Στην πιο κρίσιμη καμπή της, ακόμη και σε σχέση με την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, βρίσκεται η ΕΕ, η οποία καλείται να πάρει «χθες» σημαντικές αποφάσεις σε τομείς όπως η άμυνα, η ουσιαστική ολοκλήρωση, η ενεργειακή αυτονομία και το άσυλο.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει συνδέσει την πολιτική της κληρονομιά με την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Ευρώπης σε έναν επικίνδυνο κόσμο, γράφει το Politico και την Τετάρτη, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα κληθεί να εξηγήσει την πορεία αυτής της προσπάθειας, καθώς και τα επόμενα βήματα.
Ενώ η ΕΕ καλείται να διαχειριστεί πολεμικές συρράξεις, πυρκαγιές και την παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ, η φον ντερ Λάιεν θα αξιοποιήσει την έκτη ομιλία της για την «Κατάσταση της Ένωσης» προκειμένου να παρουσιάσει την ατζέντα της: τη θωράκιση της Ευρώπης απέναντι στην κλιματική αλλαγή, τη γεφύρωση του χάσματος με την Κίνα και τις ΗΠΑ στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, την κατακόρυφη ενίσχυση της κοινής αμυντικής βιομηχανίας και τη μεταρρύθμιση των κανόνων για το μεταναστευτικό.
Το κείμενο της ομιλίας θα αναθεωρείται και θα ξαναγράφεται μέχρι και την τελευταία στιγμή πριν από την εκφώνησή της.
Με βάση συνομιλίες με περισσότερα από δώδεκα ευρωπαϊκά στελέχη – τα οποία μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας για τις προτεραιότητες και τα βασικά σημεία της ομιλίας της προέδρου – ακολουθούν όσα έχουν περιέλθει σε γνώση του Politico σχετικά με το περιεχόμενο της ομιλίας της.
Τεχνητή Νοημοσύνη
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) βρέθηκε στο επίκεντρο της συνεδρίασης στρατηγικού σχεδιασμού της Επιτροπής στο Τερβούρεν, νωρίτερα αυτόν τον μήνα, κατά την οποία προετοιμάστηκε η ομιλία. Είναι ενδεικτικό ότι την ημέρα εκείνη παρευρέθηκε και ο ειδικός σύμβουλος της Επιτροπής για τις βιομηχανικές εφαρμογές ΤΝ, ο πρόεδρος της Siemens, Jim Hagemann Snabe.
Σε μια ξεχωριστή συνάντηση των επικεφαλής των γραφείων των Επιτρόπων – όπου παρουσίασαν στον στενό συνεργάτη της φον ντερ Λάιεν, Bjoern Seibert, τις προτεραιότητες των υπηρεσιών τους για να συμπεριληφθούν στην ομιλία – συζητήθηκε επίσης ο τρόπος παρουσίασης των επιπτώσεων της ΤΝ στην απασχόληση.
Η ομάδα της φον ντερ Λάιεν ζήτησε από τις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής επικαιροποιημένα στατιστικά στοιχεία για την ομιλία, σχετικά με τον αριθμό των θέσεων εργασίας που ενδέχεται να χαθούν ή να δημιουργηθούν καθώς εξαπλώνεται η υιοθέτηση της ΤΝ, σύμφωνα με αξιωματούχο που γνωρίζει τις λεπτομέρειες των συνομιλιών που διεξήχθησαν κεκλεισμένων των θυρών.
Ανταγωνιστικότητα
Δύο χρόνια μετά την εμβληματική έκθεση του πρώην πρωθυπουργού της Ιταλίας, Μάριο Ντράγκι, σχετικά με το πώς θα καταστεί και πάλι ανταγωνιστική η ευρωπαϊκή ήπειρος, η φον ντερ Λάιεν πρόκειται να αποτιμήσει τις προσπάθειες της Επιτροπής για την αντιμετώπιση της οικονομικής δυσπραγίας της Ευρώπης μέσω της απλούστευσης της γραφειοκρατίας.
