Μπορεί το δυτικό επικοινωνιακό αφήγημα να προσπαθεί να εμφανίσει τους BRICS ως ένα ετερόκλητο σύνολο αναδυόμενων αγορών που σπάνια συμφωνούν σε κάτι και επιτυγχάνουν ακόμη λιγότερα, ωστόσο, η τελευταία σύνοδο κορυφής της ομάδας στο Νέο Δελχί, όχι μόνο εξομάλυνε την ένταση, στο εσωτερικό της, μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, αλλά κατέληξε και σε μια κοινή διακήρυξη που αποτελεί ένα είδος γεωπολιτικού «μανιφέστου» έναντι των μεγάλων υπερεθνικών οικονομικών και γεωπολιτικών πόλων.
Σύμφωνα με την «ανάγνωση» της συνόδου από τους Financial Times , το ενωτικό αποτέλεσμά της, είναι συνέπεια της κατάστασης που έχει διαμορφωθεί από τους δασμούς που επέβαλε ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, της πολιτικής του έναντι του Ιράν και τις επιθέσεις του κατά της διεθνούς συνεργασίας
Έτσι, «οι ηγέτες του μπλοκ των 10 κρατών δεν δυσκολεύτηκαν να ενωθούν αυτό το Σαββατοκύριακο και να εκφράσουν την αντίθεσή τους», όπως διαπιστώνει η εφημερίδα.
Αντιθετικές εικόνες
Ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ, ο Ρώσος ομόλογός του, Βλαντίμιρ Πούτιν και ο οικοδεσπότης της συνόδου, ο πρωθυπουργός της Ινδίας, Ναρέντρα Μόντι, συγκαταλέγονται στους ηγέτες που συμφώνησαν το Σάββατο σε μια κοινή δήλωση 45 σελίδων, καταδικάζοντας τον προστατευτισμό και τις οικονομικές κυρώσεις και απευθύνοντας έκκληση για ειρήνη στον Κόλπο.
«Αυτό που βλέπουμε αυτό το Σαββατοκύριακο στο Δελχί, στη σύνοδο των BRICS είναι η αυξανόμενη δυσαρέσκεια απέναντι στον “Τραμπισμό”», δήλωσε ο Ασόκ Μάλικ, επικεφαλής για την Ινδία στην εταιρεία παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών Asia Group.
«Οι BRICS δεν αποτελούν πολιτικό μπλοκ ή εμπορικό οργανισμό, αλλά αυτή η δήλωση είναι ό,τι πιο κοντινό έχουν φτάσει ποτέ στη διαμόρφωση μιας κοινής πολιτικής στάσης. Και, κατά μία έννοια, ο “Τραμπισμός” προκάλεσε ο ίδιος αυτή την εξέλιξη», πρόσθεσε.
Οι παρευρισκόμενοι σχολίασαν ότι η εικόνα του Σι, του Μόντι και του Πούτιν να χαμογελούν πλατιά και να κρατιούνται από το χέρι κατά τη διάρκεια της συνόδου ερχόταν σε έντονη αντίθεση με την κατάσταση σύγχυσης που επικρατεί στη Δύση, όπου ο Τραμπ είναι απομονωμένος και η Ευρώπη απασχολημένη με εσωτερικά προβλήματα, όπως το αυξανόμενο χρέος και οι διαμάχες για το μεταναστευτικό.
Ο Σι μίλησε για μια «χρυσή δεκαετία» που διανοίγεται για τους BRICS, με την Κίνα να αναλαμβάνει την ηγεσία από την Ινδία το επόμενο έτος.
Το Πεκίνο αντιμετωπίζει το εν λόγω μπλοκ, καθώς και άλλες σχετικές προσπάθειες – όπως ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης, στον οποίο συμμετέχουν ευρασιατικές χώρες – ως εναλλακτικά βήματα για την αναδιαμόρφωση της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων, τη μείωση της αμερικανικής επιρροής και την εδραίωση της ηγετικής του θέσης σε τομείς τεχνολογίας αιχμής, όπως η τεχνητή νοημοσύνη.
