Η Ισπανία παρέλυσε την Τετάρτη, από την πρώτη γενική απεργία στη χώρα εδώ και 14 χρόνια, λίγες μόλις εβδομάδες πριν από τις πρόωρες εκλογές. Στο επίκεντρο τόσο των κινητοποιήσεων όσο και της εκλογικής αναμέτρησης βρίσκεται ένα ζήτημα που προκαλεί ολοένα μεγαλύτερη κοινωνική δυσαρέσκεια: η στεγαστική κρίση και το δυσβάσταχτο κόστος κατοικίας.
Η οργή για την κατάσταση κλιμακώθηκε τον Σεπτέμβριο, μετά την έξωση μιας ηλικιωμένης γυναίκας από το σπίτι της στη Μαδρίτη, όπου διέμενε από το 1956. Εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους σε πανεθνικές διαδηλώσεις, αναγκάζοντας τον πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ να καταθέσει στο ισπανικό κοινοβούλιο ένα νομοσχέδιο για τη στέγαση, το οποίο είχε καθυστερήσει επί μακρόν.
Όταν οι βουλευτές απέρριψαν τη νομοθετική πρωτοβουλία, ο Σάντσεθ αποφάσισε να προσφύγει στη λαϊκή ετυμηγορία, προκηρύσσοντας πρόωρες εκλογές.
«Κάθε γενιά έχει τον δικό της αγώνα», δήλωσε ο Σάντσεθ σε προεκλογική συγκέντρωση, λίγο μετά την ανακοίνωση της πρόωρης προσφυγής στις κάλπες. «Ο δικός μας αγώνας είναι η στέγαση και θα τον κερδίσουμε, με τη δύναμη και τη στήριξη του λαού».
«Πρέπει να στρέψουμε το βλέμμα μας προς τα ρετιρέ και όσους διαχειρίζονται επενδυτικά κεφάλαια που εξαγοράζουν ακίνητα σε εξευτελιστικές τιμές, βάζοντας τέλος στις κερδοσκοπικές πρακτικές και τις καταχρήσεις τους», πρόσθεσε, καλώντας τους ψηφοφόρους να συσπειρωθούν για την προστασία «των μικροϊδιοκτητών και των ενοικιαστών».
Δεν είναι, επομένως, τυχαίο ότι ο Σάντσεθ επιχειρεί να αναδείξει τη στεγαστική κρίση σε κεντρικό ζήτημα της προεκλογικής του εκστρατείας, επιδιώκοντας την επανεκλογή του. Το δυσβάσταχτο κόστος κατοικίας βρίσκεται πλέον ψηλά στην ατζέντα των ψηφοφόρων.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, τα οποία επικαλείται το Politico, οι τιμές των κατοικιών έχουν διπλασιαστεί σε σύγκριση με το 2015, ενώ ο μέσος Ισπανός εγκαταλείπει πλέον το πατρικό του σπίτι μετά τη συμπλήρωση του 30ού έτους της ηλικίας του. Την ίδια στιγμή, σε ορισμένα ιστορικά κέντρα πόλεων, τα τουριστικά καταλύματα αντιστοιχούν στο 45% της αγοράς ενοικίασης κατοικιών.
Η μεγαλύτερη πρόκληση για τον Ισπανό πρωθυπουργό, ωστόσο, είναι ότι κινδυνεύει να χρεωθεί την επιδείνωση του προβλήματος, το οποίο έλαβε εκρηκτικές διαστάσεις στη διάρκεια των περισσότερων από οκτώ ετών της διακυβέρνησής του. Από το 2015 έως το 2025, οι μέσες τιμές κατοικιών στην Ισπανία αυξήθηκαν κατά 80%, ενώ οι μισθοί ενισχύθηκαν μόλις κατά 30%. Παράλληλα, η δέσμευσή του να αξιοποιήσει «όλους τους διαθέσιμους κρατικούς πόρους» για την κατασκευή 184.000 κοινωνικών και προσιτών κατοικιών προς ενοικίαση έχει αποδειχθεί δύσκολο να υλοποιηθεί.
Και όμως, με βάση πολλούς δείκτες, η στεγαστική κρίση στην Ισπανία δεν είναι καν η σοβαρότερη στην Ευρώπη. Η συνεχής άνοδος των ενοικίων και των τιμών των κατοικιών σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση τροφοδοτεί την κοινωνική δυσαρέσκεια και προμηνύει ότι η προσιτή στέγαση θα αναδειχθεί σε μείζον ζήτημα στις διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις που αναμένονται μέσα στους επόμενους δώδεκα μήνες.
Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε:
Μεταξύ 2015 και 2025, οι τιμές των κατοικιών στην Ισπανία αυξήθηκαν κατά 80%, σύμφωνα με τον δείκτη τιμών κατοικιών της Eurostat. Τα στοιχεία του πρώτου εξαμήνου του 2026 καθιστούν την εικόνα ακόμη πιο έντονη: έως το δεύτερο τρίμηνο του έτους, οι τιμές είχαν σχεδόν διπλασιαστεί σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2015.
Τα ενοίκια έχουν επίσης αυξηθεί σε ολόκληρη τη χώρα, με τις αστικές περιοχές και τους δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς να καταγράφουν μερικές από τις μεγαλύτερες αυξήσεις την τελευταία δεκαετία.