Αναμένεται να μιλήσει για μια «ριζική εκκαθάριση» του ρυθμιστικού πλαισίου και για την αρχή της «απλότητας εκ σχεδιασμού» (simplicity by design), δήλωσε ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος.
«Ειλικρινά, πρέπει να παρουσιάσει κάτι ουσιαστικό», πρόσθεσε ο ίδιος αξιωματούχος.
Ωστόσο, επισημάνθηκε ότι η ανταγωνιστικότητα δεν θα αποτελέσει το κύριο θέμα της ομιλίας αυτή τη φορά.
Κλίμα
Καθώς η Ευρώπη βγαίνει από ένα καλοκαίρι -κόλαση, με τα ποτάμια της να στερεύουν και τα δάση της να καίγονται, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, ένα από τα βασικά θέματα που συζήτησαν οι Επίτροποι της φον ντερ Λάιεν σε σεμινάριο νωρίτερα αυτόν τον μήνα για την προετοιμασία της ομιλίας, αναμένεται να κατέχει κεντρική θέση στην ομιλία της.
Η Επιτροπή επεξεργάζεται ήδη ένα σχέδιο για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Ευρώπης απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Η εν λόγω δέσμη μέτρων, η οποία προγραμματίζεται για τα τέλη Οκτωβρίου και αναμένεται να περιλαμβάνει στοιχεία όπως ένα κοινό κλιματικό σενάριο – που θα περιγράφει τις μελλοντικές συνθήκες για τις οποίες θα πρέπει να προετοιμαστούν οι χώρες της ΕΕ – καθώς και τακτικές αξιολογήσεις κινδύνου, πιθανότατα θα συμπεριληφθεί στην ομιλία.
Η εστίαση στο κλίμα συμπίπτει με τις προσπάθειες της Επιτροπής υπό την φον ντερ Λάιεν να υπερασπιστεί τον στόχο της για τη μείωση των εκπομπών έως το 2040, ανταποκρινόμενη παράλληλα στην αυξανόμενη πίεση από τη βιομηχανία και τις εθνικές κυβερνήσεις για τον περιορισμό του οικονομικού κόστους της πράσινης μετάβασης.
Ο Επίτροπος για το Κλίμα, Wopke Hoekstra, δήλωσε στο Politico ότι η Επιτροπή επιδιώκει να διασφαλίσει την ενσωμάτωση του σχεδιασμού σε όλο το φάσμα της ευρωπαϊκής και εθνικής χάραξης πολιτικής, πράγμα που σημαίνει ότι η κλιματική ανθεκτικότητα θα λαμβάνεται υπόψη σε κάθε στάδιο λήψης αποφάσεων σχετικά με επενδύσεις σε υποδομές, τη νομοθεσία και άλλα ζητήματα.
Αξιωματούχος ανέφερε ότι η ομιλία ενδέχεται επίσης να περιλαμβάνει αναφορές στην ανθεκτικότητα των υδάτινων πόρων και στην κυκλική οικονομία.
Ο Επίτροπος Γεωργίας, Christophe Hansen, δήλωσε στο Politico ότι ελπίζει πως το ζήτημα της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή θα θιγεί στην ομιλία της φον ντερ Λάιεν. «Πρέπει να κάνουμε περισσότερα όσον αφορά τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, αλλά και όσον αφορά την προσαρμογή σε αυτήν», τόνισε.
Εμπόριο
Ένα από τα βασικά ερωτήματα που πλαισιώνουν την ομιλία της φον ντερ Λάιεν είναι αν θα αναφερθεί στην Κίνα.