«Οι BRICS αποτελούν μια ζωτικής σημασίας πλατφόρμα για τον συντονισμό μεταξύ της Κίνας και άλλων χωρών του Παγκόσμιου Νότου», δήλωσε ο Zhao Minghao, καθηγητής στο Ινστιτούτο Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Fudan στη Σαγκάη.
Η σύνοδος κορυφής προσέφερε μια σημαντική ευκαιρία στον Σι και στους άλλους ηγέτες των BRICS να συζητήσουν ζητήματα όπως ο πόλεμος στο Ιράν, ενόψει της προγραμματισμένης συνάντησης του Κινέζου προέδρου με τον Τραμπ αργότερα αυτόν τον μήνα, σημείωσε ο Amit Ranjan από το Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σιγκαπούρης.
«Το γεγονός και μόνο ότι οι ηγέτες των BRICS συναντώνται είναι εξαιρετικά σημαντικό σε μια εποχή που ο κόσμος είναι τόσο ασταθής και υπάρχουν μεγάλες προκλήσεις για τον πολυμερή χαρακτήρα των διεθνών σχέσεων», δήλωσε στους Financial Times ο υπουργός Εξωτερικών της Βραζιλίας, Mauro Vieira, ο οποίος εκπροσώπησε τον πρόεδρο Luiz Inácio Lula da Silva στη συνάντηση. «Σχεδόν όλοι οι αρχηγοί κρατών των BRICS βρίσκονται εδώ».
Οι θέσεις
Οι διαφορές μεταξύ των βασικών κρατών του μπλοκ καλύφθηκαν «επιφανειακά»(sic) ενόψει της συνόδου στο Νέο Δελχί, με την Κίνα και την Ινδία – παλαιόθεν αντίπαλες δυνάμεις – να επιτυγχάνουν μια διστακτική προσέγγιση έπειτα από χρόνια έντασης που ακολούθησαν μια συνοριακή σύγκρουση. Οι δύο χώρες είναι οικονομικοί ανταγωνιστές, με την Ινδία να προσπαθεί να προσελκύσει ξένες επενδύσεις στον τομέα της μεταποίησης.
Η Ρωσία, την οποία η Ευρώπη θεωρεί μείζονα απειλή για την ασφάλεια, προβάλλει τον εαυτό της εντός των BRICS ως εταίρο που παρέχει πετρέλαιο, λιπάσματα και μέταλλα σε αναπτυσσόμενες χώρες, οι οποίες ανησυχούν για τον εφοδιασμό τους εν μέσω των διαταραχών που προκλήθηκαν από τον πόλεμο στον Κόλπο, που προκάλεσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Ο Πούτιν – ο οποίος πραγματοποιούσε την πρώτη του δια ζώσης εμφάνιση σε σύνοδο κορυφής των BRICS εκτός Ρωσίας μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022 – τάχθηκε υπέρ μιας νέας παγκόσμιας τάξης πραγμάτων με προσανατολισμό προς τον Νότο και την Ανατολή, ενώ άσκησε κριτική σε όσους «δεν είναι πρόθυμοι να αποδεχθούν τη μεταβαλλόμενη πραγματικότητα και προσπαθούν να περιορίσουν με κάθε δυνατό τρόπο τους αναδυόμενους ανταγωνιστές».
Ο Σι προώθησε νέες «πρωτοβουλίες» για την τεχνητή νοημοσύνη, με στόχο να «φωτίσουν τον δρόμο προς την κοινή ευημερία» – σύμφωνα με το κινεζικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Xinhua – καθώς το Πεκίνο επιδιώκει να προωθήσει τα εγχώρια μοντέλα του τεχνητής νοημοσύνης στις αναπτυσσόμενες χώρες.
