Δημόσιο χρέος: Το ελληνικό spread επέστρεψε στο 2007 – Οφέλη, αλλά και νέοι κίνδυνοι 

Ύστερα από χρόνια κατακερματισμού που ακολούθησαν την κρίση κρατικού χρέους της ευρωζώνης, οι ευρωπαϊκές αγορές ομολόγων έχουν γίνει περισσότερο ομοιογενείς από το 2019 και μετά. Για χώρες όπως η Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή αποτελεί σημαντική επιτυχία, καθώς εξασφαλίζει ευνοϊκές συνθήκες χρηματοδότησης. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί και νέους κινδύνους, όπως επισημαίνει νέα ανάλυση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM).

Κατά τη διάρκεια της κρίσης, οι αποδόσεις των ελληνικών κρατικών ομολόγων εκτινάχθηκαν πολύ πάνω από εκείνες των ευρωπαϊκών εταίρων, καθώς οι αγορές κρατικού χρέους κατακερματίστηκαν. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, οι αποδόσεις των ελληνικών τίτλων έχουν συγκλίνει με εκείνες πολλών άλλων χωρών, αντανακλώντας την ισχυρή ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας και τη διατήρηση δημοσιονομικών πλεονασμάτων.

Σύμφωνα με τον ESM, αυτό υποδηλώνει ότι τα ελληνικά και τα υψηλής πιστοληπτικής διαβάθμισης ευρωπαϊκά ομόλογα αντιμετωπίζονται εκ νέου από τις αγορές ως ομοιογενή, σηματοδοτώντας την επιστροφή σε πιο ενοποιημένες αγορές ομολόγων.

Η σύγκληση αυτή, ωστόσο, συνεπάγεται αυξημένη έκθεση της Ελλάδας σε εξωτερικές επιδράσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ανακοίνωση δημοσιονομικής επέκτασης στη Γερμανία τον Μάρτιο του 2025, η οποία οδήγησε σε άνοδο των αποδόσεων όχι μόνο των γερμανικών ομολόγων, αλλά και των ελληνικών, σε παρόμοια μάλιστα κλίμακα. Το γεγονός αυτό, τονίζει ο ESM, καταδεικνύει την ανάγκη συνεχούς παρακολούθησης των κινδύνων που επηρεάζουν τις συνθήκες χρηματοδότησης του ελληνικού Δημοσίου.

Το ελληνικό spread στα χαμηλότερα επίπεδα από το 2007

Τον Μάιο του 2025, το ελληνικό spread –η διαφορά απόδοσης του δεκαετούς ελληνικού ομολόγου έναντι του γερμανικού Bund, που αποτελεί σημείο αναφοράς για την ευρωζώνη– υποχώρησε κάτω από τις 80 μονάδες βάσης για πρώτη φορά από το 2007, σύμφωνα με στοιχεία και υπολογισμούς του ESM.

Το 2007, στην απαρχή της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, άρχισαν να διατυπώνονται σοβαρές ανησυχίες για τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών σε αρκετές χώρες της ευρωζώνης, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Ως αποτέλεσμα, το ελληνικό spread, που στις αρχές του 2007 βρισκόταν κοντά στις 25 μονάδες βάσης, διευρύνθηκε ταχύτατα και ξεπέρασε τις 80 μονάδες τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, σηματοδοτώντας την απότομη αλλαγή στο επενδυτικό κλίμα.

Καθώς οι ανησυχίες για τα δημόσια οικονομικά εντάθηκαν, οι διαφορές αποδόσεων συνέχισαν να αυξάνονται και οι ευρωπαϊκές αγορές κρατικών ομολόγων έγιναν ολοένα και πιο κατακερματισμένες. Οι αποδόσεις αποκλίνουν πλέον έντονα μεταξύ χωρών που θεωρούνταν «ασφαλείς» και εκείνων που αντιμετωπίζονταν ως υψηλού κινδύνου. Η διαδικασία αυτή κορυφώθηκε με την κρίση κρατικού χρέους της ευρωζώνης.

Κατά τη διάρκεια της κρίσης, τα ελληνικά spreads έφτασαν σε επίπεδα που ουσιαστικά απέκοψαν τη χώρα από τη βιώσιμη χρηματοδότηση μέσω των αγορών. Η Ελλάδα οδηγήθηκε σε προγράμματα χρηματοδοτικής στήριξης, μεταξύ άλλων από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF) και τον ίδιο τον ESM.

