Η μάχη του προϋπολογισμού: Παροχές vs Επενδύσεις

Με την κρίση να επελαύνει και το ενεργειακό κόστος να σπάει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο, η  δυσκολότερη μάχη για τον προϋπολογισμό του 2027 θα δοθεί για το πού θα κατευθυνθεί κάθε επιπλέον ευρώ. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι αυξανόμενες πολιτικές και κοινωνικές απαιτήσεις για ενισχύσεις, αυξήσεις εισοδημάτων και φορολογικές ελαφρύνσεις. Από την άλλη, η ανάγκη να μη σβήσει η επενδυτική δυναμική της οικονομίας όταν ολοκληρωθεί η μεγάλη ώθηση του Ταμείου Ανάκαμψης.

Σε αυτήν τη σύγκρουση, το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή διαπιστώνει οτι  κάθε ένα ευρώ δημόσιας επένδυσης συνδέεται σωρευτικά με 1,71 ευρώ πρόσθετου ΑΕΠ σε δύο χρόνια και 2,25 ευρώ σε τρία. Η αντίστοιχη επίδραση της δημόσιας κατανάλωσης περιορίζεται σε 1,14 και 1,06 ευρώ.

Το εύρημα αυτό φέρνει στο προσκήνιο το πραγματικό δίλημμα της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησης για την επόμενη ημέρα. Εάν ο νέος δημοσιονομικός χώρος εξαντληθεί σε παρεμβάσεις που αυξάνουν πρόσκαιρα την κατανάλωση, η κυβέρνηση μπορεί να προσφέρει άμεση ανακούφιση, κινδυνεύει όμως να αφήσει μικρότερο αναπτυξιακό αποτύπωμα όταν οι έκτακτοι ευρωπαϊκοί πόροι περιοριστούν.

Η πολιτική γοητεία των επιδομάτων

Το ΓΠΚΒ εξηγεί και γιατί οι κυβερνήσεις έχουν ισχυρό κίνητρο να επιλέγουν τις άμεσες παρεμβάσεις. Στο πρώτο τρίμηνο, η δημόσια κατανάλωση εμφανίζει ελαφρώς μεγαλύτερη επίδραση στο ΑΕΠ από τις επενδύσεις, ενώ στον ορίζοντα ενός έτους οι αποδόσεις των δύο επιλογών είναι σχεδόν ίδιες. Για κάθε ευρώ δαπάνης, η σωρευτική επίδραση υπολογίζεται σε 0,97 ευρώ για τη δημόσια κατανάλωση και 0,99 ευρώ για τις επενδύσεις.

Η απόσταση ανοίγει μετά το πρώτο έτος, καθώς τα δημόσια έργα συνεχίζουν να επηρεάζουν την οικονομική δραστηριότητα, να βελτιώνουν υποδομές και να κινητοποιούν ιδιωτικά κεφάλαια, ενώ η αρχική επίδραση της κατανάλωσης σταδιακά εξασθενεί. Το ΓΠΚΒ διαπιστώνει ότι η αύξηση των δημόσιων επενδύσεων συνοδεύεται, με χρονική υστέρηση, από ενίσχυση των επιχειρηματικών επενδύσεων έως περίπου 2% σε σύγκριση με την πορεία που θα ακολουθούσαν χωρίς τη συγκεκριμένη παρέμβαση.

Το πολιτικό δίλημμα που προκύπτει είναι οτι μία εισοδηματική ενίσχυση αποτυπώνεται αμέσως στον οικογενειακό προϋπολογισμό, ενώ ενα ενεργειακό δίκτυο, ένα αρδευτικό έργο, ένας οδικός άξονας ή μία ψηφιακή υποδομή χρειάζεται χρόνια μέχρι να ολοκληρωθεί και να αυξήσει την παραγωγικότητα. Η πρώτη επιλογή έχει γρηγορότερο κοινωνικό και πολιτικό αποτέλεσμα, αντίθετα η  δεύτερη χτίζει μεγαλύτερη οικονομική απόδοση, αλλά απαιτεί υπομονή, σχεδιασμό και διοικητική ικανότητα.

Το πακέτο των 2,2 δισ. ευρώ

Το ΓΠΚΒ υπολογίζει το συνολικό κόστος των νέων μη θεσμοθετημένων μέτρων για το 2027 σε 2,208 δισ. ευρώ, την ώρα που ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος διαμορφώνεται περίπου στα 1,25 δισ. ευρώ.

Στο πακέτο περιλαμβάνονται το επίδομα Χριστουγέννων των δημοσίων υπαλλήλων με κόστος 433 εκατ. ευρώ, η αύξηση του Εθνικού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων κατά 400 εκατ. ευρώ, οι αυξήσεις στους μισθούς του Δημοσίου με κόστος 382 εκατ. ευρώ και η διεύρυνση της ετήσιας ενίσχυσης συνταξιούχων, αναπήρων και ανασφάλιστων υπερηλίκων, η οποία προσθέτει 301 εκατ. ευρώ στον λογαριασμό.

Η επιλογή αποκτά μεγαλύτερη σημασία επειδή η Ελλάδα εξακολουθεί να επενδύει λιγότερο από την υπόλοιπη Ευρωζώνη. Το επενδυτικό κενό παρέμενε το 2025 στις 4,4% του ΑΕΠ, παρά την ισχυρή άνοδο των τελευταίων ετών και την κινητοποίηση κεφαλαίων μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης. Το ΓΠΚΒ δεν υποστηρίζει ότι πρέπει να σταματήσουν οι κοινωνικές ενισχύσεις ούτε ότι κάθε δημόσιο έργο είναι εξ ορισμού παραγωγικό. Επισημαίνει, μάλιστα, ότι η αβεβαιότητα των εκτιμήσεων αυξάνεται όσο μεγαλώνει ο χρονικός ορίζοντας και ότι ένας υψηλός πολλαπλασιαστής δεν σημαίνει πως η επένδυση αυτοχρηματοδοτείται. Η τελική απόδοση εξαρτάται από την ποιότητα των έργων, το κόστος, την έγκαιρη εκτέλεση και τη δυνατότητά τους να καλύψουν πραγματικά παραγωγικά κενά.

Η προειδοποίηση, όμως, είναι σαφής. Η οικονομία δεν μπορεί να περάσει από την εποχή του Ταμείου Ανάκαμψης σε μία περίοδο κατά την οποία ο διαθέσιμος χώρος θα καταναλώνεται κυρίως για την κάλυψη άμεσων πιέσεων, επειδή οι παροχές μπορούν να στηρίξουν άμεσα ένα πολιτικό αφήγημα.