Σε μια στιγμή που οι παγκόσμιες συμμαχίες δοκιμάζονται, οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ έχουν πυροδοτήσει αναταράξεις στις σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης. Από τις αμφιλεγόμενες απειλές για τη Γροιλανδία μέχρι τον ίδιο να αμφισβητεί αν το ΝΑΤΟ θα «σώσει» τις ΗΠΑ, η διεθνής σκηνή φαίνεται να αλλάζει ριζικά — και οι παραδοσιακοί κανόνες φαίνεται να βρίσκονται υπό πίεση.
Η Γροιλανδία εξελίσσεται σε ένα από τα πιο εκρηκτικά γεωπολιτικά ζητήματα των τελευταίων μηνών, καθώς ο Τραμπ επανέρχεται με δηλώσεις που προκαλούν αναστάτωση στην Ευρώπη, αβεβαιότητα στο ΝΑΤΟ και νευρικότητα στις αγορές. Ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται βέβαιος ότι «κάτι θα γίνει» με τη Γροιλανδία, επιμένοντας πως οποιαδήποτε εξέλιξη θα είναι «πολύ καλή για όλους» — και κυρίως για την ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών και της Συμμαχίας.
Ο Τραμπ δεν έδωσε λεπτομέρειες για το σχέδιό του, ξεκαθάρισε όμως ότι η Ουάσινγκτον «χρειάζεται τη Γροιλανδία» για λόγους εθνικής και παγκόσμιας ασφάλειας. Η στρατηγική θέση του νησιού, στον συντομότερο διάδρομο μεταξύ Ευρώπης και Βόρειας Αμερικής, το καθιστά κρίσιμο κόμβο για τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης βαλλιστικών πυραύλων των ΗΠΑ, αναφέρει το Reuters. Εκεί λειτουργεί ήδη η διαστημική βάση Pituffik, με ραντάρ που εντάσσονται στην αμυντική αρχιτεκτονική της Βόρειας Αμερικής.
Τραμπ: «Το ΝΑΤΟ είναι όσο ισχυρό είμαστε εμείς»
Σε αυτό το φόντο, οι δηλώσεις του Τραμπ για το ΝΑΤΟ ήρθαν να ρίξουν λάδι στη φωτιά. Ερωτηθείς αν δεσμεύεται να κρατήσει τις ΗΠΑ στη Συμμαχία, απάντησε ότι έχει «βελτιώσει» και «ενισχύσει» το ΝΑΤΟ, αν και δεν συμφωνεί με πολλές από τις παλιές του επιλογές. Χαρακτήρισε μάλιστα τη Συμμαχία «ενίοτε υπερεκτιμημένη».
Η πιο ηχηρή του φράση, ωστόσο, ήταν σαφής: «Είτε σας αρέσει είτε όχι, το ΝΑΤΟ είναι τόσο καλό όσο είμαστε εμείς. Χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες, το ΝΑΤΟ δεν είναι ιδιαίτερα ισχυρό». Δήλωση που ενίσχυσε τους φόβους στην Ευρώπη ότι η αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας δεν είναι πλέον δεδομένη.
Αντίδραση Μακρόν: «Κόσμος χωρίς κανόνες»
Στη Γαλλία, ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν επέκρινε έντονα την πολιτική των ΗΠΑ υπό την ηγεσία του Τραμπ, προειδοποιώντας για μια «στροφή προς έναν κόσμο χωρίς κανόνες».
Η στάση αυτή αντικατοπτρίζει ευρύτερη ανησυχία στην Ευρώπη για την πιθανότητα υπονόμευσης των διεθνών κανόνων και των παραδοσιακών συμμαχιών, με πολλές πρωτεύουσες να εξετάζουν τρόπους αντίδρασης και προστασίας της κυριαρχίας τους.
Η ένταση δεν έμεινε μόνο στο διπλωματικό επίπεδο. Οι αγορές αντέδρασαν έντονα: τα μεγάλα χρηματιστήρια υποχώρησαν, οι επενδυτές στράφηκαν στον χρυσό που κατέγραψε νέα ιστορικά υψηλά, ενώ τα αμερικανικά ομόλογα δέχθηκαν πιέσεις. Ο φόβος ότι οι απειλές για δασμούς σηματοδοτούν νέο κύκλο αστάθειας επανέφερε το κλίμα «φυγής από το ρίσκο».
