Βρεφικά γάλατα: Τι πίνουν πραγματικά τα μωρά μας;

Για εκατομμύρια γονείς σε όλο τον κόσμο, το βρεφικό γάλα σε σκόνη δεν είναι απλώς ένα προϊόν στο ράφι. Είναι υπόσχεση φροντίδας, ασφάλειας και υγείας. Όμως τις τελευταίες εβδομάδες, αυτή η υπόσχεση κινδυνεύει. Ανακλήσεις, έρευνες για θανάτους βρεφών, τοξίνες που δεν καταστρέφονται με θερμότητα και αλυσίδες παραγωγής που απλώνονται από την Ευρώπη μέχρι την Κίνα αποκαλύπτουν μια ανησυχητική πραγματικότητα: όσο πιο «έξυπνο» και πολύπλοκο γίνεται το βρεφικό γάλα, τόσο πιο δύσκολο είναι να ελεγχθεί.

Η νέα γενιά βρεφικών γαλάτων

Τα σύγχρονα βρεφικά γάλατα δεν θυμίζουν σε τίποτα τις φόρμουλες του παρελθόντος. Οι μεγάλες πολυεθνικές – με κυρίαρχους παίκτες τις Nestlé, Danone και Abbott – επενδύουν δισεκατομμύρια για να φέρουν τα προϊόντα τους «πιο κοντά στο μητρικό γάλα», αναφέρει το Bloomberg. Λιπαρά οξέα εργαστηρίου, βιοδραστικές ενώσεις, έλαια που υπόσχονται ανάπτυξη εγκεφάλου και ενίσχυση ανοσοποιητικού συνθέτουν ένα μωσαϊκό επιστημονικής φιλοδοξίας.

Όμως το μητρικό γάλα δεν είναι απλώς μια λίστα συστατικών. Περιέχει χιλιάδες ουσίες που δρουν συνδυαστικά, με τρόπους που η επιστήμη ακόμη προσπαθεί να κατανοήσει. Η απομόνωση και η προσθήκη μεμονωμένων στοιχείων μπορεί να έχει απρόβλεπτες συνέπειες.

Όταν η καινοτομία ξεπερνά την ασφάλεια

Οι πρόσφατες ανακλήσεις στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ έφεραν στο φως ένα κοινό πρόβλημα: η ασφάλεια δεν εξελίσσεται με τον ίδιο ρυθμό όπως η διατροφική καινοτομία.

Στη Γαλλία, οι αρχές διερευνούν τον θάνατο δύο βρεφών που ενδέχεται να συνδέονται με μολυσμένο γάλα.

Στις ΗΠΑ, δεκάδες μωρά νοσηλεύτηκαν με υποψία αλλαντίασης, συνδεδεμένης με προϊόντα νεοσύστατης εταιρείας που διαφήμιζε «καθαρά» και «διαφανή» συστατικά.

Η ειρωνεία; Ακόμη και εταιρείες που γεννήθηκαν ως απάντηση σε παλιότερες κρίσεις, φαίνεται να πέφτουν στις ίδιες παγίδες.

Η τοξίνη που δεν καταστρέφεται

Στο επίκεντρο της μεγαλύτερης ανάκλησης στην ιστορία της Nestlé βρίσκεται μια ουσία εφιαλτική για τα τρόφιμα βρεφών: η cereulide. Πρόκειται για τοξίνη που δεν εξουδετερώνεται με τη θερμότητα, δεν φιλτράρεται και μπορεί να προκαλέσει από έντονους εμετούς μέχρι σοβαρές επιπλοκές ακόμη και σε απειροελάχιστες ποσότητες.

Μόλις εντοπιστεί, η μόνη λύση είναι μία: άμεση ανάκληση προϊόντων και πλήρης απολύμανση εργοστασίων. Έτσι, μέσα σε λίγες εβδομάδες, η Nestlé αναγκάστηκε να αποσύρει δεκάδες προϊόντα σε περισσότερες από 60 χώρες.

