Σε έναν κόσμο που εξαρτάται απόλυτα από τη ροή της ενέργειας, ένα στενό θαλάσσιο πέρασμα μπορεί να καθορίσει την τύχη ολόκληρων οικονομιών. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ δεν αποτελεί απλώς ένα γεωπολιτικό επεισόδιο· είναι ένας σεισμός στις διεθνείς αγορές, που μεταφέρει πλούτο σε ορισμένες χώρες και στερεί δισεκατομμύρια από άλλες.
Μέσα σε λίγες εβδομάδες, η ισορροπία ισχύος στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου άλλαξε δραματικά.
Στενά του Ορμούζ: Το κλείσιμο που τάραξε τις αγορές
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν, μετά από αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα στα τέλη Φεβρουαρίου, προκάλεσε μια πρωτοφανή ενεργειακή αναταραχή. Από το συγκεκριμένο πέρασμα διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Παρότι η Τεχεράνη δήλωσε ότι επιτρέπει τη διέλευση πλοίων χωρίς δεσμούς με ΗΠΑ ή Ισραήλ, η αγορά δεν καθησυχάστηκε. Η τιμή του Brent εκτινάχθηκε κατά 60% μέσα στον Μάρτιο, σημειώνοντας ιστορικό μηνιαίο ρεκόρ.
Η γεωγραφία καθορίζει τους νικητές
Η κρίση αποκάλυψε μια σκληρή αλήθεια: η γεωγραφία είναι καθοριστική για την οικονομική επιβίωση.
Όπως επισημαίνει ο Neil Quilliam του Chatham House, «τώρα που το Ορμούζ έχει κλείσει, μπορεί να κλείσει ξανά και ξανά, και αυτό αποτελεί μεγάλη απειλή για την παγκόσμια οικονομία».
Χώρες όπως το Ιράν, το Ομάν και η Σαουδική Αραβία επωφελήθηκαν από την άνοδο των τιμών, καθώς διαθέτουν εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγής μέσω αγωγών και λιμανιών.
Αντίθετα, το Ιράκ, το Κουβέιτ και το Κατάρ βρέθηκαν εγκλωβισμένα, χωρίς δυνατότητα παράκαμψης του Ορμούζ. Οι εξαγωγές τους περιορίστηκαν δραστικά, προκαλώντας τεράστιες απώλειες.
Δισεκατομμύρια σε κέρδη και ζημιές
Σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, τα έσοδα από το πετρέλαιο του Ιράκ και του Κουβέιτ κατέρρευσαν κατά περίπου 75% σε σύγκριση με πέρυσι.
Αντίθετα, το Ιράν αύξησε τα έσοδά του κατά 37%, το Ομάν κατά 26% ενώ η Σαουδική Αραβία κατά 4,3%.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα σημείωσαν μικρή πτώση 2,6%, καθώς η μείωση των όγκων εξαγωγής αντισταθμίστηκε εν μέρει από τις υψηλές τιμές.
Η Σαουδική Αραβία και το στρατηγικό πλεονέκτημα
Για τη Σαουδική Αραβία, η κρίση μεταφράστηκε σε αυξημένα έσοδα μέσω φόρων και δικαιωμάτων από την κρατική πετρελαϊκή Aramco.
Κομβικό ρόλο έπαιξε ο αγωγός Ανατολής-Δύσης, μήκους 1.200 χιλιομέτρων, που συνδέει τα πετρελαϊκά κοιτάσματα με το λιμάνι της Ερυθράς Θάλασσας. Κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1980 για να παρακάμπτει το Ορμούζ και σήμερα αποδεικνύεται κρίσιμος.
Παρά τη μείωση των εξαγωγών κατά 26%, η άνοδος των τιμών αύξησε την αξία τους κατά εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια.
Οι ευάλωτες υποδομές και οι νέοι κίνδυνοι
Ωστόσο, η Σαουδική Αραβία δεν είναι απρόσβλητη.
Οι ενεργειακές εγκαταστάσεις της, ιδιαίτερα στη δυτική ακτή, παραμένουν εκτεθειμένες σε επιθέσεις από το Ιράν ή τους συμμάχους του, όπως είναι, για παράδειγμα, οι Χούθι στην Υεμένη.
Αντίστοιχα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα βασίζονται στον αγωγό Habshan–Fujairah, αλλά οι πρόσφατες επιθέσεις στην περιοχή δείχνουν ότι ούτε αυτή η διαδρομή είναι απολύτως ασφαλής.
Οι μεγάλοι χαμένοι
Το Ιράκ υπέστη τη μεγαλύτερη ζημιά, με τα έσοδα να καταρρέουν κατά 76%, φτάνοντας μόλις τα 1,73 δισ. δολάρια.
Το Κουβέιτ ακολούθησε με πτώση 73%.
Οι προοπτικές για τον Απρίλιο είναι ακόμη πιο δυσοίωνες, καθώς τα έσοδα του Μαρτίου στηρίχθηκαν σε φορτία που είχαν ήδη αποπλεύσει πριν την πλήρη κλιμάκωση της κρίσης.
Οι αντοχές και οι εναλλακτικές λύσεις
Παρά το σοκ, οι χώρες του Κόλπου διαθέτουν δημοσιονομικά αποθέματα και πρόσβαση στις αγορές, γεγονός που τους επιτρέπει να αντέξουν βραχυπρόθεσμα. Με εξαίρεση το Μπαχρέιν, το δημόσιο χρέος παραμένει σχετικά χαμηλό.
Ωστόσο, η αβεβαιότητα για το μέλλον είναι έντονη. Η κρίση επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για την ενεργειακή διαφοροποίηση.
Το μέλλον της ενέργειας μετά την κρίση
Η αναταραχή ενισχύει τη συζήτηση για επενδύσεις είτε στα ορυκτά καύσιμα είτε στις ανανεώσιμες πηγές. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η πράσινη ενέργεια αποτελεί την πιο ασφαλή μακροπρόθεσμη λύση απέναντι σε τέτοιου είδους γεωπολιτικά σοκ.
Ήδη, οι μεγάλες εταιρείες κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση, με νέες συνεργασίες δισεκατομμυρίων για την ανάπτυξη ανανεώσιμων έργων στην Ασία.
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ δεν είναι απλώς μια περιφερειακή κρίση.
Είναι μια υπενθύμιση ότι η παγκόσμια οικονομία παραμένει ευάλωτη σε γεωπολιτικές εντάσεις.
Και σε αυτό το νέο τοπίο, η τύχη των κρατών δεν καθορίζεται μόνο από τα αποθέματα πετρελαίου, αλλά από τη δυνατότητά τους να το μεταφέρουν.
