Σιτηρά και σταθερότητα

Η συζήτηση για τα σιτηρά δεν είναι ένα στενό τεχνικό θέμα της αγροτικής πολιτικής. Αφορά άμεσα το κόστος ζωής, την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και την κοινωνική σταθερότητα. Ο καταναλωτής το βλέπει στην τελική τιμή του καλαθιού, ο κτηνοτρόφος στο κόστος των ζωοτροφών και ο αγρότης πριν καν ξεκινήσει η σπορά. Όταν η παραγωγή μειώνεται, όταν αυξάνονται οι εισαγωγές ή όταν ανεβαίνουν οι τιμές των σιτηρών, η πίεση περνά σε όλη την αλυσίδα τροφίμων — από το χωράφι μέχρι το ράφι. Σε ένα περιβάλλον πολλαπλών αβεβαιοτήτων, η επισιτιστική ασφάλεια διασφαλίζεται με έγκαιρη πληροφόρηση, καθαρές προτεραιότητες και πολιτικές αποφάσεις με ορίζοντα.

Τα τελευταία χρόνια, η Μεσόγειος βιώνει πιο έντονους κύκλους αστάθειας: κλιματική μεταβλητότητα, γεωπολιτικές αναταράξεις και διαρκείς πιέσεις στο κόστος παραγωγής. Σε αυτό το πλαίσιο, η χώρα μας συμμετέχει ενεργά, μαζί με τις υπόλοιπες μεσογειακές χώρες, στο MED-Amin (Mediterranean Agricultural Markets Information Network), το δίκτυο ανταλλαγής στοιχείων για τις αγορές αγροτικών προϊόντων. Στόχος του Δικτύου είναι η ενίσχυση της διαφάνειας της αγοράς και της επισιτιστικής ασφάλειας στην περιοχή της Μεσογείου, με δεδομένα συγκρίσιμα, αξιόπιστα και χρήσιμα για έγκαιρες αποφάσεις. Με αυτή τη λογική, ενισχύεται και η δυνατότητα έγκαιρης προειδοποίησης απέναντι στις αναταράξεις.

Η ελληνική εμπειρία είναι αποκαλυπτική. Το 2025 η καλλιεργούμενη έκταση σιτηρών ανήλθε στα 785.000 εκτάρια, από 678.000 το 2024, δηλαδή αύξηση 15,8%. Παράλληλα, η παραγωγή αυξήθηκε στα 3.168.000 τόνους, από 2.603.000 τόνους το προηγούμενο έτος, δηλαδή άνοδος 21,7%. Η εικόνα αυτή δείχνει δυνατότητες ανάκαμψης, αλλά και κάτι εξίσου κρίσιμο: ο τομέας παραμένει ευάλωτος σε παράγοντες που δεν ελέγχονται πλήρως σε εθνικό επίπεδο – από τον καιρό μέχρι τις διεθνείς ροές εμπορίου και το κόστος εισροών.

Παράλληλα, η διαχρονική εξαγωγική παρουσία του ελληνικού σκληρού σίτου αποτελεί σημαντική παράμετρο της συνολικής εικόνας του τομέα και πρέπει να συνεκτιμάται στην αποτίμηση του ισοζυγίου σιτηρών. Το ίδιο συμπέρασμα προκύπτει από τις εισαγωγές. Στο μαλακό σιτάρι καταγράφεται μείωση από 628.263 τόνους το 2023/24 σε 420.360 τόνους το 2024/25, δηλαδή -33,1%. Στον αραβόσιτο, αντίθετα, παρατηρείται αύξηση από 362.447 σε 443.866 τόνους την ίδια περίοδο, δηλαδή +22,5%. Άρα, δεν αρκούν γενικές διαπιστώσεις του τύπου «οι εισαγωγές πέφτουν» ή «οι εισαγωγές ανεβαίνουν». Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη: κάθε προϊόν έχει διαφορετική δυναμική, κάθε περίοδος διαφορετικό ισοζύγιο, κάθε απόφαση διαφορετικές επιπτώσεις.

Οι τιμές επίσης στέλνουν μικτό μήνυμα. Μετά την έντονη άνοδο της περιόδου 2022 -2023, παρατηρείται σταδιακή αποκλιμάκωση, χωρίς όμως να έχει εκλείψει η μεταβλητότητα. Σε ετήσια βάση (2025 έναντι 2024), ο μαλακός σίτος κινήθηκε -0,6%, ο σκληρός σίτος -6,2%, ενώ ο σίτος ζωοτροφής +10,8%, το κριθάρι +5,9% και ο αραβόσιτος +3,5%. Αυτό σημαίνει ότι η πολιτική δεν μπορεί να λειτουργεί αντιδραστικά. Δεν αρκεί να παρεμβαίνουμε όταν η πίεση έχει ήδη φτάσει στον παραγωγό ή στον καταναλωτή. Χρειάζεται προληπτική προσέγγιση, με εργαλεία έγκαιρης προειδοποίησης και αξιόπιστα σήματα αγοράς πριν η μεταβολή εξελιχθεί σε κρίση.

Η χώρα μας έχει ήδη κάνει συγκεκριμένα βήματα. Στο εγκεκριμένο Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ 2023–2027, βασικές καλλιέργειες δημητριακών —σκληρό και μαλακό σιτάρι, κριθάρι, αραβόσιτος και ρύζι— εντάσσονται στη συνδεδεμένη ενίσχυση. Παράλληλα, πρόσφατα ανακοινώθηκε πρόσθετη ενίσχυση ύψους 160 εκατ. ευρώ για τον πρωτογενή τομέα, εκ των οποίων 80 εκατ. ευρώ αφορούν την κτηνοτροφία και 80 εκατ. ευρώ τα σιτηρά και το βαμβάκι. Υπενθυμίζεται ότι ο σκληρός σίτος και το ρύζι στηρίζονταν και στην προηγούμενη προγραμματική περίοδο, ενώ στην ΚΑΠ 2023–2027 προστέθηκαν το μαλακό σιτάρι, το κριθάρι και ο αραβόσιτος. Η κατεύθυνση είναι σαφής: στήριξη της παραγωγικής βάσης με όρους ανθεκτικότητας, βιωσιμότητας και πραγματικής ανταγωνιστικότητας. Όμως η νέα φάση απαιτεί και θεσμική αναβάθμιση του τρόπου που παρακολουθούμε τις αγορές.

Το κρίσιμο επόμενο βήμα είναι τριπλό:

Πρώτον, σταθερό εθνικό σημείο αναφοράς για τα δεδομένα σιτηρών, με συνέπεια και περιοδικότητα.

Δεύτερον, καλύτερη διασύνδεση παραγωγικών, εμπορικών και τιμολογιακών δεικτών, ώστε να αποφεύγονται αποσπασματικές αναγνώσεις.

Τρίτον, ενεργή συμμετοχή της Ελλάδας στη διαμόρφωση κοινών μεσογειακών εργαλείων πρόβλεψης παραγωγής και έγκαιρης προειδοποίησης.

Το διακύβευμα είναι σαφές: να περάσουμε στην πολιτική της έγκαιρης πρόληψης. Στα σιτηρά, η ποιότητα των δεδομένων είναι δημόσιο αγαθό, εργαλείο σταθερότητας και προϋπόθεση σοβαρής οικονομικής πολιτικής. Και σε μια εποχή αυξημένης αβεβαιότητας, η σταθερότητα αυτή είναι ακριβώς αυτό που χρειάζονται οι παραγωγοί, η αγορά και η κοινωνία.

Ο Σπύρος Πρωτοψάλτης, είναι Γενικός Γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων