ΤτΕ: Γιατί η ρευστότητα δεν φτάνει στην αγορά – Τα επιτόκια και το Ταμείο Ανάκαμψης

Οι καταθέσεις αυξάνονται, το χρήμα επιστρέφει στο τραπεζικό σύστημα, αλλά η απόδοση για τους αποταμιευτές παραμένει σχεδόν μηδενική και σε πραγματικούς όρους αρνητική. Την ίδια στιγμή, το κόστος δανεισμού, αν και έχει αποκλιμακωθεί, εξακολουθεί να κινείται σε επίπεδα που περιορίζουν την πρόσβαση για μεγάλο μέρος της αγοράς. Πίσω από αυτή τη διπλή εικόνα, η τελευταία έκθεση της Τράπεζα της Ελλάδος καταγράφει ένα σύστημα όπου η ρευστότητα υπάρχει, αλλά δεν κατανέμεται ισόρροπα και όπου το κόστος του χρήματος στοιχίζει διαφορετικά σε καταθέτες, επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι το 2025 τα επιτόκια καταθέσεων υποχώρησαν αισθητά, με τις αποδόσεις για τα νοικοκυριά να διαμορφώνονται κοντά στο 1,1%. Σε πραγματικούς όρους όμως παραμένουν αρνητικές. Παράλληλα, οι τράπεζες επιβράδυναν τη μεταφορά των μειώσεων επιτοκίων προς τους πελάτες, επιδιώκοντας να διατηρήσουν υψηλά επίπεδα ρευστότητας. Το αποτέλεσμα είναι οι αποταμιεύσεις αυξάνονται, αλλά η αξία τους στην ουσία να μειώνεται, την ώρα που το τραπεζικό σύστημα ενισχύει τη ρευστότητα του με πολύ χαμηλό κόστος.

Στο μέτωπο της χρηματοδότησης, η εικόνα είναι ακόμη πιο σύνθετη. Παρότι το μέσο επιτόκιο δανεισμού των επιχειρήσεων υποχώρησε στο 3,7%, η μείωση δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Το μεγαλύτερο μέρος των νέων δανείων κατευθύνεται σε μεγάλες επιχειρήσεις, ενώ οι μικρότερες συνεχίζουν να δανείζονται με υψηλότερο κόστος και περιορισμένη πρόσβαση.

Ταυτόχρονα, σημαντικό μέρος της πιστωτικής επέκτασης στηρίζεται σε συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα και εργαλεία όπως το Ταμείο Ανάκαμψης, γεγονός που υποδηλώνει ότι η αγορά δανεισμού δεν λειτουργεί αυτόνομα. Αυτό σημαίνει οτι η ρευστότητα δεν μετατρέπεται αυτόματα σε επενδύσεις, αλλά φιλτράρεται μέσα από κριτήρια κινδύνου, επιδοτήσεις και επιλογές που αφήνουν εκτός ένα μεγάλο μέρος της πραγματικής οικονομίας.

Τραπεζικές πηγές αναφέρουν ότι η στρατηγική αυτή δεν είναι συγκυριακή

Η αξία των καταθέσεων

Η εικόνα στις καταθέσεις είναι ενδεικτική των ισορροπιών που διαμορφώνονται. Παρά τη σημαντική αύξηση του συνολικού ύψους των καταθέσεων το 2025, τα επιτόκια προθεσμίας υποχώρησαν αισθητά, από 1,6% στο 1,1% για τα νοικοκυριά και από 2,6% στο 1,7% για τις επιχειρήσεις. Σε πραγματικούς όρους, η εικόνα είναι ακόμη πιο αποκαλυπτική, καθώς τα επιτόκια διαμορφώνονται σε αρνητικά επίπεδα, έως και -1,8% για τα νοικοκυριά. Αυτό σημαίνει ότι, παρά τη σταθερότητα του ονομαστικού κεφαλαίου, η αγοραστική δύναμη των αποταμιεύσεων μειώνεται.

Τραπεζικές πηγές αναφέρουν ότι η στρατηγική αυτή δεν είναι συγκυριακή. Η διατήρηση χαμηλών επιτοκίων στις καταθέσεις συνδέεται με την προσπάθεια των τραπεζών να διατηρήσουν υψηλά επίπεδα ρευστότητας με χαμηλό κόστος, σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας. Με άλλα λόγια, οι καταθέσεις αποτελούν φθηνή πρώτη ύλη για το τραπεζικό σύστημα, ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται απώλειες για τους αποταμιευτές.

