Παγκόσμια οικονομία: H απειλή από την δίωξη Πάουελ

Ένας πρόεδρος με ανορθόδοξες οικονομικές απόψεις αποφάσισε ότι ο επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της χώρας του στεκόταν εμπόδιο στον δρόμο του και έτσι αγνόησε τις παγκόσμιες νόρμες για να δράσει, σύμφωνα με δημοσίευμα των FT.

Ο πρόεδρος ήταν ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν της Τουρκίας και η χρονιά ήταν το 2019. Ο Ερντογάν απέλυσε με εντυπωσιακό τρόπο τον Μουράτ Τσετίνκαγια και έβαλε στη θέση του έναν πιο υποτακτικό υποψήφιο. Έτσι ξεκίνησε μια μακρά περίοδος οικονομικής αστάθειας με την κατάρρευση της λίρας και την αύξηση του πληθωρισμού.

Ωστόσο, ούτε καν η κυβέρνηση του Ερντογάν υπονόησε ότι ο κορυφαίος τραπεζίτης της χώρας θα μπορούσε να είναι εγκληματίας. Αυτή είναι όμως η κατάσταση στις ΗΠΑ, όπου ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, Τζέι Πάουελ, αντιμετωπίζει τώρα ομοσπονδιακή έρευνα για την ανακαίνιση της έδρας της Fed, ύψους 2,5 δισ. δολαρίων.

Αυτή την εβδομάδα, ήταν ο Πάουελ που εγκατέλειψε τους κανόνες του αξιώματός του για να βγει μπροστά και να επιτεθεί δημοσίως στην έρευνα του Υπουργείου Δικαιοσύνης πριν αυτή ανακοινωθεί επίσημα. Ο πρόεδρος της Fed δήλωσε χωρίς περιστροφές ότι επρόκειτο για πρόσχημα του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για να τον πιέσει να μειώσει τα επιτόκια.

Η ανυπακοή του Πάουελ απέδωσε γρήγορα καρπούς, με τους Ρεπουμπλικάνους νομοθέτες, τους κεντρικούς τραπεζίτες των ΗΠΑ και του κόσμου και τους κορυφαίους χρηματιστές να σπεύδουν να υπερασπιστούν τη Fed και να καλέσουν το Λευκό Οίκο να σεβαστεί την ανεξαρτησία της.

Ακόμη και οι πιστοί του Τραμπ αμφισβήτησαν την τακτική του υπουργείου. Ο Λάρι Κάντλοου, πρώην επικεφαλής του Εθνικού Οικονομικού Συμβουλίου του Τραμπ, δήλωσε ότι η εισαγγελέας της Περιφέρειας της Κολούμπια, Τζανίν Πίρο, «ίσως να βιάστηκε» με την επίθεσή στον Πάουελ.

Οι ήρεμες αγορές και το λάθος μήνυμα

Στη Wall Street, οι αγορές παρέμειναν ήρεμες, καθώς στοιχηματίζουν ότι η κεντρική τράπεζα θα αντισταθεί με επιτυχία στην πίεση της κυβέρνησης για μείωση των επιτοκίων σε ελάχιστα επίπεδα. Ωστόσο, για πολλούς κορυφαίους οικονομολόγους και επενδυτές, το μήνυμα από τα άνευ προηγουμένου γεγονότα ήταν βαθιά ανησυχητικό.

Από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Λευκός Οίκος και η Fed συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο ισχυρών παραγόντων της παγκόσμιας οικονομίας. Τώρα, οι δύο θεσμοί βρίσκονται σε ανοιχτή διαμάχη μεταξύ τους, στέλνοντας ένα αρνητικό μήνυμα στον κόσμο σχετικά με την υπεροχή των ΗΠΑ ως οικονομικής δύναμης και την ανθεκτικότητα των θεσμών και του κράτους δικαίου της χώρας.

«Οι ΗΠΑ ήταν ο ηγέτης του ελεύθερου κόσμου και υποστήριζαν το είδος των θεσμών που πιστεύουμε ότι χρειάζεται μια οικονομία της αγοράς για να ανθίσει», λέει ο Κλάας Κνοτ, πρώην επικεφαλής της ολλανδικής κεντρικής τράπεζας. «Ήταν ηγέτης με το παράδειγμά του». Τώρα, λέει, «προφανώς έχουν επιλέξει να δώσουν ένα εντελώς διαφορετικό παράδειγμα».

