Η αναπτυξιακή πολιτική πρέπει να βασίζεται στην πραγματική δυνατότητα προόδου, όχι στην απελπισία. Η συνεχής εξάρτηση από θέσεις εργασίας κακής ποιότητας θα εξασθενήσει τελικά την ίδια τη διαδικασία από την οποία εξαρτάται η μελλοντική οικονομική ανάπτυξη. Την προειδοποίηση αυτή απευθύνει ο επικεφαλής οικονομολόγος του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας, Sangheon Lee, ο οποίος σε άρθρο του στους FT καταθέτει την πρότασή του για το πώς οι οικονομίες μπορούν να ξεφύγουν από την «παγίδα» των χαμηλόμισθων θέσεων εργασίας χαμηλής παραγωγικότητας.
Οπως επισημαίνει, η ρήξη στη σχέση μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης και απασχόλησης είναι πλέον ευρέως αναγνωρισμένη. Πολύ συχνά, ο δομικός μετασχηματισμός αποτυγχάνει να δημιουργήσει αρκετές θέσεις εργασίας, ιδιαίτερα για τους νέους σε αναπτυσσόμενες χώρες όπως η Ρουάντα και η Αιθιοπία, οι οποίοι δυσκολεύονται να αποκτήσουν πάτημα στην αγορά εργασίας.
«Μαύρη» εργασία για 2,1 δισ. εργαζόμενους
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι υπάρχουν πολύ λίγες θέσεις εργασίας, αλλά ότι πάρα πολλές από αυτές είναι χαμηλής ποιότητας: ανεπίσημες, απλήρωτες/απροστάτευτες, χαμηλής παραγωγικότητας και χαμηλών αποδοχών, προσφέροντας λίγες ευκαιρίες για μάθηση ή ανέλιξη.
Περίπου 2,1 δισεκατομμύρια εργαζόμενοι (περίπου το 58% του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού) παραμένουν στην άτυπη/ανεπίσημη απασχόληση. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η έρευνα δείχνει πως η σταδιακή μείωση των άτυπων θέσεων εργασίας που συνδεόταν με την οικονομική ανάπτυξη έχει παραμείνει στάσιμη τα τελευταία χρόνια.
Μια κακώς κατανοητή δυναμική
Υπάρχει μια κοινή παραδοχή ότι όταν οι θέσεις εργασίας είναι λίγες, οι χώρες πρέπει να επιλέξουν πού θα δώσουν προτεραιότητα: σε περισσότερες θέσεις εργασίας ή σε καλύτερες. Η ποιότητα των θέσεων εργασίας, υποστηρίζεται, μπορεί να έρθει αργότερα. Αλλά αυτό μπερδεύει τη βραχυπρόθεσμη ανάγκη με τη στρατηγική.
Οι θέσεις εργασίας χαμηλής ποιότητας μπορεί να απορροφούν το πλεονάζον εργατικό δυναμικό, αλλά μπορούν επίσης να εξασθενήσουν τις δεξιότητες, την παραγωγικότητα, τη ζήτηση και την ανθεκτικότητα. Κάνοντας αυτό, μειώνουν τη θεμελιώδη ικανότητα παραγωγής περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας.
Αυτή η κακώς κατανοητή δυναμική είναι πιο ξεκάθαρη όταν πρόκειται για την εκπαίδευση και την κατάρτιση.
Ο οικονομικός μετασχηματισμός απαιτεί από τους εργαζόμενους να βελτιώνουν συνεχώς τις ικανότητές τους. Όμως, είναι πιο πιθανό να το πράξουν όταν οι νέες δεξιότητες αμείβονται με καλύτερες αποδοχές, μεγαλύτερη ασφάλεια ή προοπτικές εξέλιξης. Όταν ο σύνδεσμος αυτός είναι εύθραυστος, οι εργαζόμενοι έχουν λιγότερα κίνητρα να επενδύσουν στην κατάρτιση, οι επιχειρήσεις πιέζονται λιγότερο να αναβαθμιστούν και οι οικονομίες κινδυνεύουν να εγκλωβιστούν σε έναν ανταγωνισμό χαμηλής παραγωγικότητας.
