Ενα τοξικό μείγμα πληθωριστικής πίεσης από τις αυξημένες τιμές ενέργειας και τις ανησυχίες για την αύξηση του δημόσιου χρέους ενέτεινε στο «ξεπούλημα» των ομολόγων, ωθώντας το κόστος δανεισμού σε υψηλά δεκαετιών.
Με τις αποδόσεις των ομολόγων να ανεβαίνουν (δηλαδή τις τιμές τους να υποχωρούν) από το Παρίσι έως την Ουάσιγκτον, αυξάνοντας το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους, η μεγάλη ανατιμολόγηση στις παγκόσμιες αγορές ομολόγων έχει αρχίσει να μετατρέπεται από χρηματοοικονομική ιστορία σε πολιτικό πρόβλημα.
Καθώς μάλιστα το παγκόσμιο χρέος προβλέπεται να συνεχίσει να αυξάνεται, θα χρειαστεί μεγαλύτερη δημοσιονομική προσαρμογή τα επόμενα χρόνια. Και όσο αυτή καθυστερεί, τόσο πιο επώδυνη θα καθίσταται σε βάθος χρόνου.
Η διεύρυνση των spreads – κυρίως της Γαλλίας – επαναφέρει μάλιστα εικόνες κατακερματισμού που είχαν σημαδέψει την κρίση χρέους της ευρωζώνης στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, στην οποία πρωταγωνιστούσε η Ελλάδα.
Σημάδια
Η Γαλλία δεν είναι η νέα Ελλάδα, αλλά τα προειδοποιητικά σημάδια είναι οικεία, αποφαίνεται ο Carsten Brzeski, επικεφαλής οικονομολόγος της ING. Η ιστορία σπάνια επαναλαμβάνεται. Εχει ρίμες/ομοιοκαταληξίες.
Πάνω από 16 χρόνια μετά την κρίση δημόσιου χρέους της ευρωζώνης, τα πολιτικά και δημοσιονομικά προβλήματα της Γαλλίας έχουν αναβιώσει μνήμες από εκείνη την περίοδο, καθώς ορισμένοι αριθμοί προκαλούν πράγματι ανησυχία: Ο δείκτης χρέους της Γαλλίας είναι πλέον παρόμοιος με εκείνον της Ιταλίας το 2011 και της Ελλάδας το 2009. Το δημοσιονομικό έλλειμμα είναι μεγαλύτερο από ό,τι ήταν το αντίστοιχο της Ιταλίας, το πρωτογενές έλλειμμα πλησιάζει το 3% του ΑΕΠ και η εξάλειψή του απαιτεί πολιτική συναίνεση, την οποία η Γαλλία δεν έχει από τη δεκαετία του 1970, ενώ και η αξιοπιστία της διαβρώνεται από ψευδείς υποσχέσεις, καθώς και από την αδυναμία ή την απροθυμία της χώρας να δρομολογήσει δημοσιονομικές και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.
Από την άλλη πλευρά πάντως, ενώ η Ελλάδα παρουσίαζε σημαντικό έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, το ισοζύγιο της Γαλλίας είναι ουσιαστικά ισοσκελισμένο, το ποσοστό αποταμίευσης των νοικοκυριών κυμαίνεται περίπου στο 18% και το πραγματικό επιτόκιο που καταβάλλει η Γαλλία για το σύνολο του χρέους της παραμένει χαμηλότερο από τον ρυθμό αύξησης του ονομαστικού ΑΕΠ.
Η Γαλλία αντιμετωπίζει δημοσιονομικό πρόβλημα, όχι όμως και πρόβλημα χρηματοδότησης, όπως η Ελλάδα την εποχή εκείνη. Επιπλέον, η ευρωζώνη διαθέτει πλέον μηχανισμούς προστασίας που δεν υπήρχαν πριν από 16 χρόνια.
Η Ευρώπη
Για τον ίδιο, οι φόβοι για μια νέα κρίση χρέους του ευρώ είναι υπερβολικοί. Αυτό που δεν είναι υπερβολικό όμως είναι ο φόβος ότι από την Ευρώπη λείπει η πολιτική βούληση να μπουν οι εθνικές οικονομίες και ολόκληρη η ΕΕ σε πορεία μεταρρυθμίσεων και βιώσιμων δημόσιων οικονομικών.
Ο Felix Huefner, οικονομολόγος της UBS, αναρωτήθηκε αν σε περίπτωση εντονότερων πιέσεων από τις αγορές, η ΕΚΤ θα χρησιμοποιήσει το εργαλείο Transmission Protection Instrument (ΤΡΙ) του 2022, που της επιτρέπει να αγοράζει ομόλογα συγκεκριμένων χωρών στη δευτερογενή αγορά. Δεδομένων των ανησυχιών για τον ηθικό κίνδυνο, μια ταχεία και προληπτική παρέμβαση φαίνεται απίθανη, ενώ η ενεργοποίησή του θα εξαρτηθεί από μια συνολική αξιολόγηση των συνθηκών χρηματοδότησης και των κινδύνων μετάδοσης.