Η παρουσία στο Νταβός

Ο Τραμπ αντιμετωπίζει μια κρίσιμη εβδομάδα στον αγώνα του να αναδιαμορφώσει την Fed σύμφωνα με τη δική του επιθυμία. Καθώς ταξιδεύει στο Νταβός για να υπερασπιστεί τις ριζοσπαστικές οικονομικές του ιδέες στην παγκόσμια ελίτ, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ θα ακούσει τα επιχειρήματα στην υπόθεση της Λίζα Κουκ, της διοικήτριας της Fed που προσπάθησε να απολύσει λόγω κατηγοριών για μια απάτη σε σχέση με υποθήκες. Η ίδια αρνείται τις κατηγορίες και δεν έχει απαγγελθεί καμία κατηγορία εναντίον της.

Καθώς οι σχέσεις μεταξύ του Λευκού Οίκου και της Fed συνεχίζουν να επιδεινώνονται, κορυφαίοι οικονομολόγοι φοβούνται ότι οι συνέπειες για το κύρος και την οικονομική δύναμη των ΗΠΑ θα διαρκέσουν πολύ περισσότερο από τη θητεία του Τραμπ.

Η εχθρότητα Τραμπ και Πάουελ

Η εχθρότητα μεταξύ Τραμπ και Πάουελ είναι βαθιά. Αφού τον διόρισε πρόεδρο της Fed, ο πρόεδρος στράφηκε εναντίον του Πάουελ μόλις λίγους μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, αφού αυτός προώθησε μια σειρά αυξήσεων των επιτοκίων.

Κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του, ο πρόεδρος των ΗΠΑ ενέτεινε τις επιθέσεις του, αποκαλώντας τον Πάουελ «πεισματάρη» και «βλάκα» τον οποίο «θα ήθελε πολύ να απολύσει» επειδή αρνήθηκε να μειώσει το κόστος δανεισμού στο 1% — ένα επίπεδο που, σύμφωνα με τον Τραμπ, θα τονώσει την οικονομία και θα συμβάλει στη μείωση του κόστους δανεισμού της αμερικανικής κυβέρνησης κατά εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια.

Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ο Λευκός Οίκος άνοιξε ένα νέο μέτωπο επίθεσης, κατακρίνοντας τον Πάουελ για ένα «επιδεικτικό» έργο ανακαίνισης που έχει πλέον ξεπεράσει τον προϋπολογισμό κατά 700 εκατομμύρια δολάρια. Η έρευνα του Υπουργείου Δικαιοσύνης επικεντρώνεται στο κατά πόσον ο πρόεδρος της Fed παραπλάνησε το Κογκρέσο σχετικά με τις αλλαγές στα σχέδια, που έγιναν για τον περιορισμό των δαπανών.

Το βίντεο που άναψε «φωτιές»

Για μεγάλο χρονικό διάστημα, ο Πάουελ και άλλοι αξιωματούχοι της Fed παρέμειναν σιωπηλοί, αρνούμενοι να απαντήσουν στις προσβολές και αποφεύγοντας επιμελώς τις άμεσες συγκρούσεις με την κυβέρνηση, ακόμη και όταν ο Τραμπ προσπάθησε να απολύσει την Κουκ το καλοκαίρι.

Την Κυριακή το βράδυ, αυτό άλλαξε δραματικά όταν ένα βίντεο δύο λεπτών με τον Πάουελ να μιλάει απευθείας στην κάμερα δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο της Fed.

Το βίντεο προκάλεσε γρήγορα αναταραχή στο Καπιτώλιο, ακόμη και μεταξύ των Ρεπουμπλικάνων που μέχρι τώρα ήταν απρόθυμοι να επικρίνουν δημοσίως τον πρόεδρο των ΗΠΑ.

Οι αντιδράσεις κατά Τραμπ

Ο Thom Tillis από τη Βόρεια Καρολίνα, ένας Ρεπουμπλικανός που είναι μέλος της ισχυρής τραπεζικής επιτροπής του Γερουσιαστικού Σώματος, έσπευσε να υπερασπιστεί τον Πάουελ την Κυριακή το βράδυ, και αργότερα τον ακολούθησαν και άλλοι, όπως η Lisa Murkowski, γερουσιαστής της Αλάσκας, και ο John Kennedy, γερουσιαστής της Λουιζιάνα, ο οποίος είναι επίσης μέλος της τραπεζικής επιτροπής.

Σημαντικές προσωπικότητες της Wall Street, με επικεφαλής τον διευθύνοντα σύμβουλο της JPMorgan Chase Τζέιμι Ντόμον, ένωσαν τις φωνές τους με αυτές των κεντρικών τραπεζιτών σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Κριστίν Λαγκάρντ, τονίζοντας την ανάγκη για ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών.