Για άλλη μια φορά, αυτό αποτελεί ιδιαίτερο πρόβλημα για τους νέους, των οποίων οι πρώτες δουλειές συχνά διαμορφώνουν όχι μόνο το εισόδημά τους, αλλά και τις προσδοκίες, τις ικανότητες και την εμπιστοσύνη τους στο μέλλον.
Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) και άλλες νέες τεχνολογίες κάνουν το ζήτημα ακόμα πιο επείγον. Χωρίς καλύτερες θέσεις εργασίας που να επιτρέπουν στους εργαζόμενους να μαθαίνουν, να προσαρμόζονται και να συμμετέχουν στα οφέλη της παραγωγικότητας, οι τεχνολογικές εξελίξεις ενδέχεται να καταλήξουν να διευρύνουν τις υπάρχουσες ανισότητες.
Παρόμοια, οι εργαζόμενοι που προστατεύονται από κινδύνους υγείας και εισοδήματος μπορούν να διαχειριστούν καλύτερα τις αναταράξεις και να παραμείνουν στην αγορά εργασίας.
Υπάρχουν λόγοι για επενδύσεις σε ποιοτικές θέσεις εργασίας
Επομένως, υπάρχει μια ισχυρή οικονομική λογική για επενδύσεις στην ποιότητα των θέσεων εργασίας μέσω των δεξιοτήτων, της κοινωνικής προστασίας και της υποστήριξης των παραγωγικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ως μέρος των στρατηγικών για την αποφυγή της παγίδας των χαμηλών αμοιβών, χαμηλών δεξιοτήτων και χαμηλής παραγωγικότητας.
Αλλά οι αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας δημιουργούν επίσης κοινωνική και μη χρηματοοικονομική αξία για τους εργαζόμενους, τις οικογένειες και τις κοινότητες. Διαμορφώνουν την προσωπική ταυτότητα, τη σταθερότητα, την υγεία, την εκπαίδευση και την εμπιστοσύνη.
Οι θέσεις εργασίας κακής ποιότητας, αντίθετα, προειδοποιεί ο οικονομολόγος, μπορούν να επιβάλουν ευρύτατα κρυφά κοινωνικά κόστη. Οι αγορές ενδέχεται να μην αναγνωρίζουν πάντα όλες τις ευεργετικές επιδράσεις που προέρχονται από την υψηλής ποιότητας απασχόληση, επομένως αυτό πρέπει να αποτελέσει έργο των υπευθύνων χάραξης πολιτικής.
Αυτό απηχεί την ιδέα του Ινδού οικονομολόγου Αμάρτια Σενγια την ανάπτυξη ως διεύρυνση των πραγματικών ελευθεριών και ικανοτήτων των ανθρώπων. Η εργασία έχει σημασία επειδή μπορεί να διευρύνει (ή να περιορίσει) την ικανότητα των ανθρώπων να σχεδιάζουν, να μαθαίνουν, να συμμετέχουν και να προχωρούν μπροστά. Αυτές οι ικανότητες μπορούν να καλλιεργηθούν μόνο με συστηματική και αδιάλλειπτη επένδυση στην ποιότητα της εργασίας.
Εστίαση στην απασχόληση, αλλά όχι μόνο στην αύξηση των θέσεων εργασίας
Η ανανεωμένη εστίαση στην απασχόληση από διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, όπως η ατζέντα της Παγκόσμιας Τράπεζας για τις θέσεις εργασίας, αποτελεί επομένως μια πραγματική ευκαιρία, τονίζει ο Sangheon Lee.
Προσθέτει, όμως, ότι αυτό δεν μπορεί να αρχίζει και να τελειώνει στην απλή καταμέτρηση των θέσεων εργασίας. Η αναπτυξιακή χρηματοδότηση, επισημαίνειμ πρέπει να θέσει πιο αιχμηρά ερωτήματα: εάν οι θέσεις εργασίας που υποστηρίζει αυξάνουν την παραγωγικότητα, βελτιώνουν τις αμοιβές και τις προοπτικές, χτίζουν δεξιότητες, ενισχύουν τη φωνή των εργαζομένων και, τελικά, δημιουργούν κοινωνικές αποδόσεις.
