Μέλι: Η μελισσοκομία σε κρίσιμο σταυροδρόμι – Απειλή η νοθεία

Με μια σοβαρή κρίση βρίσκεται το ευρωπαϊκό μέλι τα τελευταία χρόνια, καθώς πίσω από τα ράφια των σούπερ μάρκετ και τις ετικέτες «προϊόν ΕΕ ή εκτός ΕΕ», αυξάνεται ραγδαία η εισροή προϊόντος αμφίβολης ποιότητας και γνησιότητας.

Τα τελευταία χρόνια, η αυξανόμενη εισαγωγή μελιού από τρίτες χώρες, σε συνδυασμό με την εξάπλωση εξελιγμένων πρακτικών νοθείας και παραπλάνησης, έχει αναδείξει σοβαρά κενά στο ευρωπαϊκό σύστημα ελέγχου και επαλήθευσης της γνησιότητας του μελιού. Η απουσία επαρκών μηχανισμών επιτήρησης της αγοράς και εναρμονισμένων εργαστηριακών μεθόδων θέτει σε κίνδυνο τόσο την προστασία των καταναλωτών όσο και τη βιωσιμότητα της ευρωπαϊκής μελισσοκομίας.

Σήμερα, το μέλι που εισάγεται στην ΕΕ δεν υπόκειται στους ίδιους αυστηρούς ελέγχους που ισχύουν για την ευρωπαϊκή παραγωγή

Τον κώδωνα του κινδύνου κρούει η Ευρωπαϊκή Μελισσοκομική Ένωση (EBA), που εκπροσωπεί περισσότερους από 420.000 μελισσοκόμους σε 32 χώρες, ανάμεσά τους και την Ελλάδα. Με επίσημη επιστολή της προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η EBA ζητά άμεσες παρεμβάσεις ώστε να αποτραπεί η περαιτέρω υπονόμευση της αγοράς μελιού από πρακτικές νοθείας και ανεπαρκείς ελέγχους, ιδιαίτερα ενόψει της επικείμενης εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–Mercosur.

«Η επικείμενη κύρωση της συμφωνίας αυτής ανέδειξε για ακόμη μία φορά σοβαρά κενά στην ικανότητά μας να παρακολουθούμε και να επαληθεύουμε τη γνησιότητα και την ποιότητα του μελιού που εισέρχεται στην ευρωπαϊκή αγορά», αναφέρει χαρακτηριστικά στην επιστολή της.

Εμπόριο για το μέλι χωρίς ίσους όρους

Η συμφωνία Mercosur αναμένεται να αυξήσει σημαντικά τις εισαγωγές μελιού από τρίτες χώρες. Παρότι οι Ευρωπαίοι μελισσοκόμοι δεν αντιτίθενται στο ελεύθερο εμπόριο, επισημαίνουν ότι αυτό δεν μπορεί να λειτουργεί εις βάρος της ποιότητας και της διαφάνειας. Σήμερα, το μέλι που εισάγεται στην ΕΕ δεν υπόκειται στους ίδιους αυστηρούς ελέγχους που ισχύουν για την ευρωπαϊκή παραγωγή, δημιουργώντας συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού.

«Χωρίς επαρκείς μηχανισμούς επαλήθευσης, διατρέχουμε τον κίνδυνο να υπονομεύσουμε τόσο την προστασία των καταναλωτών όσο και τη βιωσιμότητα της ευρωπαϊκής μελισσοκομίας», σημειώνουν οι εκπρόσωποι της ΕΒΑ.

Παρότι το μέλι μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διεθνούς εμπορίου, η κρίσιμη οικοσυστημική υπηρεσία της επικονίασης δεν μπορεί να εισαχθεί. Οι Ευρωπαίοι μελισσοκόμοι παρέχουν αναντικατάστατες υπηρεσίες επικονίασης που στηρίζουν την ευρωπαϊκή αγροτική παραγωγή. Η οικονομική βιωσιμότητα των ευρωπαϊκών μελισσοκομικών εκμεταλλεύσεων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα έσοδα της παραγωγής μελιού, τα οποία επιτρέπουν στους μελισσοκόμους να διατηρούν υγιείς αποικίες και να παρέχουν βασικές υπηρεσίες επικονίασης.

Σύγχρονες τεχνικές νοθείας περιλαμβάνουν την προσθήκη μη ανιχνεύσιμων σιροπιών, την παραποίηση της βοτανικής και γεωγραφικής προέλευσης και τη χρήση μεθόδων που ξεπερνούν τις δυνατότητες πολλών εθνικών εργαστηρίων

Νοθεία στο μέλι υψηλής τεχνολογίας

Η απάτη στο μέλι δεν αφορά πλέον απλές παραβάσεις. Σύμφωνα με επιστημονικούς κύκλους, σύγχρονες τεχνικές νοθείας περιλαμβάνουν την προσθήκη μη ανιχνεύσιμων σιροπιών, την παραποίηση της βοτανικής και γεωγραφικής προέλευσης και τη χρήση μεθόδων που ξεπερνούν τις δυνατότητες πολλών εθνικών εργαστηρίων.