Η επικεφαλής της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ

«Ο Πάουελ έκανε πολύ καλή δουλειά» στο βίντεο, λέει ο Γκλεν Χάμπαρντ, πρώην πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών Συμβούλων του Τζορτζ Μπους, ο οποίος τώρα εργάζεται στο Columbia Business School. Ο Χάμπαρντ ήταν — μαζί με όλους τους εν ζωή προέδρους της Fed και αρκετούς ανώτερους πρώην οικονομολόγους του Λευκού Οίκου — ένας από τους υπογράφοντες μιας επιστολής που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα και καταδίκαζε την έρευνα του Υπουργείου Δικαιοσύνης.

Ο Κους Ντεσάι, εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, δήλωσε: «Η κυβέρνηση Τραμπ είναι αποφασισμένη να αποκαταστήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες ως την πιο δυναμική οικονομία στον κόσμο και να διασφαλίσει ότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές έχουν εμπιστοσύνη στην νομισματική πολιτική της χώρας μας».

Ο εσωτερικός διχασμός

Ωστόσο, ακόμη και εντός της κυβέρνησης Τραμπ, η απόφαση να διωχθεί ο Πάουελ προκάλεσε διχασμό. Ενώ ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ έχει υποστηρίξει δημοσίως μια «εξαντλητική» εσωτερική επανεξέταση του τρόπου λειτουργίας της Fed, σύμφωνα με πρόσωπο που είναι εξοικειωμένο με το θέμα, είπε ιδιωτικά στον Τραμπ να μην προχωρήσει σε έρευνα εναντίον του Πάουελ. Ο Μπέσεντ δεν είχε προηγούμενη γνώση ότι ο Πάουελ επρόκειτο να λάβει κλήσεις από το Υπουργείο Δικαιοσύνης την περασμένη εβδομάδα, προσθέτει το πρόσωπο αυτό.

Το Υπουργείο Οικονομικών επέμεινε ότι δεν υπήρχε «καμία διαφορά» μεταξύ της θέσης του Μπέσεντ και της θέσης του προέδρου.

Ο Χάμπαρντ λέει ότι ο Λευκός Οίκος — ο οποίος επίσης αρνήθηκε να είχε προηγούμενη γνώση για τις κλητεύσεις — πέτυχε ένα «αυτογκόλ επικών διαστάσεων».

Η έρευνα μπορεί να έχει δυσκολέψει τον Τραμπ να διαμορφώσει την Fed όπως θεωρεί σκόπιμο. Ενώ η θητεία του Πάουελ ως προέδρου λήγει σε τέσσερις μήνες, μπορεί να παραμείνει διοικητής μέχρι τον Ιανουάριο του 2028.

Οι στενοί συνεργάτες του προέδρου της Fed πιστεύουν ότι ο Πάουελ ήθελε να ακολουθήσει το πρωτόκολλο και να παραιτηθεί από τη θέση του διοικητή όταν θα έχανε την προεδρία. Ωστόσο, υποστηρίζουν ότι η έρευνα τον ανάγκασε να αναθεωρήσει την απόφασή του, καθώς η παραίτησή του θα έδινε στον πρόεδρο των ΗΠΑ την ευκαιρία να διορίσει έναν σύμμαχό του στο διοικητικό συμβούλιο της κεντρικής τράπεζας.

Ο…ανταγωνιστής

Η αντίδραση έχει επίσης δημιουργήσει μια δύσκολη συνθήκη για τον Τραμπ στην προσπάθειά του να εγκριθεί ο νέος πρόεδρος της Fed από την πλειοψηφία της Γερουσίας.

Ο Τίλις, ο οποίος αποχωρεί από τη Γερουσία φέτος, απείλησε να εμποδίσει όποιον επιλέξει ο Τραμπ να προχωρήσει σε ψηφοφορία στην άνω βουλή του Κογκρέσου μέχρι να σταματήσει η έρευνα. Εάν αυτό δεν συμβεί μέχρι το τέλος Μαΐου, ο Πάουελ θα μπορούσε ακόμη και να παραμείνει πρόεδρος.

Κάποιοι πιστεύουν ότι η έρευνα έχει μειώσει τις πιθανότητες του συμμάχου του Τραμπ και διευθυντή του Εθνικού Οικονομικού Συμβουλίου, Κέβιν Χάσετ, να διαδεχθεί τον Πάουελ.