Αν και η οικονομική ισχύς των BRICS έχει αυξηθεί κατακόρυφα από τότε που οι ηγέτες των πέντε αρχικών μελών – Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική – συναντήθηκαν για πρώτη φορά το 2009, το πολιτικό και διπλωματικό τους κύρος παραμένει ακόμη σε εμβρυώδες στάδιο, ισχυρίζονται οι FT.
Θεωρούν επίσης, ότι δεν αντιμετωπίστηκαν οι υποβόσκουσες εντάσεις εντός του μπλοκ, όπως το ερώτημα αν οι BRICS θα έπρεπε να επεκτείνουν τη συνεργασία τους στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας, όπως επιθυμούν η Κίνα και η Ρωσία.
Το βασικό επίτευγμα
Η έκκληση του Μόντι για επείγουσα μεταρρύθμιση παγκόσμιων θεσμών, όπως ο ΟΗΕ και το ΔΝΤ, κάλυπτε βαθιές διαφωνίες σχετικά με τον τρόπο επίτευξης αυτού του στόχου.
Ωστόσο, η επιμονή του Ινδού πρωθυπουργού να τεθεί η ανθρώπινη ανάπτυξη στο επίκεντρο της ατζέντας των BRICS και να επιδιωχθούν απτά αποτελέσματα φάνηκε να βρίσκει ανταπόκριση σε μέλη όπως η Αιθιοπία, καθώς και στα επιπλέον 10 κράτη – εταίρους των BRICS που συμμετείχαν στη σύνοδο.
Σε ομιλία του κατά τη διάρκεια της συνόδου, ο Μόντι δήλωσε ότι «πρέπει να εργαστούμε ώστε ο Παγκόσμιος Νότος να μεταβεί από τη θέση του αποδέκτη κανόνων στη θέση του διαμορφωτή κανόνων», προσθέτοντας ότι η περιοχή βρίσκεται «στην πρώτη γραμμή των παγκόσμιων κρίσεων, αλλά στο περιθώριο όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων», θέσεις που τυγχάνουν ευρείας αποδοχής από τα μέλη των BRICS.
Η Nirupama Rao, πρώην επικεφαλής της ινδικής διπλωματίας, δήλωσε ότι η Ινδία σημείωσε μια «σημαντική διπλωματική επιτυχία» εξασφαλίζοντας μια ομόφωνη διακήρυξη κατά την πρώτη ημέρα της συνόδου κορυφής, παρά τις έντονες διαφορές μεταξύ των μελών των BRICS, Ιράν και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Η δήλωση απηύθυνε έκκληση για ενίσχυση του διαλόγου και της διπλωματίας με στόχο την επίλυση της σύγκρουσης στον Κόλπο, καθώς και για «μέγιστη αυτοσυγκράτηση» από όλες τις πλευρές.
Σε μια ακόμη θετική εξέλιξη για τη διπλωματία των BRICS, ο Ιρανός πρόεδρος, Μασούντ Πεζεσκιάν συμμετείχε στη σύνοδο και συναντήθηκε στο περιθώριο αυτής με τον διάδοχο του Άμπου Ντάμπι, Σεΐχη Καλέντ Μπιν Μοχάμεντ Μπιν Ζαγέντ αλ Ναχαγιάν, ενώ πραγματοποίησε και διμερείς συναντήσεις με άλλους ηγέτες.
Ο Chilamkuri Raja Mohan, επισκέπτης καθηγητής στο Ινστιτούτο Νοτιοασιατικών Σπουδών της Σιγκαπούρης, δήλωσε ότι το βασικό επίτευγμα της συνόδου του Νέου Δελχί ήταν ότι υπογράμμισε πως «ένας κόσμος με μεγαλύτερο κατακερματισμό απαιτεί περισσότερη, και όχι λιγότερη, πρακτική συνεργασία μεταξύ των μεγάλων εθνών».
«Η έμφαση δίνεται στη μεταρρύθμιση της διεθνούς τάξης πραγμάτων και όχι στην κατάλυσή της», ανέφερε χαρακτηριστικά.
