Η Ελλάδα καταγράφει μερικές από τις πιο έντονες πιέσεις στη στέγαση των νέων (ηλικίας 15–29 ετών) σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση όπως προκύπτει από τα στοιχεία της Eurostat.
Παρά το γεγονός ότι πολλοί νέοι επιλέγουν ή αναγκάζονται να μένουν με τους γονείς τους για να μειώσουν τα έξοδα, το κόστος στέγασης παραμένει δυσβάσταχτο
Το πρώτο ζήτημα που προκύπτει είναι ότι στη χώρα μας οι νέοι και νέες εγκαταλείπουν το πατρικό τους σπίτι κατά μέσο όρο σε ηλικία 30,9 ετών, δηλαδή αργούν σημαντικά να ξεκινήσουν τη δική τους ανεξάρτητη ζωή. Η Ελλάδα βρίσκεται στην 3η θέση των χωρών όπου οι νέοι φεύγουν αργότερα από το σπίτι, μαζί με τη Σλοβακία (30,9 έτη) και πίσω μόνο από την Κροατία (31,5 έτη).
Το δεύτερο ζήτημα είναι οι ασφυκτικές συνθήκες διαβίωσης λόγω των υπερπλήρων κατοικιών. Λόγω της παραμονής στο πατρικό αλλά και των οικονομικών δυσκολιών, οι νέοι αντιμετωπίζουν έντονο πρόβλημα χώρου. Περισσότεροι από τους μισούς νέους ηλικίας 15–19 ετών (50,1%) ζουν σε σπίτια που θεωρούνται «υπερπλήρη» (δηλαδή δεν διαθέτουν επαρκή δωμάτια με βάση τον αριθμό και τη σύνθεση των μελών της οικογένειας). Η διαφορά στο ποσοστό υπερπλήρωσης μεταξύ των νέων και του γενικού πληθυσμού στην Ελλάδα φτάνει τις 20,1 ποσοστιαίες μονάδες, αποτελώντας τη δεύτερη μεγαλύτερη απόκλιση σε όλη την ΕΕ (πίσω μόνο από τη Βουλγαρία).
Επίσης υπάρχει ακραία οικονομική επιβάρυνση για στέγαση. Παρά το γεγονός ότι πολλοί νέοι επιλέγουν ή αναγκάζονται να μένουν με τους γονείς τους για να μειώσουν τα έξοδα, το κόστος στέγασης παραμένει δυσβάσταχτο.
Η Ελλάδα καταγράφει ένα από τα δύο υψηλότερα ποσοστά στην ΕΕ στον δείκτη (οικονομική επιβάρυνση “Housing cost overburden”). Το 25,6% των νέων (15-29 ετών) ζει σε νοικοκυριά που ξοδεύουν το 40% ή και περισσότερο του διαθέσιμου εισοδήματός τους αποκλειστικά για τις ανάγκες στέγασης. Το πρόβλημα κορυφώνεται στις ηλικίες 20–24 ετών, όπου το ποσοστό εκτινάσσεται στο 28,1%.
Πότε φεύγουν οι νέοι από το πατρικό τους;
Το 2025, σε ολόκληρη την ΕΕ, η μέση ηλικία των νέων που έφευγαν από το πατρικό τους ήταν 26,3 έτη. Ωστόσο, ο μέσος όρος αυτός διέφερε μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Οι υψηλότεροι μέσοι όροι, στα 30 έτη ή και περισσότερο, καταγράφηκαν στην Κροατία (31,5), τη Σλοβακία και την Ελλάδα (και οι δύο 30,9), καθώς και στην Ισπανία και την Ιταλία (και οι δύο 30,2).
Αντίθετα, οι χαμηλότεροι μέσοι όροι, όλοι κάτω των 23 ετών, καταγράφηκαν στη Φινλανδία (21,3), τη Δανία (21,8), καθώς και στην Εσθονία και τη Λιθουανία (και οι δύο 22,7). Η κατάσταση στις χώρες που βρίσκονται στα δύο άκρα αυτού του φάσματος τείνει να παραμένει σταθερή με την πάροδο του χρόνου, αντανακλώντας τις διαφορετικές πρακτικές όσον αφορά τη συγκατοίκηση των γενεών στις χώρες της ΕΕ.
Όταν εξετάζουμε τη σχέση με το γονικό νοικοκυριό από μια άλλη οπτική γωνία, αναδύονται διάφορα μοτίβα αν χωρίσουμε τους νέους σε στενότερες ηλικιακές ομάδες (16-19, 20-24 και 25–29 ετών – βλ. Σχήμα 1).
