Εν μέσω γεωπολιτικών κραδασμών, σε έναν κόσμο μηδενικής ισορροπίας, όπου οι δύο παγκόσμιες υπερδυνάμεις επιδιώκουν επιθετικά να αυξήσουν τη δύναμή τους, καθώς όπως το έθεσε και ο Τραμπ από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ «τα λάφυρα ανήκουν στον νικητή», κοινός τόπος είναι πως το κατακερματισμένο πολιτικό τοπίο και οι αυξημένες ανισότητες ενισχύουν τον λαϊκισμό σε πολλά μέρη του κόσμου.
Καθώς το πολιτικό σκηνικό καθορίζει και τη μεταβλητότητα και την πορεία των αγορών και των οικονομιών, κορυφαίες δεξαμενές σκέψεις και ειδικά τμήματα αναλύσεων μεγάλων επενδυτικών τραπεζών και διεθνών οίκων σκιαγραφούν το υπό διαμόρφωση νέο τοπίο εν μέσω και σημαντικών εκλογικών αναμετρήσεων.
Τα τραπεζάκια
Οπως παρατηρούσε η Rothschild & Co, όταν π.χ. δύο πωλητές παγωτού σχεδιάζουν να στήσουν τους πάγκους τους σε μια πολυσύχναστη παραλία, καταλήγουν να σταθούν στο κέντρο της, ώστε ο καθένας να απευθύνεται στους πελάτες χωρίς να χρειάζεται να παρακολουθεί συνεχώς τον ανταγωνιστή του.
Στη σημερινή πολιτική κατάσταση όμως οι πωλητές παγωτού είναι σαν να στήνουν τα τραπεζάκια τους στα δύο άκρα της παραλίας. Και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού εξάλλου οι λαϊκιστές τόσο της Αριστεράς όσο και της Δεξιάς φαίνεται να μετακινούν την πολιτική αντιπαράθεση προς τα δύο άκρα της «παραλίας», αφήνοντας τους μετριοπαθείς ψηφοφόρους χωρίς επαρκή εκπροσώπηση. Στο πλαίσιο αυτό π.χ., στις πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις σε δύο ομόσπονδα κρατίδια στη Γερμανία, το αριστερό Die Linke κέρδισε στο Βερολίνο και η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) κέρδισε στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, στην οποία το κυβερνών Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα (CDU) μάλιστα δεν κατάφερε ούτε να εισέλθει στην τοπική Βουλή, κάτι πρωτοφανές στη μεταπολεμική ιστορία της χώρας.
Πρόκειται για άλλη μια υπενθύμιση ενός ολοένα πιο κατακερματισμένου πολιτικού τοπίου: νίκη ενός δεξιού λαϊκιστικού κόμματος στο ένα κρατίδιο και νίκη ενός αριστερού λαϊκιστικού κόμματος στο άλλο. Τα χρόνια οικονομικής στασιμότητας συνέβαλαν σε αυτόν τον κατακερματισμό του πολιτικού
σκηνικού, και με το AfD στις πανεθνικές δημοσκοπήσεις να εμφανίζεται πρώτο κόμμα με ποσοστό στην περιοχή του 30%, η προσπάθεια ανάκαμψης της οικονομίας, η οποία πάντως εφέτος αναμένεται να επιτύχει ανάπτυξη περίπου 1%, δείχνει να δυσχεραίνει, αποφάνθηκε η ING.
Η ευρύτερη εικόνα
Ο αντιδημοφιλής και σοκαρισμένος καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς καλείται να διαχειριστεί την κρίση και είτε παραμείνει είτε φύγει, όπως αποφαίνονταν το GZERO/Eurasia Group, η ευρύτερη εικόνα παραμένει: τα μεταπολεμικά κόμματα του κατεστημένου της Γερμανίας βρίσκονται σε σοβαρή κρίση, καθώς οι λαϊκιστές τόσο της Αριστεράς όσο και της Δεξιάς μιλούν πιο αποτελεσματικά στις λαϊκές ανησυχίες για την οικονομική δυσπραγία και τη μετανάστευση.
Από την άλλη πλευρά, όπως παρατηρούσε η Rothschild & Co, στη Γαλλία, η Μαρίν Λεπέν προηγείται στις δημοσκοπήσεις για τις προεδρικές εκλογές του 2027 σε ένα πολιτικό σκηνικό που μοιάζει περισσότερο κατακερματισμένο. Στον δεύτερο γύρο ενδέχεται να εμφανιστεί ένας υποψήφιος με μοναδικό στόχο να αποτρέψει την εκλογή της («stop Le Pen»), όμως ακόμη και αυτός πιθανότατα θα βρίσκεται πιο μακριά από το πολιτικό Κέντρο από τον απερχόμενο Εμανουέλ Μακρόν, την ώρα μάλιστα που η αριστερή Ανυπότακτη Γαλλία του Ζαν-Λικ Μελανσόν αποτελεί πιο ανησυχητική προοπτική για τις αγορές.
Η Ιταλία, ίσως η πρώτη μεγάλη χώρα που εξέλεξε τα τελευταία χρόνια μια κυβέρνηση εκτός του παραδοσιακού πολιτικού κατεστημένου (την κυβέρνηση του Κινήματος Πέντε Αστέρων το 2018), διαθέτει ήδη μια λαϊκίστρια πρωθυπουργό, την Τζόρτζια Μελόνι. Μέχρι στιγμής, πάντως, έχει κυβερνήσει με πιο μετριοπαθή τρόπο απ’ ό,τι πολλοί ανέμεναν, προκαλώντας μάλιστα εσωκομματικές τριβές. Ωστόσο, αυτή η πολιτική σταθερότητα κινδυνεύει να ανατραπεί στις γενικές εκλογές του επόμενου έτους από την άνοδο του Futuro Nazionale, ενός ευρωσκεπτικιστικού λαϊκιστικού κόμματος που ιδρύθηκε τον Φεβρουάριο και ήδη καταγράφει περίπου 8% στις δημοσκοπήσεις, με αποτέλεσμα αρκετοί να «βλέπουν» επίσπευση των εκλογών για να αποτραπεί η άνοδός του.
Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει πλέον τον έβδομο πρωθυπουργό του μέσα σε κάτι περισσότερο από μία δεκαετία. Η κυβέρνηση φέρεται να μετακινείται πολιτικά προς τους λαϊκιστές Πράσινους, ενώ οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ένα ακόμη πιο δημοφιλές λαϊκιστικό κόμμα έχει εδραιωθεί στην αντίθετη άκρη του πολιτικού φάσματος.
Το πιθανό σενάριο
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι Δημοκρατικοί απαντούν στον λαϊκιστικό λόγο του Τραμπ με έναν ίδιο δικό τους. Λίγες εβδομάδες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές και το ενδεχόμενο οι Δημοκρατικοί να ανακτήσουν τον έλεγχο τουλάχιστον ενός από τα δύο σώματα θεωρείται το πιο πιθανό σενάριο, με τη Βουλή να φαίνεται πιο εύκολη υπόθεση από τη Γερουσία. Η πολιτική
αβεβαιότητα συνήθως δεν βοηθά τις αγορές και τις επόμενες εβδομάδες ενδέχεται να δούμε αύξηση της μεταβλητότητας. Μια «καθαρή επικράτηση» πάντως και στα δύο σώματα των Δημοκρατικών θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές τριβές στο πολιτικό σύστημα, ενώ σχεδόν οι μισοί από τους 170 διαχειριστές κεφαλαίων στην τελευταία έρευνα της BofA, «βλέπουν» πως σε ένα τέτοιο σενάριο οι αποδόσεις των ομολόγων θα αυξηθούν και οι μετοχές θα πέσουν.
Τι συμβαίνει πάντως, γιατί ο λαϊκισμός συνεχίζει να κερδίζει έδαφος; Σύμφωνα με την Rothschild & Co, θα ήταν απλουστευτικό να ερμηνευθεί η άνοδος των εθνικιστικών λαϊκιστικών κομμάτων ως μέρος μιας ενιαίας, σαρωτικής αφήγησης: μιας συνολικής απόρριψης της Ευρωπαϊκής Ενωσης, της παγκοσμιοποίησης, ακόμη και της ίδιας της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Οι πηγές της έντασης είναι πολλές: πολιτική ανεπάρκεια, δημοσιονομική σπατάλη, διεθνής ανταγωνισμός, υποχώρηση του βιοτικού επιπέδου, αλλά και το συμβολικό βάρος της παράτυπης μετανάστευσης.
Η ανισότητα και η τεχνητή νοημοσύνη εντείνουν επίσης την ανησυχία: το μερίδιο της εργασίας στο εθνικό εισόδημα φαίνεται να βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα ή πολύ κοντά σε αυτά σε πολλές οικονομίες, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη ενισχύει, ίσως πρόωρα, τους φόβους για εκτοπισμό εργαζομένων.
Το κατεστημένο
Αν υπάρχει ένα κοινό μέτωπο, ίσως είναι απλώς η επιθυμία «να τα βάλει κανείς με το κατεστημένο». Το ποιος ακριβώς όμως εκπροσωπεί το κατεστημένο, μεταβάλλεται με τον χρόνο και από χώρα σε χώρα. Οταν ο Εμανουέλ Μακρόν π.χ. εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο πολιτικό προσκήνιο, θεωρήθηκε μια νεανική απάντηση στα καθιερωμένα κόμματα. Η κοινοβουλευτική πλειοψηφία του έχει πλέον εξαφανιστεί και η διαρκής εναλλαγή πρωθυπουργών υπογραμμίζει το σισύφειο έργο της αποκατάστασης της δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Για τη Rothschild, ο «λαϊκισμός» γίνεται καλύτερα κατανοητός ως τακτική παρά ως ιδεολογία. Μπορεί να συνδεθεί με την Αριστερά ή τη Δεξιά, με τη δημοσιονομική επέκταση ή τη δημοσιονομική συγκράτηση και με την πολιτισμική δυσαρέσκεια όσο και με την οικονομική ανασφάλεια. Μια ισχυρή επίδοση των λαϊκιστικών κομμάτων θα είχε πολιτική σημασία, αλλά δεν θα ισοδυναμούσε κατ’ ανάγκη με αποφασιστικό πλήγμα για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Μια λειτουργική λαϊκιστική πλειοψηφία εξακολουθεί να φαίνεται απίθανη και τα κόμματα αυτά παραμένουν διχασμένα σε πολλά ζητήματα, από τις σχέσεις με τη Ρωσία και την Ουκρανία, τους δημοσιονομικούς κανόνες, την άμυνα και τη γεωργία ως τα εθνικά συμφέροντα.
Για τους επενδυτές, ο πιο άμεσος κίνδυνος είναι το κατά πόσον οι φιλόδοξες πολιτικές υποσχέσεις θα υπονομεύουν τελικά τη δημοσιονομική προσαρμογή και τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Η μεταβλητότητα στις αγορές μπορεί να
αυξηθεί, αλλά το τοπίο δεν αναμένεται να ανατρέψει τις προοπτικές π.χ. της Ευρώπης.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (ΟΤ) – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
