Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, εάν κρίνουμε από τις μέχρι τώρα δηλώσεις του και ειδικά μετά την απαγωγή Μαδούρο από τη Βενεζουέλα, φέρεται αποφασισμένος να πάρει τον έλεγχο της Γροιλανδίας, του τεράστιου, αραιοκατοικημένου και πλούσιου σε ορυκτά νησιού που βρίσκεται μεταξύ του Αρκτικού Ωκεανού και του Βόρειου Ατλαντικού Ωκεανού.
«Είναι τόσο στρατηγικό», δήλωσε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους στο Air Force One την Κυριακή. «Αυτή τη στιγμή, η Γροιλανδία είναι γεμάτη με ρωσικά και κινεζικά πλοία. Χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία από την άποψη της εθνικής ασφάλειας».
Τα σχόλιά του, που ήρθαν αμέσως μετά από μια τολμηρή στρατιωτική επιχείρηση στη Βενεζουέλα, προκάλεσαν ανησυχία σε όλη την Ευρώπη, με τη Δανία να προειδοποιεί ότι η κατάληψη της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ θα σήμαινε το τέλος της στρατιωτικής συμμαχίας του ΝΑΤΟ.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, ωστόσο, δεν έχει αλλάξει γνώμη. Μάλιστα, ο Λευκός Οίκος ενέτεινε ακόμη περισσότερο τις διατλαντικές εντάσεις την Τρίτη, αναφέροντας ότι ο Τραμπ και η ομάδα του εξετάζουν «μια σειρά επιλογών» για να ενσωματώσουν το αυτόνομο δανικό έδαφος στις Ηνωμένες Πολιτείες — συμπεριλαμβανομένης της «χρήσης του αμερικανικού στρατού».
Η Γροιλανδία, που βρίσκεται μεταξύ των ΗΠΑ και της Ρωσίας, θεωρείται από καιρό περιοχή υψηλής στρατηγικής σημασίας, ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια της Αρκτικής.
Το έδαφος με πληθυσμό περίπου 57.000 κατοίκων βρίσκεται σε κοντινή απόσταση από τις αναδυόμενες ναυτιλιακές διαδρομές της Αρκτικής, ενώ η ταχεία τήξη των πάγων δημιουργεί ευκαιρίες για σημαντική μείωση του χρόνου ταξιδιού μεταξύ Ασίας και Ευρώπης σε σύγκριση με τη Διώρυγα του Σουέζ.
Η Γροιλανδία βρίσκεται επίσης στο λεγόμενο GIUK gap, ένα ναυτικό σημείο συμφόρησης μεταξύ της Γροιλανδίας, της Ισλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, που συνδέει την Αρκτική με τον Ατλαντικό Ωκεανό.
Εκτός από τη στρατηγική γεωπολιτική της θέση, η Γροιλανδία είναι γνωστή για την αφθονία των ανεκμετάλλευτων πρώτων υλών της, από αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου έως σημαντικά κοιτάσματα ορυκτών και έναν θησαυρό σπάνιων γαιών.
Αυτά τα κρίσιμα ορυκτά και στοιχεία σπάνιων γαιών είναι ζωτικά συστατικά σε αναδυόμενες τεχνολογίες, όπως ανεμογεννήτριες, ηλεκτρικά οχήματα, τεχνολογίες αποθήκευσης ενέργειας και εφαρμογές εθνικής ασφάλειας και πολλές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους παραπάνω τομείς θα επιθυμούσαν μια πιο εύκολη και φθηνότερη πρόσβαση σε αυτές τις πρώτες ύλες.
Η Κίνα επανειλημμένα προσπάθησε να αξιοποιήσει το σχεδόν μονοπώλιο της στις σπάνιες γαίες για να ασκήσει πίεση στις ΗΠΑ πέρυσι.
«Ο Τραμπ είναι άνθρωπος των ακινήτων», δήλωσε ο Κλέιτον Άλεν, επικεφαλής της Eurasia Group, μιας εταιρείας συμβούλων πολιτικού κινδύνου, σε βιντεοκλήση με το CNBC.
«Η Γροιλανδία διαθέτει μερικά από τα πιο πολύτιμα ακίνητα από άποψη οικονομικού πλεονεκτήματος και στρατηγικής άμυνας για τις επόμενες τρεις έως πέντε δεκαετίες».
Ναυτιλιακές διαδρομές
Βεβαίως, οι ΗΠΑ έχουν ήδη παρουσία στη Γροιλανδία. Η διαστημική βάση Pituffik, πρώην αεροπορική βάση Thule, βρίσκεται στα βορειοδυτικά της Γροιλανδίας, ακριβώς απέναντι από τον κόλπο Baffin από το Nunavut του Καναδά.
Εκτιμάται ότι περίπου 150 μέλη των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων είναι μόνιμα σταθμευμένα εκεί, σε σύγκριση με περίπου 6.000 κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.
«Για βάσιμους λόγους, οι ΗΠΑ διαθέτουν μια αεροπορική βάση έγκαιρης προειδοποίησης στη βορειοδυτική Γροιλανδία, καθώς η συντομότερη διαδρομή για ένα ρωσικό βαλλιστικό πύραυλο να φτάσει στην ηπειρωτική χώρα των Ηνωμένων Πολιτειών είναι μέσω της Γροιλανδίας και του Βόρειου Πόλου», δήλωσε ο Otto Svendsen, συνεργάτης του Προγράμματος Ευρώπης, Ρωσίας και Ευρασίας στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS), ένα think tank με έδρα την Ουάσινγκτον.