Η Δανία, η Γροιλανδία και οι παραδοχές
Η Δανία, που τυπικά έχει την ευθύνη της Γροιλανδίας, βρέθηκε στο επίκεντρο. Μετά τις τοποθετήσεις της αμερικανικής πλευράς, Δανοί βουλευτές παραδέχθηκαν ότι η άμυνα του νησιού είχε παραμεληθεί επί δεκαετίες και ενέκριναν αυξημένες αμυντικές δαπάνες.
Ιστορικά, η Κοπεγχάγη έχει αποδεχθεί την έντονη αμερικανική παρουσία, καθώς δεν διαθέτει τα μέσα για να υπερασπιστεί μόνη της τη Γροιλανδία — κάτι που στηρίζεται και στις εγγυήσεις ασφαλείας του ΝΑΤΟ.
Ο Τραμπ, το G7 και ο ΟΗΕ
Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ απέρριψε την πρόταση του Μακρόν για έκτακτη σύνοδο G7 στο Παρίσι, λέγοντας ότι δεν θα παραστεί.
Σε άλλο μέτωπο, άνοιξε —και γρήγορα έκλεισε— τη συζήτηση για το ενδεχόμενο ένα «Συμβούλιο Ειρήνης» που προωθεί να λειτουργήσει ανταγωνιστικά ή ακόμη και σε ρόλο αντικαταστάτη του ΟΗΕ.
Αν και άσκησε έντονη κριτική στον Οργανισμό, έκανε τελικά ένα βήμα πίσω, δηλώνοντας «θαυμαστής της προοπτικής του ΟΗΕ», τονίζοντας όμως ότι δεν τον θεωρεί αποτελεσματικό.
Η Ρωσία βλέπει ευκαιρία
Η Μόσχα παρακολουθεί την κρίση με εμφανές ενδιαφέρον. Ρώσοι αξιωματούχοι και αναλυτές δεν κρύβουν ότι βλέπουν στη σύγκρουση ΗΠΑ–Ευρώπης για τη Γροιλανδία μια πιθανή αποδυνάμωση του ΝΑΤΟ. Ο Σεργκέι Λαβρόφ προχώρησε μάλιστα σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη σύγκριση, λέγοντας ότι η Γροιλανδία είναι για τις ΗΠΑ ό,τι η Κριμαία για τη Ρωσία.
Η Γροιλανδία είναι για τις ΗΠΑ ό,τι η Κριμαία για τη Ρωσία
Κατά τη ρωσική οπτική, οι κινήσεις Τραμπ ανατρέπουν την έννοια της «διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες» και δημιουργούν το παράδοξο σενάριο ενός κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ που απειλεί ένα άλλο. Αναλυτές κοντά στο Κρεμλίνο μιλούν ανοιχτά για «ιδανική λύση», εκτιμώντας ότι μια βαθιά κρίση στη Συμμαχία θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τους συσχετισμούς στην Ουκρανία και στην Ευρώπη συνολικά.
Ένα νησί, πολλές συνέπειες
Η Γροιλανδία, ένα αρκτικό νησί με μικρό πληθυσμό αλλά τεράστια στρατηγική αξία, μετατρέπεται σε σύμβολο μιας νέας εποχής αντιπαραθέσεων. Οι δηλώσεις Τραμπ δεν είναι απλώς ρητορικές εξάρσεις: αγγίζουν την καρδιά της ευρωατλαντικής ασφάλειας, δοκιμάζουν τη συνοχή του ΝΑΤΟ και δίνουν στη Ρωσία λόγους να ελπίζει σε ένα πιο κατακερματισμένο δυτικό μέτωπο.
Το αν «κάτι θα γίνει», όπως λέει ο ίδιος ο Τραμπ, μένει να φανεί. Το βέβαιο είναι ότι η Γροιλανδία δεν αποτελεί πλέον μια μακρινή, παγωμένη περιοχή στον χάρτη, αλλά έναν από τους πιο καυτούς κόμβους της παγκόσμιας γεωπολιτικής.
