Ευρωπαϊκή βιομηχανία: Η πολιτική της ΕΕ στρέφεται πλήρως προς την Κίνα

Η αμφιλεγόμενη πολιτική της Κίνας για τις αναγκαστικές κοινοπραξίες κάνει την επανεμφάνισή της — αυτή τη φορά ως ακρογωνιαίος λίθος του γενικού σχεδίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αναβίωση της βιομηχανικής δύναμης της Ευρώπης, σημειώνει το Politico, το οποίο υπενθυμίζει πως το Πεκίνο μετατράπηκε από μια φτωχή οικονομία τη δεκαετία του 1970 σε μια υπερδύναμη, απαιτώντας από ξένους κατασκευαστές αυτοκινήτων και άλλες εταιρείες να συνάψουν συνεργασίες με κινεζικές εταιρείες, παρέχοντάς τους κρίσιμη τεχνογνωσία και δημιουργώντας πολλές από τις αλυσίδες εφοδιασμού που τροφοδοτούν σήμερα την οικονομία της.

Οι ξένες επενδύσεις άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ σε «αναδυόμενους βασικούς στρατηγικούς τομείς» θα υποβάλλονται σε υποχρεωτικό έλεγχο από τις αρχές

Η ιδέα της αντιγραφής της επιτυχίας της Κίνας στην ανάπτυξη σε βιομηχανική υπερδύναμη, που κάποτε ήταν ταμπού για τους ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, κερδίζει όλο και μεγαλύτερη αποδοχή ως στρατηγική κάλυψης του μεγάλου χάσματος που έχει δημιουργηθεί.

Τώρα αυτό ενσωματώνεται σε κανονισμούς με τον νόμο για την επιτάχυνση της βιομηχανικής ανάπτυξης (Industrial Accelerator Act) — ένα σχέδιο με επικεφαλής τον Επίτροπο Βιομηχανίας Στεφάν Σεζουρνέ — που υποχρεώνει τις ξένες εταιρείες να συνεργάζονται με εγχώριες εταιρείες εάν θέλουν να έχουν πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά.

Ωστόσο, δικηγόροι και αναλυτές υποστηρίζουν ότι η εφαρμογή αυτής της πολιτικής θα είναι δύσκολη και θα εκθέσει την Ευρώπη σε κατηγορίες περί υποκρισίας.

«Αντιβαίνει σε όλες τις προσπάθειες που έχει καταβάλει η Ευρώπη στο παρελθόν για να διατηρήσει ανοιχτή αυτή την αγορά και… από νομική άποψη, είναι πολύ αμφίβολο», δήλωσε στο Politico ο Niclas Poitiers, ερευνητής στο think tank Bruegel.

Σύμφωνα με ένα σχέδιο που διέρρευσε και έφτασε στα χέρια του Politico, η πολιτική της IAA στοχεύει στην αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής σε τουλάχιστον 20% της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας της ΕΕ έως το 2030, από 14,3% το 2020.

Ο Σεζουρνέ ο οποίος ως εκτελεστικός αντιπρόεδρος κατέχει την υψηλότερη θέση μεταξύ των Γάλλων αξιωματούχων στην Επιτροπή, σχεδιάζει να επιτύχει τον στόχο αυτό μέσω της αντίστροφης μηχανικής των κοινοπραξιών, της θέσπισης αυστηρών απαιτήσεων για τις άμεσες ξένες επενδύσεις και της αντιγραφής μιας άλλης κινεζικής πολιτικής σχετικά με τα βιομηχανικά clusters.

Πρόκειται για μια ριζική αλλαγή σε σχέση με τις δεκαετίες προώθησης των ανοιχτών αγορών και καταδίκης των αναγκαστικών μεταφορών τεχνολογίας στις οποίες έπρεπε να συμμορφωθούν οι εταιρείες της EE για να αποκτήσουν πρόσβαση στην αναπτυσσόμενη αγορά της Κίνας.

Λίγο μετά τη διαρροή του σχεδίου, η Επιτροπή ανέβαλε για δεύτερη φορά τη δημοσίευσή του έως τις 25 Φεβρουαρίου, πράγμα που σημαίνει ότι ορισμένα τμήματα του ενδέχεται να αλλάξουν σημαντικά. Το γραφείο του Σεζουρνέ δήλωσε ότι ανέβαλε την παρουσίαση «προκειμένου να διατηρηθεί το πολύ υψηλό επίπεδο φιλοδοξίας, όπως συζητείται εσωτερικά».