Η βάση, η οποία διαθέτει επίσης ένα ενεργό αεροδρόμιο και φιλοξενεί το βορειότερο λιμάνι βαθέων υδάτων στον κόσμο, έχει παραδοσιακά διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην παρακολούθηση των ρωσικών υποβρυχίων που διασχίζουν το GIUK gap, δήλωσε ο Svendsen.
«Μια πιο πρόσφατη και αναδυόμενη απειλή ή παράγοντας είναι το γεγονός ότι η Γροιλανδία βρίσκεται σε δύο πιθανές ναυτιλιακές διαδρομές μέσω της Αρκτικής, τη Βορειοδυτική Διάβαση και τη Διαπολική Θαλάσσια Διαδρομή», δήλωσε ο Svendsen στο CNBC.
«Και καθώς η κλιματική αλλαγή συνεχίζει να καθιστά αυτές τις διαδρομές πιο βιώσιμες, υπάρχουν και εμπορικά συμφέροντα που προσθέτουν στην αξία της εθνικής ασφάλειας του νησιού», πρόσθεσε.
Δημοσκοπήσεις έχουν δείξει στο παρελθόν ότι οι κάτοικοι της Γροιλανδίας αντιτίθενται κατά συντριπτική πλειοψηφία στον έλεγχο των ΗΠΑ, ενώ μια ισχυρή πλειοψηφία υποστηρίζει την ανεξαρτησία από τη Δανία.
«Χρυσός Θόλος»
Αναλυτές υποστηρίζουν ότι η Γροιλανδία θα μπορούσε να αποδειχθεί χρήσιμη για τις ΗΠΑ ως βάση για μεγαλύτερη αμυντική παρουσία και ως τοποθεσία για αμερικανικά αντιπυραυλικά συστήματα — ιδίως στο πλαίσιο μιας από τις βασικές πολιτικές της κυβέρνησης Τραμπ: ενός συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας με την ονομασία «Χρυσός Θόλος».
Η πρωτοβουλία πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων, που ξεκίνησε τον Μάιο του περασμένου έτους και συχνά συγκρίνεται με το σύστημα «Σιδερένιος Θόλος» του Ισραήλ, είναι ένα φιλόδοξο σχέδιο που έχει σχεδιαστεί για να προστατεύει τις ΗΠΑ από όλες τις πυραυλικές επιθέσεις.
«Οι ΗΠΑ χρειάζονται πρόσβαση στην Αρκτική και σήμερα δεν έχουν πραγματικά τόσο άμεση πρόσβαση. Η Γροιλανδία έχει πολλά πλεονεκτήματα. Οι ΗΠΑ χρειάζονται αεράμυνα που να αναπτύσσεται όλο και πιο κοντά στη Ρωσία για να καταπολεμήσουν τα όπλα επόμενης γενιάς, τα οποία δεν είναι δυνατόν να αμυνθούν με τα μέσα που διαθέτουμε σήμερα. Η Γροιλανδία παρέχει αυτό», δήλωσε ο Άλεν της Eurasia Group.
«Ο Τραμπ θέλει να χτίσει έναν «Χρυσό Θόλο» πάνω από τις ΗΠΑ», συνέχισε. «Μέρος αυτού εξαρτάται από τη Γροιλανδία».
Εθνική ή οικονομική ασφάλεια;
Για ορισμένους, η δήλωση του Τραμπ ότι η προσάρτηση της Γροιλανδίας αποτελεί βασικό στοιχείο της εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ προκάλεσε έκπληξη. Η δήλωση αυτή σηματοδοτεί μια αξιοσημείωτη αλλαγή στον τόνο σε σχέση με πριν από σχεδόν ένα χρόνο, όταν ο τότε εκλεγμένος πρόεδρος ανέφερε την «οικονομική ασφάλεια» ως πρωταρχικό παράγοντα για την προσάρτηση του νησιού.
Η Marion Messmer, διευθύντρια του Προγράμματος Διεθνούς Ασφάλειας στο think tank Chatham House του Λονδίνου, αναγνώρισε πως είναι αλήθεια ότι τόσο η Ρωσία όσο και η Κίνα έχουν αυξήσει τις στρατιωτικές τους δραστηριότητες στην Αρκτική τα τελευταία χρόνια — και, αν η Μόσχα εκτόξευε πυραύλους κατά των ΗΠΑ, αυτοί πιθανότατα θα πετούσαν πάνω από τη Γροιλανδία.
«Ωστόσο, αυτό που δεν είναι σαφές είναι γιατί η Ουάσιγκτον χρειάζεται τον πλήρη έλεγχο της Γροιλανδίας για να υπερασπιστεί τον εαυτό της», ανέφερε η Messmer σε γραπτή ανάλυση που δημοσιεύθηκε την Τρίτη.
Αναφέρθηκε στο γεγονός ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη παρουσία στη διαστημική βάση Pituffik, ενώ έχουν ήδη συνάψει μια δεκαετή αμυντική συμφωνία με τη Δανία που επιτρέπει στην Ουάσιγκτον να συνεχίσει να τη χρησιμοποιεί.
«Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ είχαν σταθμεύσει έως και 6.000 στρατιώτες σε διάφορα στρατόπεδα σε όλο το νησί», δήλωσε η Messmer. «Θα μπορούσε πιθανώς να αυξήσει ξανά την παρουσία των στρατευμάτων της, αν θεωρούσε ότι χρειαζόταν μεγαλύτερη παρουσία στην περιοχή – χωρίς να αμφισβητεί την κυριαρχία της Δανίας».