Στην ομιλία της το 2023, είχε ανακοινώσει ότι η Επιτροπή ξεκινούσε μια έρευνα – «βόμβα» κατά των επιδοτήσεων για τα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα. Η κίνηση αυτή προκάλεσε αντίποινα από το Πεκίνο, στοχεύοντας ευρωπαϊκές εξαγωγές όπως το χοιρινό κρέας και το μπράντι.
Αυτή τη φορά τα πράγματα θα είναι διαφορετικά, σύμφωνα με αξιωματούχο, και η φον ντερ Λάιεν δεν πρόκειται να ανακοινώσει νέα έρευνα. Το Πεκίνο δεν θα κατέχει κεντρική θέση στην ομιλία, αν και η ίδια αναμένεται να τονίσει την ανάγκη η ΕΕ να επιταχύνει τις προσπάθειες διαφοροποίησης, ενώ ενδέχεται να αναφερθεί ονομαστικά και στο υπό εξέταση εργαλείο διαφοροποίησης της Επιτροπής.
Μετανάστευση
Η ομιλία της φον ντερ Λάιεν πραγματοποιείται στον απόηχο της κρίσης στη Θέουτα, κατά την οποία δεκάδες χιλιάδες μετανάστες εισήλθαν στο ισπανικό έδαφος, προκαλώντας πολιτικές αναταράξεις στην ΕΕ κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.
Ο Επίτροπος Μετανάστευσης, Μάγκνους Μπρούνερ, παρουσίασε στους συναδέλφους του έκθεση σχετικά με τα διδάγματα που αντλήθηκαν από την εν λόγω υπόθεση, κατά τη διάρκεια του σεμιναρίου του Κολεγίου των Επιτρόπων αυτόν τον μήνα, όντας ο μόνος Επίτροπος που προέβη σε τέτοια παρουσίαση, όπως δήλωσε Ευρωπαίος αξιωματούχος στο Politico.
Η φον ντερ Λάιεν αναμένεται να αξιοποιήσει την ομιλία της για να ζητήσει την ενίσχυση της Frontex. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνεται ο υπερτριπλασιασμός του αριθμού των Ευρωπαίων συνοριοφυλάκων και ακτοφυλάκων στις 30.000 – από περίπου 7.800 σήμερα – καθώς και η πιθανή διεύρυνση της εντολής και των αρμοδιοτήτων της Frontex, σύμφωνα με τρεις αξιωματούχους, ώστε ο οργανισμός να μπορεί να διαδραματίσει ρόλο στα λεγόμενα κέντρα επιστροφών σε τρίτες χώρες.
Δύο αξιωματούχοι ανέφεραν επίσης ότι η φον ντερ Λάιεν ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο για τη χρηματοδότηση υποδομών στα σύνορα (με άλλα λόγια: φραχτών) μέσω κονδυλίων της ΕΕ, μια σημαντική μεταβολή στη στάση της Επιτροπής. Ένας αξιωματούχος δήλωσε ότι θα μπορούσε επίσης να προτείνει τη χρήση πόρων της Ένωσης για να βοηθηθούν τα κράτη – μέλη στη χρηματοδότηση κέντρων υποδοχής για επιστροφές μεταναστών εκτός των συνόρων της ΕΕ.
Ωστόσο, η πιο αμφιλεγόμενη ιδέα που εξετάζεται ενόψει της ομιλίας – σύμφωνα με έναν ανώτερο διπλωμάτη και έναν αξιωματούχο της ΕΕ – αφορά τη θέσπιση ενός ευρωπαϊκού πλαισίου για περιπτώσεις μαζικής μεταναστευτικής πίεσης, το οποίο θα επιτρέπει την αναστολή ορισμένων κανόνων για το άσυλο και την ταχύτερη διενέργεια επιστροφών. Μια παρόμοια ιδέα είχε διατυπώσει και ο Έλληνας Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης σε πρόσφατο άρθρο του στο Politico.