Παράγοντες της αγοράς σημειώνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο το επιτόκιο, αλλά και η πρόσβαση

Δάνεια για λίγους, κόστος για πολλούς

Στην πλευρά της χρηματοδότησης, τα στοιχεία δείχνουν μια διαφορετική, αλλά εξίσου άνιση κατανομή. Το 88% των νέων δανείων κατευθύνεται σε επιχειρήσεις που δανείζονται ποσά άνω του 1 εκατ. ευρώ, με επιτόκια που διαμορφώνονται κοντά στο 3,5%. Αντίθετα, τα μικρότερα δάνεια, τα οποία αφορούν κυρίως μικρομεσαίες επιχειρήσεις, παραμένουν σημαντικά ακριβότερα, με επιτόκια που ξεπερνούν το 5%. Η αποκλιμάκωση σε αυτή την κατηγορία είναι περιορισμένη, γεγονός που υποδηλώνει ότι το κόστος χρήματος δεν μειώνεται με τον ίδιο ρυθμό για όλους.

Παράγοντες της αγοράς σημειώνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο το επιτόκιο, αλλά και η πρόσβαση. Οι μικρότερες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυστηρότερα κριτήρια και μεγαλύτερο έλεγχο κινδύνου, κάτι που περιορίζει τη δυνατότητά τους να αντλήσουν κεφάλαια σε μια περίοδο που η ανάγκη για ρευστότητα αυξάνεται.

Η εικόνα για τα νοικοκυριά παραμένει πιεστική καθώς τα καταναλωτικά δάνεια εξακολουθούν να κινούνται σε υψηλά επίπεδα, με επιτόκια κοντά στο 10% και τις πιστωτικές κάρτες να ξεπερνούν το 14%

Η κρυφή στήριξη του κράτους

Ένα από τα πιο κρίσιμα στοιχεία της έκθεσης της ΤτΕ αφορά το ρόλο των δημόσιων χρηματοδοτικών εργαλείων. Περίπου το 17% των νέων δανείων προς επιχειρήσεις και έως το 40% προς μικρομεσαίες επιχειρήσεις συνδέεται με προγράμματα συγχρηματοδότησης ή εγγυοδοσίας, ενώ σημαντικό ποσοστό σχετίζεται με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης.

Στα στεγαστικά δάνεια, το ποσοστό αυτό ξεπερνά το 35%, μέσω προγραμμάτων όπως το «Σπίτι μου». Η συμμετοχή δημόσιων πόρων, συχνά με άτοκη χρηματοδότηση, μειώνει τεχνητά το πραγματικό κόστος δανεισμού για τους δικαιούχους.

Ωστόσο, αυτή η εικόνα δεν αποτυπώνεται πλήρως στα επιτόκια, τα οποία αντανακλούν κυρίως την τιμολογιακή πολιτική των τραπεζών. Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά χρήματος για όσους έχουν πρόσβαση σε επιδοτούμενα εργαλεία και μία για όσους βασίζονται αποκλειστικά στα τραπεζικά δάνεια.

Η εικόνα για τα νοικοκυριά παραμένει πιεστική καθώς τα καταναλωτικά δάνεια εξακολουθούν να κινούνται σε υψηλά επίπεδα, με επιτόκια κοντά στο 10% και τις πιστωτικές κάρτες να ξεπερνούν το 14%. Παρά το κόστος, η ζήτηση για καταναλωτικά δάνεια παραμένει ισχυρή, αντιπροσωπεύοντας περίπου το ήμισυ των νέων δανειακών συμβάσεων προς τα νοικοκυριά. Το στοιχείο αυτό αποδίδεται από τραπεζικά στελέχη στην προσπάθεια των νοικοκυριών να καλύψουν αυξημένες ανάγκες σε ένα περιβάλλον ακρίβειας.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί έναν νέο κύκλο εξάρτησης, με την κατανάλωση να στηρίζεται ολοένα και περισσότερο στον δανεισμό, με υψηλό κόστος και αυξημένο ρίσκο για τη μελλοντική χρηματοοικονομική σταθερότητα.

Μεταβατική φάση

Όπως επισημαίνει η Τράπεζα της Ελλάδος, η επίδραση των προηγούμενων μειώσεων επιτοκίων εξασθενεί, ενώ παράγοντες όπως ο πιστωτικός κίνδυνος, η ζήτηση και οι συνθήκες της αγοράς θα διαμορφώνουν όλο και περισσότερο το κόστος χρήματος.

Την ίδια στιγμή, το ενδεχόμενο νέας αυστηροποίησης της νομισματικής πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο παραμένει ανοιχτό, κάτι που θα μπορούσε να ανακόψει την τάση αποκλιμάκωσης.