματά να μεγαλώνει
Η συζήτηση διεξάγεται σε ένα ήδη τεταμένο δημοσιονομικό περιβάλλον. Το ομοσπονδιακό έλλειμμα των ΗΠΑ ξεπερνά το 1,8 τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως, ενώ το δημόσιο χρέος έχει φτάσει τα 39 τρισεκατομμύρια.
Παρά τις υποσχέσεις για μείωση των δαπανών, η συνολική εικόνα δείχνει το αντίθετο: αυξανόμενες στρατιωτικές ανάγκες και σταθερές ή αυξανόμενες υποχρεωτικές κοινωνικές δαπάνες, όπως είναι η κοινωνική ασφάλιση και η υγεία.
Το πολιτικό αφήγημα: «Καθαρισμός» του κράτους
Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι οι περικοπές είναι απαραίτητες για να εξαλειφθούν οι «σπατάλες» και τα «ιδεολογικά προγράμματα». Ο διευθυντής προϋπολογισμού Russell Vought δήλωσε ότι «το δημοσιονομικό ‘πλοίο’ έχει αλλάξει πορεία».
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Λευκός Οίκος προβάλλει την ιδέα ότι η εξοικονόμηση μπορεί να προκύψει από τη μείωση των προγραμμάτων που θεωρούνται «πολιτικά προκατειλημμένα» ή «αναποτελεσματικά».
Ο ρόλος του Ίλον Μασκ και οι προηγούμενες περικοπές
Στο ευρύτερο πλαίσιο της δημοσιονομικής στρατηγικής, η κυβέρνηση είχε ήδη προχωρήσει σε περικοπές περίπου 300.000 θέσεων στο δημόσιο, με τη συμμετοχή του επιχειρηματία Ίλον Μασκ σε προσπάθειες αναδιάρθρωσης της ομοσπονδιακής διοίκησης.
Παρά τις κινήσεις αυτές, το έλλειμμα συνεχίζει να διευρύνεται, προκαλώντας αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα της πολιτικής περιορισμού του κράτους.
Η εξωτερική πολιτική και ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή
Η αύξηση των αμυντικών δαπανών συνδέεται άμεσα με τις διεθνείς εξελίξεις, καθώς οι ΗΠΑ συνεχίζουν τη στρατιωτική τους εμπλοκή στη Μέση Ανατολή και την αντιπαράθεση με το Ιράν.
Το Πεντάγωνο έχει ήδη ζητήσει πρόσθετη χρηματοδότηση 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων, κάτι που αναμένεται να προκαλέσει νέα πολιτική σύγκρουση στο Κογκρέσο.
NASA, «Golden Dome» και το παράδοξο της επιστήμης
Ένα από τα πιο αντιφατικά σημεία του προϋπολογισμού είναι η ταυτόχρονη ενίσχυση των στρατιωτικών τεχνολογιών και η μείωση των επιστημονικών προγραμμάτων.
Ενώ το πρόγραμμα «Golden Dome» και οι ναυπηγήσεις λαμβάνουν αυξημένη χρηματοδότηση, η NASA αντιμετωπίζει σημαντικές περικοπές που θα μπορούσαν να επηρεάσουν δεκάδες διαστημικές αποστολές.
ΗΠΑ, ένα κράτος σε ανακατανομή ισχύος
Η πρόταση προϋπολογισμού του Τραμπ δεν είναι απλώς ένα οικονομικό σχέδιο.
Είναι μια συνολική αναδιάταξη προτεραιοτήτων: από την επιστήμη προς την άμυνα, από την κοινωνική πολιτική προς τη στρατιωτική ισχύ.
Το αν θα περάσει από το Κογκρέσο παραμένει αβέβαιο. Αυτό που είναι ήδη σαφές, όμως, είναι ότι η συζήτηση στις ΗΠΑ για το μέλλον του κράτους και της ισχύος του μόλις εισήλθε σε μια νέα, ιδιαίτερα συγκρουσιακή φάση.
