Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ανίχνευσή του μέλλοντος του ελληνικού τουρισμού παρουσιάζουν ορισμένα «κρυφά» μηνύματα που στέλνει η «Ετήσια Έκθεση Ελληνικού Τουρισμού 2024» του ΙΝΣΕΤΕ που δόθηκε πρόσφατα στη δημοσιότητα. Από την σύγκριση των ετών 2019-2024 προκύπτει μια αργή και «βασανιστική» επέκταση της σεζόν η οποία όμως «οδηγείται» κυρίως από τις αλλαγές στο κλίμα αλλά και η ενίσχυση της Αθήνας σαν ενός σημαντικού πλέον city break προορισμού.
Αναλυτικότερα η Έκθεση καταγράφει ότι παρά την αύξηση των αφίξεων κατά +14,7% το 2024 σε σχέση με το 2019, οι διανυκτερεύσεις το 2024 (231 εκατ.) παραμένουν χαμηλότερες από τα προ πανδημίας επίπεδα (-0,6%). Το στοιχείο αυτό αποκαλύπτει ότι η ανάπτυξη δεν έρχεται πλέον από μεγαλύτερη παραμονή, αλλά από περισσότερους επισκέπτες, υψηλότερη δαπάνη και διαφορετική χρονική κατανομή.
Η πιο καθαρή ένδειξη μιας ιδιόμορφης επέκτασης της σεζόν αποτυπώνεται στην κατανομή των διανυκτερεύσεων μέσα στο έτος. Μεταξύ 2019 και 2024, το τρίτο τρίμηνο (Ιούλιος–Σεπτέμβριος) σημειώνει πτώση διανυκτερεύσεων κατά 11%, ενώ τα υπόλοιπα τρίμηνα εμφανίζουν αύξηση 13%. Όπως αναφέρει η έκθεση, η μείωση στις διανυκτερεύσεις του τρίτου τριμήνου μεταξύ 2024 και 2019 είναι μεγαλύτερη από την αντίστοιχη στις Επισκέψεις, λόγω μείωσης της Μέσης Διάρκειας Παραμονής.
Παρ’ όλ’ αυτά οι εισπράξεις αυξάνονται λόγω αύξησης της Μέσης Δαπάνης ανά Διανυκτέρευση. Ωστόσο είναι δε πολύ πιθανό η μείωση στη Μέση Διάρκεια Παραμονής να οφείλεται και στην αύξηση της Μέσης Δαπάνης ανά Διανυκτέρευση, καθώς βέβαια και στην αύξηση του μεριδίου της Αττικής (δλδ. κατά κύριο λόγο της Αθήνας) για διακοπές city break που είναι συντομότερες και λιγότερο δαπανηρές από τις διακοπές για Ήλιο και Θάλασσα.
Σε κάθε περίπτωση αυτό σημαίνει ότι οι ξένοι επισκέπτες μένουν λιγότερο στη χώρα το ισχυρό εποχικά τρίτο τρίμηνο με τις υψηλότερες τιμές στα ξενοδοχεία και επιλέγουν μήνες χαμηλότερου κόστους, γεγονός που επηρεάζει αρνητικά τις εισπράξεις. Πάντως το τρίτο τρίμηνο παραμένει εκείνο με τη μεγαλύτερη μέση δαπάνη ανά διανυκτέρευση, η οποία το 2024 ανήλθε στα 89,1 ευρώ, αυξημένη κατά +17,2% σε σχέση με το 2019. Βέβαια από την άλλη η μετατόπιση αυτή μειώνει την ακραία πίεση των θερινών μηνών σε υποδομές και τοπικές κοινωνίες.
Η Αθήνα ως μοχλός επέκτασης της σεζόν
Σε αυτό το μεταβαλλόμενο τοπίο, η Αττική αναδεικνύεται στον βασικό πυλώνα σταθερότητας και επέκτασης της τουριστικής περιόδου. Η συμβολή της στην αύξηση των μεγεθών είναι εντυπωσιακή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, υπερβαίνει το 100% της συνολικής μεταβολής της χώρας.
Συγκεκριμένα, όπως σημειώνει η έκθεση, την περίοδο 2019–2024 η Αττική συγκέντρωσε το 106% της καθαρής αύξησης αφίξεων της χώρας, και το 74% της αύξησης των εισπράξεων (περίπου +2,2 δισ. ευρώ). Επίσης σημείωσε αύξηση διανυκτερεύσεων κατά 13,8 εκατ., τη στιγμή που το σύνολο της χώρας εμφάνισε καθαρή μείωση
Οι εισπράξεις της Περιφέρειας σχεδόν διπλασιάστηκαν μέσα σε πέντε χρόνια, μετατρέποντας την Αθήνα σε έναν 12μηνο προορισμό city break, με έντονη παρουσία επισκεπτών στο πρώτο, δεύτερο και τέταρτο τρίμηνο του έτους.