Η καλύτερη μορφή κολακείας

Σύμφωνα με την IAA στην τρέχουσα μορφή της, οι ξένες επενδύσεις άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ σε «αναδυόμενους βασικούς στρατηγικούς τομείς» θα υποβάλλονται σε υποχρεωτικό έλεγχο από τις αρχές. Οι ξένοι επενδυτές θα απαγορεύεται επίσης να κατέχουν ποσοστό άνω του 49% σε οποιαδήποτε εταιρεία της ΕΕ που δραστηριοποιείται στους ίδιους κλάδους.

«Ορισμένες διατάξεις, όπως το ανώτατο όριο 49% για τις ξένες επενδύσεις, μοιάζουν με αντίγραφο των μέτρων που επέβαλαν η Κίνα ή τα κράτη του Κόλπου πριν από χρόνια», σχολίασε ο Falk Schöning, εταίρος της δικηγορικής εταιρείας Hogan Lovells, ο οποίος ειδικεύεται στον έλεγχο των άμεσων ξένων επενδύσεων.

Ενώ το επίσημο παράρτημα που ορίζει τι χαρακτηρίζεται ως αναδυόμενος τομέας παραμένει κλειδωμένο στην Επιτροπή, το σχέδιο δείχνει ότι θα καλύπτει τομείς υψηλής ενεργειακής έντασης, τεχνολογίες μηδενικού ισοζυγίου άνθρακα, όπως μπαταρίες και ηλιακούς συλλέκτες, καθώς και τον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας.

Μαζί με τις κοινοπραξίες, οι εταιρείες θα υποχρεούνται να μοιράζονται την τεχνογνωσία «προς όφελος του στόχου της Ένωσης», σύμφωνα με το σχέδιο, και τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας θα παραμένουν στα χέρια των ευρωπαϊκών εταιρειών. Οι ξένοι επενδυτές θα πρέπει να δεσμευτούν να δαπανήσουν τουλάχιστον το 1% των εσόδων που παράγει η κοινοπραξία σε έρευνα και ανάπτυξη εντός της ΕΕ.

Τέλος, θα πρέπει να προμηθεύονται το 50% των προϊόντων τους από την Ένωση.

Αυτό δημιουργεί ένα τεράστιο πρόβλημα αξιοπιστίας, υποστήριξε ο Poitiers: «Εδώ και χρόνια διαμαρτυρόμαστε για τις απαιτήσεις των Κινέζων σχετικά με τις κοινοπραξίες», είπε. «Τώρα ουσιαστικά επιστρέφουμε και λέμε: “Στην πραγματικότητα, θέλουμε να κάνουμε το ίδιο πράγμα”».

Όταν η Κίνα άνοιξε την οικονομία της στις ξένες επενδύσεις τη δεκαετία του 1980, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής της θέσπισαν υποχρεωτικές κοινοπραξίες, με αποτέλεσμα ευρωπαϊκές εταιρείες όπως η Volkswagen να συνεργαστούν με την τότε άγνωστη αυτοκινητοβιομηχανία SAIC.

Το σχέδιο αυτό αποτέλεσε τη ραχοκοκαλιά της στρατηγικής του Πεκίνου για τις άμεσες ξένες επενδύσεις. Οι δυτικές κυβερνήσεις αντιτάχθηκαν, αλλά τελικά συναίνεσαν με την ελπίδα ότι η Κίνα θα εκδημοκρατιζόταν καθώς θα γινόταν πλουσιότερη.

Για τις ευρωπαϊκές εταιρείες, η εταιρική συγχώνευση ήταν ένα μικρό τίμημα για την πρόσβαση σε μια τεράστια δυνητική αγορά. Αυτό απέδωσε, ιδιαίτερα για τις γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες. Στο αποκορύφωμα της αγοράς αυτοκινήτων το 2017, σχεδόν το ήμισυ των παγκόσμιων πωλήσεων της Volkswagen προοριζόταν για την Κίνα.

Αλλά αυτή η έκθεση έχει γίνει η αχίλλειος πτέρνα της Ευρώπης.

«Επιτρέψαμε τη δημιουργία εξαρτήσεων επειδή πιστεύαμε ότι θα είχαμε πάντα πρόσβαση σε εισροές κινεζικής προέλευσης και ότι δεν θα υπήρχε ποτέ εμπορική οπλοποίηση», δήλωσε η Agatha Katz, συνεργάτης της ερευνητικής εταιρείας Rhodium Group. «Εθελοντικά δώσαμε στην Κίνα μεγαλύτερη επιρροή και περισσότερο χώρο στις αλυσίδες εφοδιασμού μας».

