Κρασί: Πώς επηρεάζεται από την κλιματική κρίση – Τι συμβαίνει στους αμπελώνες της χώρας

Η κλιματική κρίση δεν αποτελεί πλέον μια αφηρημένη απειλή για το μέλλον, αλλά μια καθημερινή πραγματικότητα που μεταμορφώνει τον αγροτικό χάρτη της Ελλάδας. Ανάμεσα τους πλήττεται το ελληνικό αμπέλι και ο τομέας της αμπελουργίας – ένας πυλώνας της ελληνικής αγροτικής παραγωγής και της πολιτισμικής ταυτότητας της χώρας, ενώ το κρασί βρίσκεται μπροστά σε νέες προκλήσεις.

«Το ελληνικό κρασί βρίσκεται μπροστά σε μια περίοδο αλλαγών, όπου το κλίμα θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της ταυτότητάς του», τονίζει στον ΟΤ η έμπειρη οινοποιός και διευθύνουσα σύμβουλος του ιστορικού Κτήματος Σπυρόπουλου (Μαντινεία/Νεμέα) Κωνσταντίνα Σπυροπούλου, η οποία είναι και η πρώτη γυναίκα πρόεδρος στην ιστορία της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Αμπέλου και Οίνου (ΕΔΟΑΟ).

Το Ασύρτικο, το Ξινόμαυρο και το Αγιωργίτικο, ποικιλίες που έχουν ταυτιστεί με συγκεκριμένα μικροκλίματα, καλούνται πλέον να προσαρμοστούν σε νέες συνθήκες

Τα τελευταία χρόνια, οι Έλληνες αμπελουργοί παρατηρούν ολοένα και πιο έντονες μεταβολές στις καλλιέργειές τους. Οι αυξημένες θερμοκρασίες, οι παρατεταμένοι καύσωνες και οι ήπιοι χειμώνες επιταχύνουν την ωρίμανση των σταφυλιών, οδηγώντας σε πρώιμους τρύγους, συχνά ακόμη και μέσα στον Αύγουστο. Το αποτέλεσμα είναι σταφύλια με υψηλότερα σάκχαρα, άρα και κρασιά με αυξημένο αλκοολικό βαθμό, αλλά χαμηλότερη οξύτητα – ένα στοιχείο κρίσιμο για τη φρεσκάδα και την ισορροπία του κρασιού.

Η πρόεδρος της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Αμπέλου και Οίνου, Κωνσταντίνα Σπυροπούλου

Παράλληλα, η μείωση των βροχοπτώσεων και η συχνότερη εμφάνιση ακραίων καιρικών φαινομένων, όπως χαλαζοπτώσεις και ξαφνικές καταιγίδες, δημιουργούν συνθήκες αστάθειας στους αμπελώνες. Σε περιοχές όπως η Νεμέα, η Κρήτη και η Βόρεια Ελλάδα, οι παραγωγοί βλέπουν τις αποδόσεις να μειώνονται, ενώ αυξάνεται το κόστος άρδευσης και φυτοπροστασίας.

Κρασί: «Η κλιματική κρίση δεν είναι θεωρητικό σενάριο»

«Η κλιματική κρίση δεν αποτελεί πλέον ένα θεωρητικό σενάριο για την ελληνική αμπελοκαλλιέργεια, αλλά μια καθημερινή πραγματικότητα που επηρεάζει άμεσα τον αμπελώνα και τον αμπελουργό», επισημαίνει στον ΟΤ η κ. Σπυροπούλου.

Ταυτόχρονα, όπως μας εξηγεί οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας περιορίζουν τις αποδόσεις και αυξάνουν το κόστος καλλιέργειας, ιδιαίτερα σε περιοχές με περιορισμένους υδατικούς πόρους. «Τα ακραία καιρικά φαινόμενα – από καύσωνες μέχρι αιφνίδιες χαλαζοπτώσεις και όψιμους παγετούς – προσθέτουν έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας, καθιστώντας τον προγραμματισμό της παραγωγής όλο και πιο δύσκολο. Το ελληνικό αμπέλι καλείται πλέον να προσαρμοστεί σε ένα νέο, λιγότερο προβλέψιμο κλιματικό περιβάλλον», σημείωσε η κ. Σπυροπούλου.

Η επίδραση στις παραδοσιακές ελληνικές ποικιλίες

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η επίδραση στις παραδοσιακές ελληνικές ποικιλίες. Το Ασύρτικο, το Ξινόμαυρο και το Αγιωργίτικο, ποικιλίες που έχουν ταυτιστεί με συγκεκριμένα μικροκλίματα, καλούνται πλέον να προσαρμοστούν σε νέες συνθήκες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αμπελώνες μετακινούνται σε μεγαλύτερα υψόμετρα ή σε πιο βόρειες εκθέσεις, αναζητώντας δροσιά και ισορροπία.