Ανάκαμψη μετά το 2018 και επιστροφή στις αγορές

Μετά την ολοκλήρωση του τρίτου προγράμματος οικονομικής προσαρμογής το 2018, το ελληνικό spread έχει υποχωρήσει σημαντικά. Ο ESM αποδίδει αυτή την εξέλιξη στη δυναμική ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας, με ισχυρή αύξηση του ΑΕΠ, διατηρήσιμα δημοσιονομικά πλεονάσματα και σαφή αποκλιμάκωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ από το 2021 και μετά.

Η συμπίεση των spreads υποδηλώνει ότι οι επενδυτές αντιμετωπίζουν εκ νέου τα ελληνικά ομόλογα ως στενά υποκατάστατα των ομολόγων χωρών με υψηλή πιστοληπτική αξιολόγηση. Κατά συνέπεια, οι αγορές ομολόγων εμφανίζονται σήμερα πολύ πιο ενοποιημένες σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης.

Αυξημένες επιδράσεις από τον πυρήνα της ευρωζώνης

Σύμφωνα με τον ESM, οι ενοποιημένες αγορές κρατικού χρέους δεν χαρακτηρίζονται μόνο από χαμηλά spreads, αλλά και από ισχυρές διασυνδέσεις μεταξύ των χωρών. Όταν οι επενδυτές θεωρούν τα ομόλογα διαφορετικών κρατών ως υποκατάστατα, μια άνοδος της απόδοσης σε μία χώρα μεταδίδεται και στις υπόλοιπες.

Ο ESM εντοπίζει τρία βασικά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι διαχυτικές επιδράσεις μεταξύ ελληνικών και γερμανικών ομολόγων έχουν ενισχυθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια.

Πρώτον, η συσχέτιση των μεταβολών στις αποδόσεις των ελληνικών και γερμανικών δεκαετών ομολόγων, η οποία ήταν αρνητική το 2018, έχει πλέον γίνει θετική. Αυτό σημαίνει ότι οι παράγοντες που αυξάνουν τις αποδόσεις στη Γερμανία τείνουν πλέον να αυξάνουν και τις ελληνικές αποδόσεις.

Δεύτερον, οι ανακοινώσεις που αφορούν την έκδοση γερμανικού χρέους επηρεάζουν πλέον άμεσα και τις ελληνικές αποδόσεις, κάτι που δεν παρατηρούνταν πριν από το 2020–2021.

Τρίτον, η μεγάλη δημοσιονομική επέκταση που ανακοίνωσε η Γερμανία στις 4–5 Μαρτίου 2025 οδήγησε σε άνοδο περίπου 35 μονάδων βάσης στο γερμανικό δεκαετές ομόλογο, με το ελληνικό να ακολουθεί σχεδόν ταυτόσημη πορεία, επιβεβαιώνοντας τη στενή σύνδεση των δύο αγορών.

Οι νέοι κίνδυνοι για το κόστος δανεισμού της Ελλάδας

Ο ESM επισημαίνει ότι τα οφέλη από την επανένταξη της Ελλάδας στον πυρήνα των ευρωπαϊκών αγορών ομολόγων είναι σαφή. Το ελληνικό Δημόσιο μπορεί να δανείζεται και να αναχρηματοδοτεί το χρέος του με ευνοϊκά επιτόκια. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή συνεπάγεται και νέους κινδύνους, καθώς οι δημοσιονομικές εξελίξεις στις χώρες του πυρήνα της ευρωζώνης επηρεάζουν πλέον άμεσα και το κόστος δανεισμού της Ελλάδας.

Παρά τη σημαντική αποκλιμάκωση των spreads, ο κίνδυνος μιας νέας διεύρυνσής τους δεν έχει εξαλειφθεί. Μια γενικευμένη επιδείνωση των θεμελιωδών μεγεθών στην ευρωζώνη θα μπορούσε να οδηγήσει εκ νέου τους επενδυτές σε αυστηρότερη διαφοροποίηση μεταξύ χωρών με υψηλό και χαμηλότερο χρέος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσαν οι ανακοινώσεις δασμών από τις ΗΠΑ στις 2 Απριλίου 2025, που προκάλεσαν προσωρινή αλλά αισθητή άνοδο των ασφαλίστρων κινδύνου και του ελληνικού spread.

Σύμφωνα με τον ESM, ακόμη και με το spread στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων 15 ετών, η διατήρηση συνετής δημοσιονομικής πολιτικής και η περαιτέρω μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ παραμένουν κρίσιμες προϋποθέσεις, σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων και διαρκώς μεταβαλλόμενων κινδύνων.