Άμυνα
Η άμυνα και η ασφάλεια αναμένεται επίσης να κατέχουν κεντρική θέση στην ομιλία, καθώς η πολυαναμενόμενη Στρατηγική για την Ασφάλεια προγραμματίζεται για τις αρχές Οκτωβρίου.
Αρχικά, η στρατηγική αναμενόταν να παρουσιαστεί μετά τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον Ιούλιο. Η αναβολή της ενισχύει την προσδοκία ότι η φον ντερ Λάιεν θα αξιοποιήσει την ομιλία της για να προλάβει τις εξελίξεις σχετικά με το εν λόγω έγγραφο, παρουσιάζοντας ορισμένες από τις βασικές ιδέες και προτεραιότητές του.
Η Επιτροπή προετοιμάζει επίσης μια επικαιροποιημένη πολιτική για την Αρκτική, η οποία αναμένεται στις 20 Οκτωβρίου και έχει μετονομαστεί σε «Στρατηγική για τη Βόρεια Γειτονία και την Αρκτική» ώστε να αντικατοπτρίζει την ευρύτερη γεωγραφική της εμβέλεια. Η φον ντερ Λάιεν επέστρεψε πρόσφατα από τη Γροιλανδία, δηλώνοντας ότι η Ευρώπη επιθυμεί να ενισχύσει τη δραστηριοποίησή της στην περιοχή της Αρκτικής.
Με την παρουσία του Καναδού Πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ, αξιωματούχος της ΕΕ ανέφερε ότι η φον ντερ Λάιεν ενδέχεται να ανακοινώσει μια πρωτοβουλία για την ασφάλεια στην Αρκτική σε συνεργασία με την Οτάβα. «Η ασφάλεια και η άμυνα αποτελούν πάντα το πεδίο στο οποίο η ίδια αισθάνεται πιο άνετα και δημιουργικά», σχολίασε ο αξιωματούχος.
Ένα άλλο ανώτερο στέλεχος επεσήμανε ότι η φον ντερ Λάιεν φιλοξενεί τον Κάρνεϊ και ότι ένας «καλός οικοδεσπότης» προσφέρει δώρα, αν και δεν ήταν σε θέση να διευκρινίσει ποια θα ήταν αυτά τα πολιτικά δώρα.
Μέσα κοινωνικής δικτύωσης
Η φον ντερ Λάιεν επιβεβαίωσε ότι θα αξιοποιήσει την ομιλία της για να παρουσιάσει σχέδια σχετικά με τους ηλικιακούς περιορισμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με μια νομοθετική πρόταση να αναμένεται ενδεχομένως την ίδια ημέρα. Θα κληθεί να απαντήσει σε πολλά δύσκολα ερωτήματα, όπως ποιο θα είναι το κατώτατο όριο ηλικίας και αν θα επιτρέψει στις χώρες της ΕΕ να καθορίσουν το δικό τους όριο.
Την περασμένη εβδομάδα, κατά τη διάρκεια υπουργικού δείπνου στο Δουβλίνο, οι πρωτεύουσες των κρατών – μελών δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν σε κάποιον αριθμό.
Τη Δευτέρα, το Politico μετέδωσε ότι η Επιτροπή θα παρουσιάσει την Πέμπτη μια νέα νομοθετική πράξη της ΕΕ για τα παιδιά (EU KIDS Act). Η πρόταση αποσκοπεί στη δημιουργία ενός συστήματος διαβαθμισμένης πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης υπό τη γονική επίβλεψη για άτομα ηλικίας κάτω των 15 ετών.
Είναι επίσης πιθανό η Επιτροπή να επεκτείνει τους ηλικιακούς περιορισμούς και σε άλλες υπηρεσίες, όπως οι πλατφόρμες βιντεοπαιχνιδιών και τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης.
«Δεν είμαστε υποχρεωμένοι να αποδεχόμαστε παιδικές ηλικίες που διαμορφώνονται από αλγόριθμους», δήλωσε την Πέμπτη η φον ντερ Λάιεν.