Η ευαλωτότητα της ελληνικής αμπελοκαλλιέργειας δεν είναι ομοιόμορφη, αλλά διαφοροποιείται ανάλογα με την περιοχή και την ποικιλία. Όπως εξηγεί στον ΟΤ η κ. Σπυροπούλου, οι νησιωτικές περιοχές του Αιγαίου και η νότια Ελλάδα εμφανίζουν αυξημένη ευπάθεια λόγω υψηλών θερμοκρασιών, περιορισμένων υδατικών πόρων και έντονων φαινομένων ξηρασίας. Αντίστοιχα, περιοχές της Βόρειας Ελλάδας ενδέχεται να επηρεαστούν από ακραίες θερμοκρασιακές διακυμάνσεις και όψιμους παγετούς την άνοιξη.

Απέναντι στις κλιματικές προκλήσεις, οι Έλληνες αμπελουργοί δεν μένουν αδρανείς

Όσον αφορά τις ποικιλίες, σημειώνει, ότι εκείνες με πρώιμη ωρίμανση ή υψηλές απαιτήσεις σε νερό θεωρούνται πιο ευάλωτες στις μεταβολές του κλίματος. Ακόμη και παραδοσιακές ελληνικές ποικιλίες με καλή αντοχή, όπως το Ασύρτικο ή το Ξινόμαυρο, παρουσιάζουν διαφοροποιημένη συμπεριφορά ανάλογα με το υψόμετρο, το έδαφος και τις καλλιεργητικές πρακτικές.

«Η έννοια της ευαλωτότητας, επομένως, συνδέεται άμεσα με το τοπικό περιβάλλον και τη διαχείριση του αμπελώνα», τονίζει στον ΟΤ η πρόεδρος της ΕΔΟΑΟ.

Σημάδια προσαρμογής

Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι μόνο ζοφερή. Η ελληνική οινοποιία δείχνει σημάδια προσαρμοστικότητας και καινοτομίας. Πειραματισμοί με νέες καλλιεργητικές πρακτικές, αλλαγές στον χρόνο τρύγου, βιολογική και αναγεννητική αμπελουργία, αλλά και η ανάδειξη ανθεκτικών γηγενών ποικιλιών, αποτελούν μέρος της απάντησης του κλάδου στην κλιματική πρόκληση.

Απέναντι στις κλιματικές προκλήσεις, οι Έλληνες αμπελουργοί δεν μένουν αδρανείς. Σύμφωνα με την κ. Σπυροπούλου, «όλο και περισσότεροι στρέφονται σε πρακτικές που μειώνουν το θερμικό και υδατικό στρες των φυτών, όπως η καλύτερη διαχείριση του φυλλώματος για φυσική σκίαση των σταφυλιών ή η βελτίωση του εδάφους με οργανική ουσία. Η ορθολογική χρήση του νερού, μέσω σύγχρονων συστημάτων άρδευσης, αποκτά κρίσιμη σημασία, ενώ η επιλογή κατάλληλων υποκειμένων και ποικιλιών προσαρμοσμένων στις νέες συνθήκες αποτελεί βασική στρατηγική. Παράλληλα, η τεχνολογία μπαίνει δυναμικά στο αμπέλι, με εργαλεία παρακολούθησης και πρόγνωσης που βοηθούν τους παραγωγούς να λαμβάνουν πιο στοχευμένες αποφάσεις. Η προσαρμογή δεν είναι εύκολη ούτε ανέξοδη, ωστόσο αποτελεί πλέον μονόδρομο για τη διατήρηση της βιωσιμότητας του ελληνικού αμπελώνα».

Περίοδος αλλαγών για το ελληνικό κρασί

Το ελληνικό κρασί βρίσκεται μπροστά σε μια περίοδο αλλαγών, όπου το κλίμα θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της ταυτότητάς του.

«Οι μεταβολές στις συνθήκες καλλιέργειας αναμένεται να επηρεάσουν το ύφος και το προφίλ πολλών κρασιών, με εντονότερους αλκοολικούς βαθμούς ή διαφορετικές εκφράσεις αρωμάτων και οξύτητας», εξηγεί η κ. Σπυροπούλου.

Ταυτόχρονα, όπως αναφέρει, ενδέχεται να αναδειχθούν νέες αμπελουργικές ζώνες, κυρίως σε μεγαλύτερα υψόμετρα ή δροσερότερες περιοχές. «Ωστόσο, μέσα σε αυτή τη μετάβαση κρύβεται και μια ευκαιρία: το ελληνικό κρασί μπορεί να επανατοποθετηθεί διεθνώς, προβάλλοντας τη βιωσιμότητα, την προσαρμοστικότητα και τη μοναδικότητα των ποικιλιών του. Το μέλλον του δεν θα κριθεί μόνο από το κλίμα, αλλά από το πώς ο κλάδος θα επιλέξει να απαντήσει σε αυτή τη νέα πραγματικότητα», σημείωσε στον ΟΤ.