Το «αθώο» λιπαρό οξύ που άλλαξε τα πάντα

Η πηγή του προβλήματος εντοπίστηκε σε ένα συστατικό που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ρουτίνα: το έλαιο αραχιδονικού οξέος (ARA). Το ARA χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες, όμως η ζήτηση εκτοξεύθηκε όταν οι ευρωπαϊκές οδηγίες άλλαξαν και η παρουσία του θεωρήθηκε σχεδόν απαραίτητη.

Η παραγωγή του, ωστόσο, μεταφέρθηκε σε νέους παίκτες και νέες χώρες. Έτσι, η εφοδιαστική αλυσίδα μεγάλωσε, κατακερματίστηκε και πέρασε μέσα από διαφορετικά ρυθμιστικά καθεστώτα, με λιγότερους δημόσιους ελέγχους και μεγαλύτερη εξάρτηση από ιδιωτικούς ελέγχους ποιότητας.

Η Κίνα, ο ανταγωνισμός και τα ρυθμιστικά κενά

Η Κίνα αναδείχθηκε σε βασικό παίκτη στην παραγωγή ARA όταν ανέπτυξε τεχνολογία ζύμωσης χωρίς πατέντες. Αυτό έσπασε το μονοπώλιο δυτικών εταιρειών και επέτρεψε ταχύτερη και φθηνότερη παραγωγή. Όμως ταυτόχρονα, έφερε νέες προκλήσεις εποπτείας.

Η περίπτωση του κινεζικού προμηθευτή που συνδέθηκε με την πρόσφατη κρίση δείχνει πώς η παγκοσμιοποίηση της παιδικής διατροφής μπορεί να δημιουργήσει τυφλά σημεία, ειδικά όταν η ζήτηση τρέχει γρηγορότερα από τους ελέγχους.

Οι γονείς ανάμεσα στον φόβο και την ανάγκη

Για τους γονείς, οι ανακλήσεις δεν είναι απλώς ειδήσεις. Είναι άγχος, αμφιβολία και ενοχή. Λιγότερα από τα μισά βρέφη παγκοσμίως θηλάζουν αποκλειστικά τους πρώτους έξι μήνες, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Για εκατομμύρια οικογένειες, το βρεφικό γάλα δεν είναι επιλογή πολυτέλειας, αλλά αναγκαιότητα.

Ταυτόχρονα, το επιθετικό μάρκετινγκ που υπόσχεται «ό,τι πιο κοντά στη φύση» καλλιεργεί προσδοκίες που η επιστήμη ίσως δεν μπορεί ακόμη να εκπληρώσει με ασφάλεια.

Μια βιομηχανία με βαρύ παρελθόν

Η βιομηχανία βρεφικών γαλάτων δεν είναι άγνωστη στα σκάνδαλα. Από τη μελαμίνη στην Κίνα μέχρι τα βακτήρια που προκάλεσαν κρίση επάρκειας στις ΗΠΑ το 2022, κάθε δεκαετία φαίνεται να φέρνει και μια νέα δοκιμασία.

Παρά τους αυστηρούς κανονισμούς, η πραγματικότητα δείχνει ότι η αυτορρύθμιση δεν επαρκεί πάντα, ειδικά όταν το διακύβευμα είναι η υγεία των πιο ευάλωτων.

Το μεγάλο ερώτημα

Καθώς η παγκόσμια αγορά βρεφικού γάλακτος πλησιάζει τα 90 δισεκατομμύρια δολάρια και αναμένεται να διπλασιαστεί μέσα στην επόμενη δεκαετία, ένα ερώτημα πλανάται πάνω από τη βιομηχανία: αξίζει να αυξάνεται η πολυπλοκότητα και το ρίσκο, όταν δεν υπάρχει ακόμη σαφής απόδειξη ότι αυτές οι προσθήκες κάνουν τα μωρά πιο υγιή;

Ίσως, πριν το επόμενο «θαυματουργό» συστατικό μπει στη φόρμουλα, η απάντηση να πρέπει να δοθεί πρώτα από την επιστήμη – και όχι από το μάρκετινγκ…