Ποιος είναι τελικά υπεύθυνος;

Πέρα από τα ερωτήματα σχετικά με τη σύνεση της υιοθέτησης της στρατηγικής του Πεκίνου, υπάρχει μια διαμάχη μεταξύ της DG GROW και του εμπορικού τμήματος της Επιτροπής, το οποίο εποπτεύει τους ισχύοντες κανόνες ελέγχου των άμεσων ξένων επενδύσεων.

Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία τον Δεκέμβριο για την αναθεώρηση του κανονισμού, ο οποίος απαιτεί από τα κράτη μέλη να ελέγχουν τις επενδύσεις σε στρατιωτικό εξοπλισμό, τεχνολογίες όπως η τεχνητή νοημοσύνη και οι ημιαγωγοί.

Οι πρωτεύουσες της ΕΕ αντιτάχθηκαν σθεναρά στην πρόταση της Επιτροπής να παραιτηθούν από μια αρμοδιότητα που παραδοσιακά ανήκε στα κράτη μέλη.

«Εδώ είναι που αναμένω ότι και αυτή η πράξη θα αποτύχει. Αυτό θα προκαλέσει μεγάλη αντιπαράθεση στο Συμβούλιο», δήλωσε ο Poitiers. «Και τελικά, αν ορισμένες από αυτές τις προϋποθέσεις επιβιώσουν, θα αμφισβητηθούν σαφώς σε διεθνές επίπεδο».

Η Σουηδία τάχθηκε κατά της πρότασης που διέρρευσε, υποστηρίζοντας ότι τα εργαλεία ελέγχου των άμεσων ξένων επενδύσεων και άλλοι «υφιστάμενοι μηχανισμοί που αποσκοπούν στην προστασία στρατηγικών τομέων στην ΕΕ» είναι ήδη σε ισχύ, σύμφωνα με την Συνομοσπονδία Σουηδικών Επιχειρήσεων.

Θανατηφόρος έλξη

Ακόμη και αν η Επιτροπή πείσει αρκετές πρωτεύουσες της ΕΕ να υποστηρίξουν την πρόταση, η IAA ενδέχεται να αποτύχει να μιμηθεί με επιτυχία τη στρατηγική της Κίνας, η οποία λειτούργησε λόγω του μεγέθους της κινεζικής αγοράς που προσέφερε τεράστια οικονομικά οφέλη.

«Μπορείτε να το κάνετε αυτό αν είστε μια εξαιρετικά ελκυστική γεωγραφική περιοχή — αλλά αν έχετε ένα διαρθρωτικό πρόβλημα με την ανάπτυξη, θα πρέπει να σκεφτείτε δύο φορές πριν προσθέσετε γραφειοκρατία», δήλωσε ο Andreas von Bonin, συνεργάτης του δικηγορικού γραφείου Freshfields στις Βρυξέλλες.

Ορισμένοι τομείς παρέχουν επαρκή οικονομικά οφέλη, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, όπου οι κινεζικοί κατασκευαστές αυτοκινήτων αντιμετωπίζουν υπερπροσφορά στην εγχώρια αγορά και πρέπει να βρουν ευκαιρίες ανάπτυξης στο εξωτερικό.

Ωστόσο, για να αξίζουν οι αυστηρές αυτές προϋποθέσεις το μειονέκτημα της παραχώρησης τεχνολογικού πλεονεκτήματος, η ΕΕ θα χρειαστεί επίσης αυστηρότερους περιορισμούς στις εισαγωγές, δήλωσε ο Katz.

Η Επιτροπή προσπάθησε να υιοθετήσει σκληρή στάση απέναντι στην Κίνα με μέτρα όπως η επιβολή δασμών έως 35% στα ηλεκτρικά οχήματα κατασκευασμένα στην Κίνα το 2024. Ωστόσο, αυτό δεν κατάφερε να αποκλείσει τα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα, καθώς οι κατασκευαστές μπορούν να συνεχίσουν να αποκομίζουν κέρδη στην Ευρώπη ακόμη και με τους επιπλέον δασμούς.

«Δεν επιβάλλουμε αρκετούς περιορισμούς για να τους αναγκάσουμε να το κάνουν. Η ευρωπαϊκή αγορά εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά ανοιχτή και δεν βλέπω γιατί οι κινεζικές εταιρείες θα ήταν διατεθειμένες να επενδύσουν υπό τόσο αυστηρές συνθήκες στο τρέχον περιβάλλον», δήλωσε ο Katz.