Η αύξηση των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων σε μια περίοδο υψηλού χρέους αυξάνει το διακύβευμα μιας επείγουσας και αξιόπιστης δημοσιονομικής εξυγίανσης, αποφαίνονται σε σημείωμά τους η κυρία Era Dabla-Norris, αναπληρώτρια διευθύντρια, και ο Rodrigo Valdes, διευθυντής του τμήματος δημοσιονομικών υποθέσεων του ΔΝΤ. Οι αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων των χωρών του G-7 π.χ. έχουν αυξηθεί απότομα σε πάνω από 100 μονάδες βάσης από τον περασμένο Φεβρουάριο, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δύο δεκαετιών, σε μια εποχή που το παγκόσμιο δημόσιο χρέος αναμένεται να υπερβεί το 100% του παγκόσμιου ΑΕΠ έως το 2030, σε επίπεδα δηλαδή που παραπέμπουν στην αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο εποχή.
Τα επιτόκια
Η πίεση στους προϋπολογισμούς είναι ήδη ορατή, καθώς το κόστος εξυπηρέτησης των χρεών εκτινάσσεται. Τα υψηλότερα επιτόκια αλλάζουν επίσης την αριθμητική των κρατικών χρεών. Σε έναν αυξανόμενο αριθμό οικονομιών, τα επιτόκια που καταβάλλονται για νέο χρέος υπερβαίνουν πλέον τους αναμενόμενους ονομαστικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Καθώς μάλιστα το παγκόσμιο χρέος προβλέπεται να συνεχίσει να αυξάνεται, θα χρειαστεί μεγαλύτερη δημοσιονομική προσαρμογή τα επόμενα χρόνια. Και όσο αυτή καθυστερεί, τόσο πιο επώδυνη θα καθίσταται σε βάθος χρόνου.
Σε αυτό το περιβάλλον πάντως, καθώς η ελληνική οικονομία θα συνεχίζει να υπεραποδίδει της ευρωζώνης και τα επόμενα χρόνια, η Fitch Ratings προβλέπει σημαντική αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους κάτω από το 120% έως το 2030.
Και για το ΔΝΤ το ελληνικό χρέος διαμορφώνεται στο 136% του ΑΕΠ εφέτος, σε χαμηλότερα επίπεδα από εκείνο της Ιταλίας (137,9% του ΑΕΠ), ενώ το 2031 θα διαμορφωθεί στο 111,1% του ΑΕΠ, χαμηλότερα και από το χρέος της Γαλλίας (123,6% του ΑΕΠ) και του Βελγίου (122,1% του ΑΕΠ), αλλά και κάτω από τον μέσο όρο των ανεπτυγμένων οικονομιών (115,2% του ΑΕΠ).
Αναβάθμιση
Η πτώση του χρέους, παράλληλα με την ενίσχυση της δυνητικής ανάπτυξης μέσω των επενδύσεων και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, θα μπορούσε να οδηγήσει μάλιστα σε αναβάθμιση του ελληνικού αξιόχρεου σύμφωνα με τη Fitch, αν και η Laura Bobbio, οικονομολόγος για την Ευρώπη της Citigroup, εκτιμά πως μπορεί στις επόμενες αξιολογήσεις από την S&Ρ, στις 23 Οκτωβρίου, και της Fitch στις 6 Νοεμβρίου να δούμε κάποια ανοδική μεταβολή («σε θετικές») των προοπτικών της ελληνικής οικονομίας, εν τούτοις πλήρης αναβάθμιση σε νέα υψηλότερη βαθμίδα δεν θα πρέπει να αναμένεται πριν από τις βουλευτικές εκλογές του 2027.
Αυτές αποτελούν και τον καταλύτη για το επόμενο κύμα αναβαθμίσεων, καθώς το αποτέλεσμά τους θα δώσει μια ένδειξη στο κατά πόσον εξακολουθεί να υπάρχει κοινωνική στήριξη στη δημοσιονομική εικόνα της χώρας, αλλά και στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Εάν αυτή η δέσμευση ανανεωθεί, η Ελλάδα θα μπορούσε να επιστρέψει σε αξιολογήσεις της κατηγορίας «Α» έως το 2030.
Εν τω μεταξύ, το οικονομικό επιτελείο, με βάση την κατάθεση του Draft Budgetary Plan (DBP) 2027 στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προβλέπει ανάπτυξη 2% για το 2026 και 2,3% για το 2027 και μείωση του χρέους στο 136,7% και στο 128,8% αντίστοιχα, ενώ σύμφωνα με τις νέες προβλέψεις του ΙΟΒΕ, η ανάπτυξη στην Ελλάδα αναμένεται να κυμανθεί στο 1,8% το 2026 και στο 1,9% το 2027, με τον πληθωρισμό στο 4% και στο 3% αντίστοιχα. Καθώς τα κρατικά ομόλογα στηρίζουν το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, οι συνέπειες των υψηλότερων αποδόσεων των κρατικών ομολόγων θα μπορούσαν να επεκταθούν πολύ πέρα από το δημόσιο χρέος, αναφέρουν αναλυτές της αγοράς.
Προσφάτως οι μετοχές που συνδέονται με την Τεχνητή Νοημοσύνη πιέζονται, καθώς το αυξανόμενο κόστος δανεισμού ασκεί πίεση σε χρεωμένες εταιρείες όπως η CoreWeave και η Oracle, ενώ η ζήτηση για συμβόλαια ανταλλαγής πιστωτικού κινδύνου (Credit Default Swaps – CDS) που συνδέονται με τον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης έχουν πλέον εκτιναχθεί.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (ΟΤ) – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
