Το σχέδιο της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ δαπανά τον προϋπολογισμό της, που ανέρχεται σε σχεδόν 2 τρισεκατομμύρια ευρώ, εξασθενεί γρήγορα, σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico.
Η ιδέα της φον ντερ Λάιεν είναι να μεταφέρει εκατοντάδες δισεκατομμύρια από τα κονδύλια που προορίζονται για επιδοτήσεις στους αγρότες και περιφερειακές πληρωμές — που παραδοσιακά αποτελούν το βασικό μέρος του προϋπολογισμού της ΕΕ — προς τις αμυντικές δαπάνες και την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας.
Ωστόσο, αυτές οι εκσυγχρονιστικές αλλαγές — που απαιτούνται από τις πλουσιότερες χώρες της Βόρειας Ευρώπης, οι οποίες καταβάλλουν περισσότερα στον προϋπολογισμό από ό,τι λαμβάνουν από αυτόν — είναι δύσκολο να προωθηθούν ενόψει της σφοδρής αντίστασης των χωρών της Νότιας και Κεντρικής Ευρώπης, οι οποίες λαμβάνουν γενναιόδωρες ενισχύσεις για τους αγρότες και τις φτωχότερες περιοχές τους.
Η συμμαχία
Μια συμμαχία κυβερνήσεων, νομοθετών και αγροτών της ΕΕ ενώνει τώρα τις δυνάμεις της για να ακυρώσει βασικά στοιχεία του νέου προϋπολογισμού για την περίοδο 2028-2034, λιγότερο από έξι μήνες μετά την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επικεντρωθεί σε αυτές τις νέες προτεραιότητες.
Η πρόταση της Φον ντερ Λάιεν την περασμένη εβδομάδα να επιτραπεί στις χώρες να δαπανήσουν έως και 45 δισ. ευρώ επιπλέον για επιδοτήσεις στους αγρότες είναι η τελευταία της παραχώρηση στις ισχυρές δυνάμεις που θέλουν να διατηρήσουν τον προϋπολογισμό όσο το δυνατόν πιο κοντά στο status quo.
Σύμφωνα με τρεις Ευρωπαίους διπλωμάτες, οι χώρες της Βόρειας Ευρώπης είναι όλο και πιο απογοητευμένες από τις κινήσεις άλλων εθνικών πρωτευουσών και ενδιαφερόμενων μερών να γυρίσουν πίσω το ρολόι στον προϋπολογισμό της ΕΕ.
Η γαλλο-ιταλική πίεση
Είχαν ιδιαίτερα ενοχληθεί από την επιτυχημένη γαλλο-ιταλική πίεση την περασμένη εβδομάδα για να επιτύχουν περισσότερες παραχωρήσεις για τους αγρότες, στο πλαίσιο διπλωματικών ελιγμών για την επίτευξη της καθυστερημένης εμπορικής συμφωνίας Mercosur με τη Λατινική Αμερική.
«Ορισμένες αντιπροσωπείες εμφανίστηκαν με επιχειρήματα που είχαν βγάλει από το συρτάρι από το 2004», δήλωσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ ο οποίος, όπως και άλλοι που αναφέρονται σε αυτό το άρθρο, έλαβε ανωνυμία για να μιλήσει ελεύθερα.
Η Κοινή Αγροτική Πολιτική της ΕΕ αντιπροσώπευε το 46% του συνολικού προϋπολογισμού της Ένωσης το 2004. Η πρόταση της Επιτροπής για την περίοδο 2028-2034 έχει δεσμεύσει τουλάχιστον το 25% περίπου των συνολικών κονδυλίων για τους αγρότες, αν και οι κυβερνήσεις μπορούν να δαπανήσουν σημαντικά περισσότερα από αυτό το ποσό.
Η αντι-μεταρρυθμιστική συμμαχία
Η Επιτροπή δεν προέβη σε άμεσο σχόλιο όταν ρωτήθηκε αν το αντι-μεταρρυθμιστικό στρατόπεδο κατάφερε να υπονομεύσει την πρόταση της φον ντερ Λάιεν.
Η πρόταση της Επιτροπής τον Ιούλιο για τον εκσυγχρονισμό του προϋπολογισμού προκάλεσε αναταραχή στις Βρυξέλλες και πέραν αυτών. Η απομάκρυνση από τις…ιερές αγελάδες ενοποίησε μια ετοιμόρροπη συμμαχία οργισμένων αγροτών, περιφερειακών ηγετών και νομοθετών που φοβούνταν ότι θα χάσουν χρήματα και επιρροή τα επόμενα χρόνια.
«Αυτός ήταν ο πιο ριζοσπαστικός προϋπολογισμός [που έχει προταθεί ποτέ] και υπήρξε αντίσταση από πολλά ενδιαφερόμενα μέρη», δήλωσε ο Zsolt Darvas, ανώτερος ερευνητής στο think tank Bruegel.
Η κλίμακα του έργου της Επιτροπής έγινε εμφανής εβδομάδες πριν ακόμη δημοσιευθεί η πρόταση, καθώς ευρωβουλευτές, υπουργοί και αγροτικές ενώσεις απείλησαν να καταργήσουν τον προϋπολογισμό στα επόμενα χρόνια των διαπραγματεύσεων.
Αυτό ακριβώς συμβαίνει τώρα.
«Η πρόταση της Επιτροπής ήταν αρκετά ριζοσπαστική, οπότε κανείς δεν πίστευε ότι θα μπορούσε να προχωρήσει με αυτόν τον τρόπο», δήλωσε ένας δεύτερος διπλωμάτης της ΕΕ.