Ο Κέβιν Χάσετ

Ο Χάσετ δήλωσε τη Δευτέρα ότι υποστήριζε την έρευνα του Υπουργείου Δικαιοσύνης, πριν υποβαθμίσει τη σημασία της την Παρασκευή, καθώς οι επιπτώσεις αυξάνονταν. «Πιστεύω ότι δεν υπάρχει τίποτα να δούμε εδώ», δήλωσε στο Fox Business Network. Άλλοι υποψήφιοι — ο πρώην κυβερνήτης της Fed Κέβιν Γουόρς, ο κυβερνήτης της Fed Κρις Γουόλερ και ο Ρικ Ρίντερ της BlackRock — δεν έχουν ακόμη σχολιάσει.

Την Παρασκευή, ο Τραμπ υπαινίχθηκε ότι ο Χάσετ ενδέχεται να αποσυρθεί από την κούρσα, λέγοντας: «Στην πραγματικότητα, θέλω να μείνεις στη θέση σου, αν θέλεις να μάθεις την αλήθεια». Αργότερα, δήλωσε ότι είχε αποφασίσει ποιον θα προτείνει για τη θέση.

«Ο μεγαλύτερος ηττημένος αυτής της εβδομάδας ήταν ο Κέβιν Χασέτ», λέει ο Τζάστιν Γούλφερς, οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν.

Ωστόσο, ο Τραμπ έχει ήδη καταφέρει να εξασφαλίσει την έγκριση της Γερουσίας για έναν από τους στενούς οικονομικούς συμμάχους του, τον Στίβεν Μιράν, ο οποίος εντάχθηκε στο διοικητικό συμβούλιο της Fed πέρυσι.

Ο κίνδυνος

Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου για την υπόθεση Κουκ θα είναι καθοριστική για το αν ο Τραμπ θα μπορεί να απολύει αξιωματούχους, λέει ο Φρεντ Μίσκιν, πρώην διοικητής της Fed, αν και η απόφαση μπορεί να καθυστερήσει για μήνες.

«Αν το Ανώτατο Δικαστήριο αποφανθεί ότι μπορείς να απολύσεις κάποιον για οποιονδήποτε λόγο θέλεις, τότε τα πράγματα αλλάζουν εντελώς», λέει ο Μίσκιν, που τώρα εργάζεται στο Πανεπιστήμιο της Κολούμπια. «Μπορείς να απολύσεις όχι μόνο τον πρόεδρο, αλλά… ολόκληρο το διοικητικό συμβούλιο και να τους αντικαταστήσεις με τους δικούς σου ανθρώπους».

Οι αγορές

Μέχρι στιγμής, οι επενδυτές φαίνονται αισιόδοξοι σχετικά με τις εντάσεις μεταξύ της κυβέρνησης Τραμπ και της σημαντικότερης κεντρικής τράπεζας στον κόσμο.

Οι μετοχές και τα ομόλογα των ΗΠΑ δεν επηρεάστηκαν σχεδόν καθόλου από την κλιμάκωση του περασμένου Σαββατοκύριακου, καθώς οι επενδυτές στοιχημάτισαν ότι η έρευνα του Υπουργείου Δικαιοσύνης δεν θα κατάφερνε να απομακρύνει τον Πάουελ. Η απόδοση των 10ετών ομολόγων του αμερικανικού Δημοσίου δεν μεταβλήθηκε σχεδόν καθόλου, αντανακλώντας την εμπιστοσύνη της αγοράς ότι οι υπεύθυνοι για τον καθορισμό των επιτοκίων στην Ομοσπονδιακή Επιτροπή Ανοικτής Αγοράς θα συνεχίσουν να αντιστέκονται στις πιέσεις του Λευκού Οίκου για ταχεία μείωση των επιτοκίων.

«Αναμένουμε ότι η Fed θα συνεχίσει να εφαρμόζει τη νομισματική πολιτική της σύμφωνα με την υφιστάμενη στρατηγική της», δηλώνει ο James Egelhof της BNP Paribas.

Ωστόσο, ορισμένοι επενδυτές προειδοποιούν να μην υποτιμηθεί η μακροπρόθεσμη επίδραση των γεγονότων της εβδομάδας, τα οποία συνέπεσαν με την κατάρριψη από τον Τραμπ των μεταπολεμικών παραδοχών σχετικά με τον ρόλο της Αμερικής στον κόσμο και με τις απότομες ανατροπές στην πολιτική για τους δασμούς και το εμπόριο, που συνεχίζουν να ταράζουν την παγκόσμια οικονομία.