Στενά του Ορμούζ: Κλειστά ακόμη για τα ξένα πλοία

Παρά την εύθραυστη εκεχειρία που έχει προσφέρει μια σχετική αποκλιμάκωση στον εναέριο χώρο της Μέσης Ανατολής, οι ναυτιλιακές εταιρείες εξακολουθούν να αποφεύγουν τον διάπλου των Στενών του Ορμούζ.

Αν και τυπικά η θαλάσσια οδός έχει επαναλειτουργήσει, στελέχη και αναλυτές του κλάδου δηλώνουν στο CNN ότι η αβεβαιότητα γύρω από την εκεχειρία καθιστά τη διέλευση εξαιρετικά επικίνδυνη. Όπως επισημαίνουν, απουσιάζουν βασικές προϋποθέσεις, όπως ρητές εγγυήσεις ασφαλείας από το Ιράν, σαφείς οδηγίες για το πότε και πώς μπορούν να κινηθούν τα πλοία, αλλά και μια πιο μακροπρόθεσμη εικόνα για τη σταθερότητα της περιοχής.

Χαρακτηριστική είναι η στάση της Hapag-Lloyd, της πέμπτης μεγαλύτερης ναυτιλιακής εταιρείας παγκοσμίως, η οποία διατηρεί έξι πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων εντός του στενού, χωρίς να τα μετακινεί προς το παρόν, επικαλούμενη ανησυχίες για την ασφάλεια των πληρωμάτων.

Η ανακοίνωση μιας δίμηνης εκεχειρίας αρχικά οδήγησε σε πτώση των τιμών του πετρελαίου και άνοδο των αγορών. Ωστόσο, η αισιοδοξία αποδείχθηκε βραχύβια: παρά τις διαβεβαιώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι το πέρασμα είναι ανοιχτό, η ναυτιλιακή δραστηριότητα παραμένει περιορισμένη. Οι τιμές του πετρελαίου, μετά από διψήφια πτώση, επανέρχονται σε ανοδική τροχιά, προσεγγίζοντας εκ νέου τα 100 δολάρια το βαρέλι.

Σύμφωνα με τη Λάλε Ακόνερ, αναλύτρια της eToro, μπορεί να χρειαστούν έως και έξι μήνες για να επανέλθει η κυκλοφορία στα επίπεδα προ της σύγκρουσης. Πριν από την κρίση, περισσότερα από 100 φορτηγά πλοία διέσχιζαν καθημερινά τα Στενά του Ορμούζ — γεγονός που υποδηλώνει ότι οι οικονομικές επιπτώσεις θα διαρκέσουν πιθανότατα περισσότερο από τις ίδιες τις εχθροπραξίες.

Η δυσπιστία απέναντι στην εύθραυστη εκεχειρία είναι έντονη. Χωρίς σαφείς οδηγίες για τη διέλευση, οι φορτωτές αποφεύγουν το ρίσκο. Ενδεικτικά, μόλις δύο δεξαμενόπλοια πετρελαίου ή φυσικού αερίου έχουν περάσει από το στενό μετά την ανακοίνωση της εκεχειρίας, σύμφωνα με την Kpler, ενώ εκατοντάδες άλλα παραμένουν στην περιοχή.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στην έξοδο των πλοίων, αλλά και στην επιστροφή τους, ώστε να φορτώσουν αποθέματα πετρελαίου που έχουν μείνει εγκλωβισμένα για εβδομάδες. «Οι διαχειριστές πλοίων θεωρούν ότι το ρίσκο δεν αξίζει», σημειώνει ο Τζο ΜακΜόνιγκλ, πρόεδρος του Global Center for Energy Analysis (GCEA).

«Προσωρινή και υπό όρους» εκεχειρία

Το πετρέλαιο παραμένει η βασική ανησυχία για τις ροές. «Η εκεχειρία απομακρύνει το χειρότερο σενάριο, αλλά παραμένει προσωρινή και υπό όρους», τονίζει η Ακόνερ.

Στο παρασκήνιο, οι ναυτιλιακές εταιρείες προσπαθούν να χαράξουν ασφαλείς διαδρομές εξόδου από τον Περσικό Κόλπο, χωρίς όμως σαφή καθοδήγηση. Όπως αναφέρει ο Σάνε Μάντερς της Flexport, ο κλάδος δεν έχει ουσιαστική επικοινωνία με τις ιρανικές αρχές, ενώ δεν υπάρχουν οδηγίες για τη διέλευση κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι το Ιράν εξακολουθεί να έχει τον πλήρη έλεγχο του στενού, χωρίς ωστόσο να έχει παρουσιάσει ένα αξιόπιστο σχέδιο ασφαλούς ναυσιπλοΐας. «Οι εταιρείες θέλουν ρητή έγκριση από αυτούς που μπορούν να τις απειλήσουν», σημειώνει ο Ρον Γουίντοους, πρώην επικεφαλής του Παγκόσμιου Συμβουλίου Ναυτιλίας.

Την αβεβαιότητα εντείνουν και οι ισχυρισμοί των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης ότι η ναυσιπλοΐα διακόπηκε εκ νέου, μετά από φερόμενη παραβίαση της εκεχειρίας από το Ισραήλ στον Λίβανο.

Οι ναυτιλιακές διστάζουν και τα κόστη αυξάνονται

Η επανεκκίνηση της ναυσιπλοΐας δεν εξαρτάται μόνο από τα εγκλωβισμένα πλοία, αλλά και από τη διάθεση των άδειων δεξαμενόπλοιων να επιστρέψουν, να φορτώσουν και να αναχωρήσουν εκ νέου — μια διαδικασία που διαρκεί ημέρες και ενέχει σημαντικό ρίσκο.

Προς το παρόν, πολλές εταιρείες τηρούν στάση αναμονής, περιμένοντας να δουν ποιοι θα επιχειρήσουν πρώτοι τη διέλευση. Όπως εκτιμάται, πλοία κινεζικών συμφερόντων ενδέχεται να είναι τα πρώτα που θα δοκιμάσουν τις συνθήκες, δεδομένων των στενών σχέσεων Πεκίνου–Τεχεράνης.

Την ίδια ώρα, το Ιράν φέρεται να επιβάλλει νέα τέλη διέλευσης, που φτάνουν έως και τα 2 εκατ. δολάρια ανά δεξαμενόπλοιο, με πληρωμές σε γιουάν ή κρυπτονομίσματα, παρακάμπτοντας το δολάριο και τις αμερικανικές κυρώσεις.

Ακόμη και ο Ντόναλντ Τραμπ άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο επιβολής διοδίων, προτείνοντας μια μορφή «κοινής εκμετάλλευσης» με το Ιράν.

Οι προειδοποιήσεις των ειδικών είναι σαφείς: εάν η κατάσταση παραμείνει ασταθής για ακόμη λίγες εβδομάδες, οι επιπτώσεις δεν θα περιοριστούν στις τιμές της ενέργειας, αλλά θα επεκταθούν στην παγκόσμια οικονομία.

«Πρόκειται για μια εξαιρετικά εύθραυστη εκεχειρία», καταλήγει ο ΜακΜόνιγκλ του GCEA.