Την ίδια στιγμή, το μέλι κατατάσσεται στη νομοθεσία ως προϊόν «χαμηλού κινδύνου» για τη δημόσια υγεία, με αποτέλεσμα οι έλεγχοι στα σύνορα να είναι περιορισμένοι και αποσπασματικοί.

Παρά τη σοβαρότητα του προβλήματος, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει ακόμη Ευρωπαϊκό Εργαστήριο Αναφοράς για το μέλι, το οποίο θα μπορούσε να θέσει ενιαία πρότυπα ελέγχου και να στηρίξει τις αρμόδιες αρχές.

Από την πλευρά της η Ευρωπαϊκή Μελισσοκομική Ένωση προτρέπει την Κομισιόν να ορίσει και να χρηματοδοτήσει άμεσα ένα Ευρωπαϊκό Εργαστήριο Αναφοράς (EURL) για το μέλι. Το εργαστήριο αυτό θα πρέπει να έχει ως αρμοδιότητες:

• την ανάπτυξη και επικύρωση εναρμονισμένων αναλυτικών μεθόδων για την πιστοποίηση της γνησιότητας του μελιού,
• την παροχή υλικών αναφοράς και δοκιμών επάρκειας για τα εθνικά εργαστήρια,
• την παροχή επιστημονικής και τεχνικής υποστήριξης στις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές.

Άνισο πεδίο ανταγωνισμού

Η κρίση στο μέλι δεν αφορά μόνο τις τιμές ή τα εισοδήματα των μελισσοκόμων. Αφορά και τους καταναλωτές, οι οποίοι συχνά αγνοούν τι πραγματικά περιέχει το προϊόν που αγοράζουν. Αφορά όμως και τη γεωργία συνολικά, καθώς η επικονίαση —υπηρεσία που δεν μπορεί να εισαχθεί— εξαρτάται άμεσα από τη βιωσιμότητα των μελισσοκομικών εκμεταλλεύσεων.

Οι ευρωπαίοι μελισσοκόμοι λειτουργούν υπό μερικά από τα αυστηρότερα κανονιστικά πλαίσια παγκοσμίως όσον αφορά τις κτηνιατρικές θεραπείες, την προστασία του περιβάλλοντος και τις πρακτικές παραγωγής. Τα πρότυπα αυτά συνεπάγονται υψηλό κόστος.

Όπως εξηγούν οι εκπρόσωποι των μελισσοκόμων, όταν οι εισαγωγές εισέρχονται στην αγορά μας χωρίς το ίδιο επίπεδο ελέγχου, δημιουργείται ένα άνισο πεδίο ανταγωνισμού που απειλεί την οικονομική βιωσιμότητα της βιώσιμης μελισσοκομίας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Επιπλέον, πρόκειται θεμελιωδώς για ζήτημα προστασίας των καταναλωτών. Οι Ευρωπαίοι πολίτες έχουν το δικαίωμα να γνωρίζουν ότι το μέλι που αγοράζουν —είτε προέρχεται από την Ευρώπη είτε από τρίτες χώρες— πληροί τα πρότυπα ποιότητας και γνησιότητας που αναμένουν.

Ευρωπαϊκή πλατφόρμα για το μέλι

Πρόσφατα συστάθηκε η Ευρωπαϊκή Πλατφόρμα για το Μέλι (EU Honey Platform) ακριβώς για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων. Ωστόσο, η πρόοδος μέχρι σήμερα είναι ανεπαρκής σε σχέση με την επείγουσα φύση της κατάστασης.

Η EBA καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να:

• επιταχύνει το έργο της πλατφόρμας μελιού με σαφή χρονοδιαγράμματα και απτά παραδοτέα,
• δώσει προτεραιότητα στη σύσταση τεχνικών ομάδων εργασίας για τις μεθόδους πιστοποίησης της γνησιότητας,
• διασφαλίσει επαρκή εκπροσώπηση επιστημονικών ιδρυμάτων με αποδεδειγμένη εξειδίκευση στην ανάλυση του μελιού,
• διαθέσει τους αναγκαίους πόρους ώστε οι συστάσεις της Πλατφόρμας Μελιού να μετατραπούν σε δεσμευτικούς κανονισμούς.

Έτσι, η Ευρωπαϊκή Μελισσοκομική Ένωση καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιταχύνει τις εργασίες της Ευρωπαϊκής Πλατφόρμας Μελιού, να θεσπίσει άμεσα Ευρωπαϊκό Εργαστήριο Αναφοράς και να επανεξετάσει το καθεστώς ελέγχων στα σύνορα για προϊόντα υψηλού κινδύνου απάτης.