Σε δικαστική διαμάχη με τρεις μεγάλους τεχνολογικούς και αμυντικούς ομίλους οδηγείται η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), εξαιτίας των προβλημάτων και των επανειλημμένων καθυστερήσεων στην ανάπτυξη του νέου ψηφιακού συστήματος συνοριακών ελέγχων.
Η EU-Lisa, η ευρωπαϊκή υπηρεσία που είναι υπεύθυνη για την υλοποίηση και τη λειτουργία των σχετικών πληροφοριακών συστημάτων, έχει προσφύγει κατά της IBM, της γαλλικής Atos και της ιταλικής Leonardo.
Η αγωγή κατατέθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 στην Εσθονία, όπου βρίσκεται η έδρα της υπηρεσίας, σύμφωνα με τις οικονομικές καταστάσεις της EU-Lisa. Η υπόθεση αφορά τις καθυστερήσεις στην παράδοση του Entry/Exit System (EES), ενός έργου που ανατέθηκε σε κοινοπραξία των τριών εταιρειών και εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο προβληματικά τεχνολογικά εγχειρήματα της ΕΕ.
Το δικαστήριο της περιφέρειας Χάργιου, το μεγαλύτερο της Εσθονίας, επιβεβαίωσε ότι έχει καταχωρισθεί αστική αγωγή. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν έχει πραγματοποιηθεί ούτε έχει προγραμματιστεί ακρόαση. Από την EU-Lisa δηλώθηκε ότι ενεργοποίησε τα διαθέσιμα συμβατικά και νομικά μέσα για την προστασία των οικονομικών της συμφερόντων, ενώ υπογραμμίζεται ότι η δικαστική διαδικασία δεν επηρεάζει τη σημερινή λειτουργία του συστήματος.
Καθυστερήσεις και τεχνικά προβλήματα
Το EES υποχρεώνει τους ταξιδιώτες από χώρες εκτός ΕΕ να καταχωρίζουν δακτυλικά αποτυπώματα και φωτογραφίες κατά την πρώτη είσοδό τους στη ζώνη Σένγκεν. Στόχος είναι να εντοπίζονται αποτελεσματικότερα όσοι παραμένουν στην Ευρώπη πέρα από το επιτρεπόμενο χρονικό διάστημα, καθώς και πρόσωπα που αναζητούνται από τις αρχές.
Το σύστημα επρόκειτο αρχικά να τεθεί σε λειτουργία το 2022, αλλά η πλήρης εφαρμογή του πραγματοποιήθηκε μόλις φέτος. Η εισαγωγή του συνοδεύτηκε από προβλήματα τόσο στο λογισμικό όσο και στον εξοπλισμό. Σε ορισμένα αεροδρόμια, οι σαρωτές δακτυλικών αποτυπωμάτων παρουσίασαν δυσλειτουργίες ακόμη και όταν τα δάχτυλα των ταξιδιωτών είχαν ιδρώσει, με αποτέλεσμα να σχηματιστούν ουρές που διαρκούσαν ώρες. Παράλληλα, ορισμένα κράτη-μέλη εξακολουθούν να προμηθεύονται τον απαραίτητο εξοπλισμό.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκρίνισε ότι η αγωγή αφορά τις καθυστερήσεις κατά την ανάπτυξη του έργου και όχι τη σημερινή λειτουργία του EES, το οποίο χαρακτηρίζει πλήρως λειτουργικό σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η διαμάχη για τις ευθύνες και το αυξημένο κόστος
Η αντιπαράθεση μεταξύ της EU-Lisa και της κοινοπραξίας είχε ξεκινήσει αρκετά χρόνια πριν από την προσφυγή στη Δικαιοσύνη. Επιστολές που εξέτασαν οι Financial Times αποκαλύπτουν διαφωνίες για τις προθεσμίες, τις χρηματικές κυρώσεις και τη διαχείριση του έργου.
Τον Οκτώβριο του 2021, η Atos Belgium και η IBM Belgium αμφισβήτησαν τόσο την επιβολή προστίμου όσο και τον τρόπο υπολογισμού του, αποδίδοντας τις καθυστερήσεις σε εξωτερικούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων η πανδημία Covid-19. Τον Φεβρουάριο του 2022, η κοινοπραξία αμφισβήτησε νέες προθεσμίες που είχε θέσει η ευρωπαϊκή υπηρεσία, επικρίνοντας παράλληλα τη συνολική διακυβέρνηση του έργου.
Το οικονομικό βάρος αυξήθηκε σημαντικά. Η αξία της αρχικής σύμβασης είχε ήδη αυξηθεί από 142 εκατ. ευρώ σε 212 εκατ. ευρώ το 2021. Το 2023, η EU-Lisa σχεδόν διπλασίασε τον προϋπολογισμό του EES, στα 40 εκατ. ευρώ, μεταφέροντας πόρους από άλλα έργα, καθώς οι καθυστερήσεις αύξαναν τις ανάγκες συντήρησης του εξοπλισμού και του λογισμικού.
Ερωτήματα της ΕΕ και για την κυβερνοασφάλεια
Η υπόθεση περιπλέκεται περαιτέρω από καταγγελίες για πιθανούς κινδύνους κυβερνοασφάλειας. Σύμφωνα με προηγούμενο δημοσίευμα των Financial Times, η Atos είχε χρησιμοποιήσει το γραφείο της στη Μόσχα για την προμήθεια λογισμικού που προοριζόταν για το ευαίσθητο σύστημα συνοριακών ελέγχων.
Η ευρωπαϊκή υπηρεσία ανέφερε ότι δεν εντοπίστηκε παραβίαση ασφαλείας. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) διαπίστωσε ότι υπήρχαν επαρκή στοιχεία για περαιτέρω διερεύνηση. Εφόσον αποδεικνυόταν ρωσική εμπλοκή, θα υπήρχε παραβίαση των συμβατικών όρων. Η OLAF επέστρεψε την υπόθεση στην EU-Lisa, παρότι είχε χαρακτηρίσει ανεπαρκή την αρχική αξιολόγηση της υπηρεσίας.
Η σύμβαση με την αρχική κοινοπραξία έληξε πέρυσι και νέο σχήμα ανέλαβε την υλοποίηση του συστήματος, με τις IBM, Atos και Leonardo να παραμένουν εμπλεκόμενες έως τον Αύγουστο. Η δικαστική διαμάχη αναμένεται πλέον να φωτίσει τις ευθύνες για τις καθυστερήσεις και το αυξημένο κόστος ενός έργου κρίσιμου για την ασφάλεια και τη λειτουργία των ευρωπαϊκών συνόρων.