Η επιμήκυνση της σεζόν συνδέεται άμεσα με την αλλαγή στο market mix
Καθοριστικό ρόλο παίζει και η κρουαζιέρα. Τα έσοδά της αυξήθηκαν από 499 εκατ. ευρώ το 2019 σε πάνω από 1 δισ. ευρώ το 2024, ενώ οι αφίξεις επιβατών έφτασαν τα 4,7 εκατ. από 2,7 εκατ. προ πανδημίας
Και όλα αυτά παρά το γεγονός ότι η Αθήνα έχει πανθομολογούμενο έλλειμμα βασικών υποδομών και κυρίως υποδομών που ενισχύουν το τουριστικό ρεύμα όπως ένα μεγάλο συνεδριακό κέντρο, πάγιο αίτημα του ξενοδοχειακού κλάδου.
Η Αθήνα λειτουργεί πλέον ως βασική πύλη εισόδου, ενισχυμένη και από την εκρηκτική άνοδο της αγοράς των ΗΠΑ, η οποία ενισχύθηκε και από την σημαντική αύξηση του αριθμού των απευθείας πτήσεων. .
Ποιοι ταξιδεύουν – και πότε
Η επιμήκυνση της σεζόν συνδέεται άμεσα με την αλλαγή στο market mix. Οι πέντε αγορές υψηλής δαπάνης (Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, ΗΠΑ, Γαλλία, Ιταλία) ευθύνονται για το 81% της αύξησης αφίξεων μεταξύ 2019 και 2024, και το 73% της αύξησης εισπράξεων, δηλαδή περίπου 2,1 δισ. ευρώ
Ιδιαίτερα οι ΗΠΑ συνεισέφεραν 746 εκατ. ευρώ επιπλέον έσοδα, ποσό που αντιστοιχεί στο 22% της συνολικής αύξησης των τουριστικών εισπράξεων της χώρας. Πρόκειται για ταξιδιώτες που επιλέγουν συχνότερα άνοιξη και φθινόπωρο, ενισχύοντας τη ζήτηση εκτός αιχμής.
Το 2026 και μετά: το ρίσκο πίσω από την επιτυχία
Παρά τη θετική εικόνα, η έκθεση προειδοποιεί ότι η επιμήκυνση της σεζόν παραμένει εύθραυστη. Η υψηλή φορολόγηση, το αυξημένο ενεργειακό κόστος και το Τέλος Κλιματικής Αλλαγής περιορίζουν τη δυνατότητα λειτουργίας πολλών μονάδων εκτός καλοκαιριού, ιδίως σε λιγότερο ώριμους προορισμούς.
Παράλληλα, η Ελλάδα καταγράφει χαμηλά ποσοστά περιβαλλοντικής πιστοποίησης ξενοδοχείων σε σχέση με ανταγωνιστικές χώρες, ενώ οι ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό και δεξιότητες απειλούν την ποιότητα της εμπειρίας – βασικό συγκριτικό πλεονέκτημα του προϊόντος.
Η Taylor Swift και το συνεδριακό κέντρο
Μια μεγάλη πρόκληση είναι και ο εμπλουτισμός του τουριστικού προϊόντος, που θα δημιουργήσει και τις προϋποθέσεις για την χωρική και χρονική επέκταση του τουρισμού, αλλά και θα βελτιώσει την ελκυστικότητα της εργασίας στον τομέα. Ο εμπλουτισμός, συχνά εστιάζεται σε δυο κύριους πυλώνες: την αξιοποίηση των πολιστιστικών πόρων και την ενίσχυση του συνεδριακού τουρισμού μέσω της δημιουργίας ενός σύγχρονου μεγάλου Διεθνούς Συνεδριακού Κέντρου στην Αθήνα.
Μια τάση που αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια είναι ο live tourism, δηλαδή ο τουρισμός που βασίζεται σε events – πολιτιστικά ή αθλητικά. Κορυφαίο παράδειγμα live tourism αποτελεί η τουρνέ Eras της Taylor Swift που υπολογίζεται οτι έφερε τεράστια οικονομικά οφέλη στις πόλεις που την φιλοξένησαν.
Ο live tourism είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στην γενιά Ζ – σε συνέδριο της Pacific Asia Travel Association (PATA) αναφέρθηκε οτι είναι main driver για το 10% της γενιάς αυτής και με ανερχόμενη τάση. Η Ελλάδα, με εξαίρεση τον Μαραθώνιο της Αθήνας, έχει πολύ μικρή συμμετοχή στην αγορά αυτή αλλά και αρκετές δυνατότητες με βάση τις αθλητικές εγκαταστάσεις και τους πολιτιστικούς πόρους που διαθέτει.