Σχήμα 1
Στην Κροατία, την Ιταλία, την Ισπανία, τη Σλοβακία, την Πολωνία και την Κύπρο, πάνω από το 95 % των 16-19 ετών και το 60 % των 20-24 ετών ζούσαν με τους γονείς τους ή συνεισέφεραν στο εισόδημα του νοικοκυριού ή επωφελούνταν από αυτό. Στο αντίθετο άκρο της κλίμακας, στη Σουηδία, τη Δανία και τη Φινλανδία, λιγότερο από το 93% των 16-19 ετών ζούσε με τους γονείς του ή συνεισέφερε στο εισόδημα του νοικοκυριού ή επωφελούνταν από αυτό. Μεταξύ των ατόμων ηλικίας 20-24 ετών, τα ποσοστά αυτά ήταν 42,7% στη Σουηδία, 26,3% στη Δανία και 22,3% στη Φινλανδία. Οι τρεις αυτές χώρες παρουσίασαν επίσης τα χαμηλότερα ποσοστά μεταξύ των ατόμων ηλικίας 25-29 ετών, με 5,4% στη Δανία, 5,5% στη Φινλανδία και 10,5% στη Σουηδία.
Δείκτης υπερπληθυσμού — Η παραμονή για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα συχνά συνεπάγεται λιγότερο χώρο
Το 2025, το 26,9 % των νέων (ηλικίας 15-29 ετών) στην ΕΕ ζούσε σε υπερπλήρη νοικοκυριά.
Το ποσοστό υπερπληθυσμού είναι το ποσοστό του πληθυσμού που ζει σε υπερπλήρες νοικοκυριό. Ένα άτομο θεωρείται ότι ζει σε υπερπλήρες νοικοκυριό εάν αυτό δεν διαθέτει επαρκή αριθμό δωματίων για το μέγεθος και τη σύνθεση του νοικοκυριού. Ως ελάχιστο θεωρείται:
• ένα κοινόχρηστο δωμάτιο (σαλόνι) για το νοικοκυριό
• ένα δωμάτιο ανά ζευγάρι στο νοικοκυριό
• ένα δωμάτιο ανά άγαμο άτομο ηλικίας 18 ετών και άνω
• ένα δωμάτιο ανά ζευγάρι άγαμων ατόμων του ίδιου φύλου ηλικίας μεταξύ 12 και 17 ετών
• ένα δωμάτιο ανά άγαμο άτομο ηλικίας μεταξύ 12 και 17 ετών που δεν περιλαμβάνεται στην προηγούμενη κατηγορία
• ένα δωμάτιο ανά ζευγάρι παιδιών κάτω των 12 ετών
Το 2025, το ποσοστό υπερπληθυσμού για τους νέους ηλικίας 15-29 ετών ήταν 26,9%, 0,4 ποσοστιαίες μονάδες (π.μ.) υψηλότερο από ό,τι το 2024. Σε κάθε χώρα της ΕΕ, οι νέοι είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα από τον συνολικό πληθυσμό να ζουν σε υπερπλήρη νοικοκυριά. Το ποσοστό υπερπληθυσμού για τους νέους ήταν κατά 10,1 π.μ. υψηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό για τον συνολικό πληθυσμό (16,8%).
Τα ποσοστά υπερπληθυσμού διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Τα υψηλότερα ποσοστά για τους νέους ηλικίας 15-29 ετών παρατηρήθηκαν στη Ρουμανία (60,4%), τη Λετονία (54,9%) και τη Βουλγαρία (52,8%). Τα ποσοστά ήταν επίσης πάνω από 40 % σε 6 άλλες χώρες της ΕΕ. Στο αντίθετο άκρο της κλίμακας, η Κύπρος κατέγραψε το χαμηλότερο ποσοστό, στο 3,5 % (βλ. Σχήμα 2).
Σχήμα 2
Οι μεγαλύτερες διαφορές μεταξύ του ποσοστού υπερπληθυσμού για τους νέους και εκείνου για το σύνολο του πληθυσμού παρατηρήθηκαν στη Βουλγαρία (20,3 ποσοστιαίες μονάδες), την Ελλάδα (20,1 ποσοστιαίες μονάδες) και τη Ρουμανία (20,0 ποσοστιαίες μονάδες). Σε σχετικούς όρους, οι διαφορές ήταν μεγαλύτερες στη Δανία και την Ολλανδία, όπου οι νέοι είχαν περισσότερες από διπλάσιες πιθανότητες να ζουν σε υπερπληθυσμένη κατοικία σε σύγκριση με το σύνολο του πληθυσμού· στη Φινλανδία, οι πιθανότητες αυτές ήταν σχεδόν διπλάσιες. Το Σχήμα 3 παρουσιάζει το ποσοστό υπερπληθυσμού των νέων, κατανεμημένο σε στενότερες ηλικιακές ομάδες (15-19, 20-24 και 25-29 ετών).