Οι ακαδημαϊκοί εντοπίζουν τις ρίζες της στεγαστικής κρίσης στην Ισπανία στις συνέπειες της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008. Ενώ οι απλοί πολίτες δυσκολεύονταν να εξασφαλίσουν στεγαστικά δάνεια, μεγάλοι επενδυτές άρχισαν να αγοράζουν ακίνητα μαζικά, να προχωρούν σε κερδοσκοπικές κινήσεις και να ανεβάζουν τις τιμές.
«Τα κεφάλαια δεν εξαφανίστηκαν από την αγορά· απλώς κατέληξαν στα χέρια των επενδυτών», δήλωσε ο Χαβιέρ Χιλ, ειδικός σε θέματα στέγασης στο Ισπανικό Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας. «Αυτό που βλέπουμε στην Ισπανία είναι ένας νέος κύκλος, ο οποίος τροφοδοτείται από κερδοσκοπική ζήτηση που δεν αφορά την κάλυψη στεγαστικών αναγκών».
Σε αυτό προστίθενται η αύξηση του πληθυσμού στις μεγάλες πόλεις, τα προβλήματα που συνδέονται με το απόθεμα κοινωνικής κατοικίας, καθώς και τα τουριστικά καταλύματα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της κεντρικής τράπεζας της Ισπανίας, τα τελευταία αντιστοιχούν περίπου στο 10% της ήδη περιορισμένης αγοράς ενοικιαζόμενων κατοικιών. Όλοι αυτοί οι παράγοντες επιβαρύνουν σημαντικά τα ισπανικά νοικοκυριά.
Οι νέοι από τα πρώτα θύματα
Οι νέοι αποτελούν μία από τις βασικές ομάδες που δυσκολεύονται να βρουν τη θέση τους στην ισπανική αγορά κατοικίας. Το 2025, το 67% των ατόμων ηλικίας 18 έως 34 ετών εξακολουθούσε να ζει με τους γονείς του, ενώ σχεδόν οι μισοί από όσους ανήκαν στην ηλικιακή ομάδα 26-34 ετών ανέφεραν ως βασικό λόγο για την κατάσταση αυτή την αδυναμία τους να ανταποκριθούν οικονομικά στο κόστος ενοικίασης ή αγοράς κατοικίας.
«Οι τιμές συνεχίζουν να ανεβαίνουν όλο και περισσότερο και οι ιδιοκτήτες εκμεταλλεύονται το σύστημα για να εκμεταλλεύονται τους ενοικιαστές», δήλωσε ο 26χρονος Χόρχε Κογιάδο, ο οποίος συμμετείχε σε μια μαζική κατασκήνωση διαμαρτυρίας που έστησαν διαδηλωτές υπέρ της στέγασης στην κεντρική πλατεία Πουέρτα ντελ Σολ της Μαδρίτης.
Ο φοιτητής δήλωσε ότι αναγκάστηκε να επιστρέψει στο πατρικό του σπίτι, αφού ο προηγούμενος ιδιοκτήτης του αύξησε σημαντικά το μηνιαίο ενοίκιο, όταν εκείνος ζήτησε να υπογράψουν ένα νόμιμο μισθωτήριο συμβόλαιο.
«Έχουμε πλέον αγανακτήσει με αυτή την κατάσταση και οι πολιτικοί δεν κάνουν τίποτα για να τη λύσουν».
Πρόβλημα σε όλη την ΕΕ
Παρότι οι αυξήσεις στις τιμές των κατοικιών στην Ισπανία είναι ιδιαίτερα μεγάλες, δεν είναι καν οι υψηλότερες στην Ευρώπη, προειδοποιεί η διευθύντρια ερευνών του οργανισμού Housing Europe, Άλις Πιτίνι, επισημαίνοντας ότι σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια «τεράστιες αυξήσεις».
Αντίστοιχα, τα ενοίκια αυξήθηκαν σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 2025 έως και το πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος έτους. Μάλιστα, αν εξετάσουμε τους εθνικούς μέσους όρους, οι αυξήσεις των ενοικίων στην Ισπανία κατά τη συγκεκριμένη περίοδο ήταν σχετικά περιορισμένες σε σύγκριση με τις περισσότερες άλλες χώρες της ΕΕ.
Ο Σάντσεθ έχει επενδύσει την πολιτική του πορεία στην προσπάθεια να μετατρέψει τη δυσαρέσκεια των πολιτών για το στεγαστικό πρόβλημα σε ψήφους υπέρ του κόμματός του. Ωστόσο, η προσπάθεια αυτή δεν θα είναι εύκολη, δεδομένων των αυξήσεων στις τιμές των κατοικιών κατά τη διάρκεια της θητείας του.
«Οι αλλαγές στη στεγαστική πολιτική έχουν την τάση να αποδίδουν αποτελέσματα πολύ, πολύ αργότερα. Επομένως, θεωρώ ότι πρόκειται για έναν τομέα που ανέκαθεν αποτελεί δύσκολη υπόθεση για τους πολιτικούς», επισημαίνει η Πιτίνι.
Καθώς το στεγαστικό πρόβλημα ταλανίζει και πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, έχοντας ήδη βρεθεί στο επίκεντρο των δημοτικών εκλογών στο Βερολίνο και των εθνικών εκλογών στην Ολλανδία, όλα δείχνουν ότι θα παραμείνει ψηλά στην πολιτική ατζέντα, καθώς πολλοί Ευρωπαίοι ετοιμάζονται να προσέλθουν στις κάλπες την επόμενη χρονιά.
