«Νηστεύσαντες και μη νηστεύσαντες, ευφρανθήτε σήμερον». Η χαρακτηριστική αυτή φράση από την Αναστάσιμη Λειτουργία, δεν είναι μόνο το σήμα για το τέλος της νηστείας και την χαρμόσυνη σύναξη γύρω από το τραπέζι με τη μαγειρίτσα και τα κόκκινα αυγά. Είναι ταυτόχρονα και μια αποτύπωση ακριβώς του μεγέθους της χαράς με την οποία ταυτίζεται το ίδιο το γεγονός της Ανάστασης. Όλες και όλοι δικαιούνται να χαρούν, ακριβώς επειδή η Ανάσταση έλαβε χώρα, όλες και όλοι δικαιούνται να ελπίζουν, όλες και όλοι μπορούν να κάνουν όνειρα για μια καλύτερη ζωή.
Εάν όμως μιλήσουμε για την πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας το πασχαλινό τραπέζι δεν θα είναι και τόσο χαρμόσυνο και αρκετοί είναι αυτοί που βλέπουν μια οικονομική… νηστεία χωρίς τέλος ως τον μόνο οικονομικό ορίζοντα.
Δεν είναι απλώς ότι προφανώς και το πασχαλινό τραπέζι δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστο από το κύμα ακρίβειας, που έχει γίνει μια οικονομική σταθερά στη χώρα μας και οδηγεί στο φαινομενικά παράδοξο γεγονός οι μισθοί και τα εισοδήματα να αυξάνονται σε ονομαστικούς όρους και να υποχωρούν σε πραγματικούς όρους, διαμορφώνοντας μια διαρκή οικονομική ανασφάλεια.
Δεν είναι καν ότι με τη Μέση Ανατολή να φλέγεται η παγκόσμια οικονομία είναι αντιμέτωπη ξανά με τον κίνδυνο μεγάλης κρίσης, από την οποία η χώρα μας μόνο ανεπηρέαστη δεν θα μείνει.
Δεν είναι μόνο ότι σε όλα αυτά προστίθεται το γεγονός ότι ο βασικός πυλώνας πίσω από μια αβαθή και άδικη «ανάπτυξη» τα τελευταία χρόνια, το Ταμείο Ανάκαμψης, βαίνει προς το τέλος του και ήδη, πριν αρχίσουν οι πολεμικές επιχειρήσεις στο Ιράν, η επίσημη πρόβλεψη ήταν για μεγάλη επιβράδυνση από το 2027.
Είναι πάνω από όλα ότι η χώρα μας βρίσκεται σε μια διαρκή καθοδική πορεία. Μπορεί να μην είμαστε στη συνθήκη βαθιάς κρίσης και κοινωνικής απελπισίας της περασμένης δεκαετίας – ας μην ξεχνάμε ότι στο πρώτο μισό της «διαγράφηκε» περίπου το ένα τέταρτο του ΑΕΠ από τις καταστροφικές πολιτικές των πρώτων μνημονίων – μπορεί να μην αισθάνονται οι πολίτες ότι ανεβαίνουν τον δικό τους οικονομικό Γολγοθά, όμως δεν αισθάνονται ότι υπάρχει προοπτική.
Η χώρα διατήρησε ονομαστικούς ρυθμούς ανάπτυξης, υψηλότερους από άλλες χώρες της Ευρωζώνης, αλλά την ίδια ώρα σε σχέση με την πραγματική εισοδηματική -και όχι μόνο- σύγκλιση υποχώρησε. Όλες σχεδόν οι χώρες της «διεύρυνσης» της ΕΕ, χώρες που κάποτε ήταν πολύ πίσω από την Ελλάδα, αυτή τη στιγμή έχουν ξεπεράσει τη χώρα σε διάφορους δείκτες, ιδίως όταν μιλάμε για συγκρίσεις με όρους ισοτιμίας αγοραστικής δύναμης. Μόνο η Βουλγαρία υπολείπεται, όμως και αυτή έχει καλύψει σημαντικό μέρος του κενού και είναι πιθανό να μας ξεπεράσει.
Από όλα τα νέα μεγάλα πεδία επενδύσεων, ιδίως σε κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας, που αναπτύχθηκαν στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια η χώρα έμεινε έξω, με την εξαίρεση κάποιων επενδύσεων σε data centers. Ο ενεργειακός τομέας παραμένει «ισχυρό χαρτί» της χώρας, αλλά αυτό είναι μια σταθερά εδώ και χρόνια, την ώρα που η μεταποίηση δεν έχει κάνει τα άλματα που θα σηματοδοτούσαν την έξοδο από την κρίση. Το real estate αναπτύσσεται διαρκώς, όμως όλοι ξέρουμε ότι δημιουργεί μεν εισόδημα, αλλά δεν αποτελεί παραγωγική επένδυση, εγκλωβίζοντας τη χώρα σε μια διαρκή αναπτυξιακή αμηχανία.