Σχήμα 3
Γενικά, στις χώρες όπου το ποσοστό υπερπληθυσμού για τους νέους είναι υψηλό, οι ηλικιακές ομάδες 15-19 ετών είναι αυτές που πλήττονται περισσότερο. Στη Ρουμανία, τη Λετονία, τη Βουλγαρία, την Κροατία, τη Λιθουανία και την Ελλάδα, περισσότερο από το ήμισυ των ατόμων ηλικίας 15-19 ετών ζούσε σε υπερπλήρη νοικοκυριά (από 65,5% στη Ρουμανία έως 50,1% στην Ελλάδα). Στις περισσότερες χώρες, το ποσοστό υπερπληθυσμού μειώνεται με την ηλικία. Η μεγαλύτερη διαφορά μεταξύ των ατόμων ηλικίας 15-19 ετών και 25-29 ετών παρατηρήθηκε στη Λιθουανία (22,3 ποσοστιαίες μονάδες), ακολουθούμενη από τη Λετονία (20,3 ποσοστιαίες μονάδες), τη Ρουμανία (15,4 ποσοστιαίες μονάδες) και τη Βουλγαρία (14,7 ποσοστιαίες μονάδες). Αντίθετα, στη Δανία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία, την Ελλάδα, τη Μάλτα, τη Σλοβακία, τη Γερμανία και τις Κάτω Χώρες, τα ποσοστά υπερπληθυσμού ήταν υψηλότερα μεταξύ των ατόμων ηλικίας 20-24 ετών.
Η διαφορά μεταξύ αυτής της ηλικιακής ομάδας και των ατόμων ηλικίας 15-19 ετών ήταν 15,7 ποσοστιαίες μονάδες στη Δανία, 12,5 ποσοστιαίες μονάδες στη Σουηδία και 12,4 ποσοστιαίες μονάδες στη Φινλανδία. Σε άλλες χώρες με χαμηλότερα ποσοστά υπερπληθυσμού, οι διαφορές μεταξύ των ηλικιακών ομάδων ήταν γενικά μικρότερες.
Ποσοστό επιβάρυνσης λόγω κόστους στέγασης — Η μετακόμιση μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερο κόστος στέγασης
Το 2025, το 7,7 % του πληθυσμού της ΕΕ ζούσε σε νοικοκυριά που δαπανούσαν το 40 % ή περισσότερο του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση (βλ. Σχήμα 4). Για τους νέους, το ποσοστό αυτό ήταν κατά 1,4 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερο, φτάνοντας το 9,1 %. Ωστόσο, παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Η Κροατία (1,5 %), η Κύπρος (2,3 %) και η Σλοβενία (3,1 %) παρουσίαζαν τα χαμηλότερα ποσοστά υπερβολικής επιβάρυνσης από το κόστος στέγασης για τους νέους, ενώ η Δανία (26,9 %) και η Ελλάδα (25,6 %) παρουσίαζαν μακράν τα υψηλότερα. Οκτώ χώρες παρουσίαζαν ποσοστά άνω του μέσου όρου της ΕΕ.
Το 2025, σε 16 χώρες της ΕΕ, το ποσοστό υπερβολικού κόστους στέγασης ήταν υψηλότερο μεταξύ των ατόμων ηλικίας 15-29 ετών σε σύγκριση με το σύνολο του πληθυσμού. Η μεγαλύτερη διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων ήταν 6,2 ποσοστιαίες μονάδες στην Ολλανδία, ακολουθούμενη από τη Φινλανδία (5,1 ποσοστιαίες μονάδες) και τη Ρουμανία (5,0 ποσοστιαίες μονάδες). Σε σχετικούς όρους, το ποσοστό για τους νέους ήταν υπερδιπλάσιο από αυτό του συνολικού πληθυσμού στη Φινλανδία και διπλάσιο στη Ρουμανία· στις Κάτω Χώρες, ήταν σχεδόν διπλάσιο.
Σε αντίθεση με το ποσοστό υπερπληθυσμού, 8 χώρες της ΕΕ κατέγραψαν υψηλότερα ποσοστά υπερβολικής επιβάρυνσης από το κόστος στέγασης για το σύνολο του πληθυσμού σε σχέση με τους νέους. Μεταξύ αυτών, η Κροατία παρουσίασε τη μεγαλύτερη αρνητική διαφορά (-1,7 ποσοστιαίες μονάδες).
Η μετάβαση στην ανεξάρτητη διαβίωση αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση για τα άτομα ηλικίας 20–24 ετών. Σε επίπεδο ΕΕ, το 11,1 % αυτής της ηλικιακής ομάδας αντιμετώπιζε υπερβολική επιβάρυνση από το κόστος στέγασης —το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των τριών ηλικιακών ομάδων νέων που αναλύθηκαν— σε σύγκριση με το 6,8 % των ατόμων ηλικίας 15–19 ετών και το 9,5 % των ατόμων ηλικίας 25–29 ετών. Στη Δανία, το ποσοστό έφτασε το 34,9%, πράγμα που σημαίνει ότι περισσότεροι από 1 στους 3 ανθρώπους ηλικίας 20–24 ετών ζούσαν σε νοικοκυριό που δαπανούσε τουλάχιστον το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για στέγαση. Τα ποσοστά ήταν επίσης ιδιαίτερα υψηλά στην Ελλάδα (28,1%), την Ολλανδία (18,9%), τη Γερμανία (18,4%) και τη Ρουμανία (17,5%).