Τα επιπλέον 45 δισ. ευρώ
Η διαμαρτυρία των δυσαρεστημένων αγροτών στις Βρυξέλλες κατά τη διάρκεια της Συνόδου Κορυφής των ηγετών της ΕΕ στις 18 Δεκεμβρίου ήταν μόνο η τελευταία έκρηξη δυσαρέσκειας.
Η άσχημη εικόνα της ΕΕ που υπέγραφε τη συμφωνία με τον Mercosur, ενώ οι αγρότες βγήκαν στους δρόμους με τρακτέρ, δεν πέρασε απαρατήρητη από τους εθνικούς ηγέτες και τους αξιωματούχους της ΕΕ.
Οι εμπειρογνώμονες της Επιτροπής πέρασαν τις διακοπές των Χριστουγέννων καταρτίζοντας μια έξυπνη λύση που επιτρέπει στις χώρες να αυξήσουν τις αγροτικές επιδοτήσεις κατά 45 δισεκατομμύρια ευρώ επιπλέον, χωρίς να αυξήσουν το συνολικό μέγεθος του προϋπολογισμού.
Τα επιπλέον χρήματα για τους αγρότες δεν είναι καινούργια — προέρχονται από ένα υπάρχον ταμείο έκτακτης ανάγκης που είχε σχεδιαστεί για να κάνει τον προϋπολογισμό της ΕΕ πιο κατάλληλο για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων κρίσεων.
Ωστόσο, παραχωρώντας στους αγρότες ένα σημαντικό μέρος αυτού του χρηματοοικονομικού αποθέματος, η Επιτροπή υπονομεύει την ικανότητά της να κινητοποιεί χρηματοδότηση για έκτακτες ανάγκες ή άλλους τομείς πολιτικής.
«Περιορίζετε τη λογική της ύπαρξης ενός πιο ευέλικτου προϋπολογισμού για μελλοντικές κρίσεις», δήλωσε η Eulalia Rubio, ανώτερη ερευνήτρια στο think tank Jacques Delors Institute.
Εκείνη την εποχή, οι αντιδράσεις στον συμβιβασμό για τον προϋπολογισμό από χώρες με λιτή δημοσιονομική πολιτική, όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, ήταν συγκρατημένες, καθώς θεωρήθηκε ως διαπραγματευτικό ατού για να κερδίσει η Γερμανία την υποστήριξη της Ιταλίας για τη συμφωνία Mercosur που προωθούσε. Το πρόβλημα μετατέθηκε, καθώς μειώνε την ευελιξία του προϋπολογισμού.
Η παραχώρηση της φον ντερ Λάιεν
Δεν ήταν η πρώτη φορά που η φον ντερ Λάιεν τροποποίησε την πρόταση για τον προϋπολογισμό προκειμένου να βγει από ένα πολιτικό αδιέξοδο.
Η πρόεδρος της Επιτροπής είχε ήδη προτείνει αλλαγές στον προϋπολογισμό τον Νοέμβριο για να αναχαιτίσει μια αναδυόμενη εξέγερση από το ίδιο της το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ), το οποίο δεχόταν πιέσεις από τις αγροτικές ενώσεις και τους περιφερειακούς ηγέτες.
Την εποχή εκείνη, η εκτελεστική εξουσία της ΕΕ υποσχέθηκε περισσότερα χρήματα για τους αγρότες, εισάγοντας έναν στόχο «αγροτικών δαπανών» αξίας 10 % των συνολικών κονδυλίων της ΕΕ για κάθε χώρα.
Σε μια περαιτέρω παραχώρηση, η Επιτροπή πρότεινε πρόσθετες εγγυήσεις για τη μείωση του κινδύνου οι εθνικές κυβερνήσεις να μειώσουν τις πληρωμές προς τις πιο ανεπτυγμένες περιοχές — ένα ευαίσθητο ζήτημα για αποκεντρωμένες χώρες όπως η Γερμανία και η Ισπανία.
«Το γενικό μοτίβο που δεν μας αρέσει είναι ότι η Επιτροπή συνεχίζει να προσφέρει μικρές τροποποιήσεις εδώ και εκεί» για να κατευνάσει τις διάφορες εκλογικές περιφέρειες, δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ.
Έκπληξη και στο…βάθος Γαλλία
Ο αξιωματούχος της Επιτροπής απάντησε ότι οι εθνικές πρωτεύουσες θα είχαν τελικά κάνει αυτές τις αλλαγές οι ίδιες, καθώς «η τάση των διαπραγματεύσεων [στο Συμβούλιο] πήγαινε προς αυτή την κατεύθυνση».
Ωστόσο, οι βετεράνοι του προϋπολογισμού, που είναι συνηθισμένοι σε επίπονες διαπραγματεύσεις, εξεπλάγησαν από την ταχύτητα με την οποία η Επιτροπή πρόσφερε παραχωρήσεις τόσο νωρίς στη διαδικασία.
«Όλοι φοβούνται τις γαλλικές εκλογές [του 2027] [φοβούμενοι μια νίκη του ακροδεξιού Εθνικού Συναγερμού] και θέλουν να καταλήξουν σε συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους, οπότε η Επιτροπή είναι πρόθυμη να επιταχύνει τις διαδικασίες», δήλωσε ο δεύτερος διπλωμάτης της ΕΕ.