Δεκαετίες τώρα συζητάμε για την ανάγκη μιας ενδογενούς αναπτυξιακής δυναμικής, με έμφαση στην υψηλή προστιθέμενη αξία και παρ’ όλα αυτά εξακολουθούμε να μετράμε την ανάπτυξη με το πόσο καλά θα πάει η τουριστική σεζόν, αφού ακόμη και παρά την επιτακτική ανάγκη για ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, ο τουρισμός εξακολουθεί να αποτελεί τη «βαριά βιομηχανία» της χώρας. Η επιχειρηματικότητα εγκωμιάζεται σε όλους τους τόνους, αλλά στην πραγματικότητα λίγες διέξοδοι δίνονται πέραν της «οικονομίας των καφέ» και της επικέντρωσης στις υπηρεσίες. Τα «μεγάλα έργα» προχωράνε ξανά, αλλά θα έπρεπε να ξέρουμε τώρα πια (μετά και την προηγούμενη εμπειρία) ότι οφείλουν να είναι μέσα προς αναπτυξιακό σκοπό και όχι να θεωρούνται αυτά καθαυτά «ανάπτυξη».
Ακόμη χειρότερα, όπως δείχνουν τα σκάνδαλα του ΟΠΕΚΕΠΕ, αλλά και της κατάρτισης, ολοένα και περισσότερο προτάσσεται μια στρεβλή εκδοχή επιχειρηματικότητας που επικεντρώνεται στη διασπάθιση ευρωπαϊκών πόρων και επιδοτήσεων, ένα είδος παραβατικής «αναδιανομής» που συντηρεί κάποια κοινωνικά στρώματα, αλλά σπαταλάει πόρους που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν πολύ καλύτερα από το να δίνονται ως «κομματική επιβράβευση» ή, όπως συμβαίνει στον χώρο της ενημέρωσης, να μεταφράζονται στη συντήρηση ενός φιλοκυβερνητικού μηντιακού οικοσυστήματος.
Όλα αυτά εξηγούν γιατί ιδίως στις νεότερες γενιές κυριαρχεί η αγωνία και η απαισιοδοξία, γιατί ένα δυναμικό μορφωμένο και καταξιωμένο αισθάνεται ότι δεν το αξιοποιούν όσο πρέπει, γιατί συνεχίζεται – σε πείσμα των κυβερνητικών διαβεβαιώσεων περί του αντιθέτου – το brain drain. Γιατί πολύ απλά σε αυτή τη χώρα… χώρος μεγάλος για όνειρα δεν υπάρχει.
Να το πω διαφορετικά, πίσω από τα χαμόγελα και τη διαρκή υπενθύμιση «ναι, αλλά η οικονομία πάει καλά και είναι το ΄δυνατό χαρτί’ της κυβέρνησης», αυτό που υπάρχει και αυτό που κυριαρχεί στα πασχαλινά τραπέζια, είναι η αίσθηση ότι τα τελευταία επτά χρόνια είναι χαμένα χρόνια, ότι πόροι και δυναμικό σπαταλήθηκαν, ότι η χώρα είναι σε ένα αναπτυξιακό αδιέξοδο, χωρίς όραμα και πυξίδα για το μέλλον, καταδικασμένη απλώς να επιβιώνει στην περιφέρεια και ουσιαστικά στο περιθώριο της Ευρώπης, την ώρα που οι κίνδυνοι θα είναι διαρκώς περισσότεροι από τις ευκαιρίες.
Πάνω από όλα αυτή η χώρα χάνει τη συλλογική της αυτοπεποίθηση, εγκλωβισμένη ανάμεσα στην οικονομική ανασφάλεια και την επίμονη προβολή από την κυβερνητική πλευρά της θέσης ότι δεν υπάρχει κανένα περιθώριο αλλαγής, καμία εναλλακτική. Αυτό εξηγεί γιατί η δυσαρέσκεια μετατρέπεται σε απογοήτευση και όχι σε διεκδίκηση, ώστε τα πράγματα να αλλάξουν. Μόνο που αυτό απλώς εγγυάται ότι τα πράγματα θα γίνουν χειρότερα.
Γι’ αυτό και εάν έχει νόημα κάτι να σκεφτούμε αυτή την Ανάσταση ανάμεσα στις πασχαλιάτικες ευχές και τη χαρά να είμαστε με τους αγαπημένους ανθρώπους, είναι ακριβώς ότι δεν μπορούμε και δεν πρέπει να απεμπολήσουμε το δικαίωμα στην ελπίδα.
Γιατί το νόημα της Ανάστασης, αυτή της νίκης πάνω στον πόνο, στην αγωνία και στον θάνατο, είναι ακριβώς ότι η ελπίδα μπορεί να αντισταθεί και να νικήσει, ότι τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν και αυτό που φαντάζει αμετάκλητο να ανατραπεί.
Η χώρα μας πρέπει να ξαναβρεί την αυτοπεποίθησή της, πρέπει να έχει ξανά μερτικό στην ελπίδα. Με μια διακυβέρνηση που να κοιτάξει στα μάτια και να δεσμευτεί στους πολλούς, σε όλους αυτούς που θέλουν ο μόχθος τους να αντιμετωπίζεται με αξιοπρέπεια, που να διαμορφώσει μια αναπτυξιακή στρατηγική επενδύοντας στο ανθρώπινο δυναμικό και στις δημιουργικές και παραγωγικές δυνατότητές του, που διαμορφώνει υποδομές και δεν εξασφαλίζει απλώς «απορροφησιμότητα», που επαναφέρει την κοινωνική δικαιοσύνη αντί για τη διαρκή θεσμική παραβατικότητα, που θέλει να δει τη χώρα αυτή να αναπτύσσεται και να γίνεται πραγματικά αξιοβίωτη.
Μια χώρα που θα κάνει πράξη την ελπίδα και θα αξίζει να τη λέμε πατρίδα.
Από όλες και όλους εμάς εδώ στον ot, Καλή Ανάσταση!
