Η σημερινή συνεδρίαση του Ecofin φέρνει στο τραπέζι την εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου και την πορεία των εθνικών μεσοπρόθεσμων σχεδίων, ενώ βάζει και πάλι στο επίκεντρο τη συζήτηση για την κοινή έκδοση χρέους. Ειδικά για την Ελλάδα, η έκβαση αυτής της διαπραγμάτευσης θα κρίνει αν οι επενδύσεις στην άμυνα και στις υποδομές παραμείνουν αποκλειστικά εθνική ευθύνη, γεγονός που ασκεί πίεση στα δημόσια οικονομικά των χωρών. Αντίθετα, ένα ευρωπαϊκό εργαλείο θα μπορούσε να απορροφήσει μέρος του κόστους, διατηρώντας χώρο για εγχώριες αναπτυξιακές δαπάνες.
Η συζήτηση για κοινή έκδοση χρέους
Η ευρωπαϊκή συζήτηση για κοινή έκδοση χρέους επανέρχεται μαζί με την ανάγκη μεγάλων επενδύσεων για την ανταγωνιστικότητα της Ε.Ε, στην άμυνα, στην πράσινη μετάβαση, στην τεχνολογία και στις υποδομές. Ο Εμανουέλ Μακρόν έχει ταχθεί υπέρ μιας πιο ολιστικής χρήσης κοινών κεφαλαίων, που θα στηρίξουν τόσο την καινοτομία όσο και παραδοσιακούς κλάδους.
Η Γερμανία επιμένει ότι ο κοινός δανεισμός θα πρέπει να περιοριστεί αυστηρά σε μεγάλες διασυνοριακές επενδύσεις και όχι σε πολιτικές συνοχής
Αντίθετα, η Γερμανία επιμένει ότι ο κοινός δανεισμός θα πρέπει να περιοριστεί αυστηρά σε μεγάλες διασυνοριακές επενδύσεις και όχι σε πολιτικές συνοχής ή γεωργικές επιδοτήσεις. Η πρωτοβουλία των έξι μεγαλύτερων οικονομιών (Ε6) με έμφαση στην ενοποίηση επενδύσεων και αποταμιεύσεων, την άμυνα και την ασφάλεια εφοδιασμού, δείχνει ότι η συζήτηση ανοίγει, αλλά κανείς δεν γνωρίζει ποια θα είναι η επόμενη φάση.
Το νέο πλαίσιο δαπανών και οι ελληνικές δεσμεύσεις
Η Ελλάδα συμμετέχει με τετραετές μονοπάτι καθαρών πρωτογενών δαπανών, στόχο πρωτογενούς πλεονάσματος κοντά στο 2,6%-2,8% του ΑΕΠ και προβλεπόμενη ανάπτυξη περίπου 2,4% για το 2026. Το δημόσιο χρέος συνεχίζει να υποχωρεί ως ποσοστό του ΑΕΠ, ενώ η πρόσφατη έκδοση 10ετούς ομολόγου αντλώντας 4 δισ ευρώ. με προσφορές άνω των €50 δισ. ευρώ κατέγραψε ισχυρή ζήτηση.
Παρόλα αυτά, στην Ευρώπη υπάρχει έντονη ανησυχία για το ποιος πραγματικός δημοσιονομικός χώρος απομένει μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Το νέο ευρωπαϊκό σύστημα δεν στηρίζεται πλέον αποκλειστικά σε στατικά όρια 3% και 60%, αλλά σε πολυετή μονοπάτια καθαρών δαπανών.
Η ελληνική πλευρά έχει δεσμευθεί για συνέχιση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, με πλεονάσματα άνω του 2,5% του ΑΕΠ τα επόμενα έτη
Κάθε χώρα καταθέτει τετραετές σχέδιο προσαρμογής, με ανώτατο όριο αύξησης δαπανών που διασφαλίζει τη μείωση του χρέους. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι οι καθαρές πρωτογενείς δαπάνες αυξάνονται εντός συμφωνημένου ρυθμού, με στόχο να διατηρηθεί η καθοδική τάση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ.
Η ελληνική πλευρά έχει δεσμευθεί για συνέχιση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, με πλεονάσματα άνω του 2,5% του ΑΕΠ τα επόμενα έτη. Το 2025 η εκτέλεση του προϋπολογισμού κινήθηκε εντός στόχων, με υπεραπόδοση εσόδων και συγκράτηση δαπανών. Η πρόκληση για το 2026 αφορά το πώς κατανέμεται ο διαθέσιμος χώρος μεταξύ άμυνας, κοινωνικών πολιτικών και δημόσιων επενδύσεων.
Οι ρήτρες εξαίρεσης για σοβαρή ύφεση ή έκτακτα γεγονότα
Το πλαίσιο προβλέπει ρήτρες εξαίρεσης για σοβαρή ύφεση ή έκτακτα γεγονότα. Αυτός θα είναι και ο πυρήνας της συζήτησης στο Ecofin όπου θα εξεταστεί η ειδική αντιμετώπιση για αυξημένες αμυντικές δαπάνες, δεδομένων των γεωπολιτικών εξελίξεων. Για την Ελλάδα, όπου οι αμυντικές δαπάνες ξεπερνούν το 3% του ΑΕΠ, η δυνατότητα μερικής ευελιξίας είναι κρίσιμη ώστε να μην πιεστεί το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων.
Για την Ελλάδα, όπου οι αμυντικές δαπάνες ξεπερνούν το 3% του ΑΕΠ, η δυνατότητα μερικής ευελιξίας είναι κρίσιμη
Η Ελλάδα καταγράφει υψηλότερες αμυντικές δαπάνες από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης γνωρίζει ότι οι δημόσιες επενδύσεις είναι συχνά η πρώτη κατηγορία που περιορίζεται σε περιβάλλον δημοσιονομικής προσαρμογής. Το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και τα συγχρηματοδοτούμενα έργα με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης λειτουργούν ως μοχλός ιδιωτικών επενδύσεων.
Κάθε 1 ευρώ δημόσιας συμμετοχής σε έργα υποδομών και ενέργειας έχει πολλαπλασιαστική επίδραση στην ιδιωτική χρηματοδότηση. Ο περιορισμός τους θα επηρέαζε κατασκευαστικές εταιρείες, προμηθευτές εξοπλισμού και περιφερειακές οικονομίες.
Οι χρησμοί για το 2026
Αναλύσεις των ξένων οίκων εστιάζουν στον εξωτερικό κίνδυνο. Οι εκτιμήσεις επισημαίνουν ότι η ελληνική δημοσιονομική πορεία είναι συνεπής, όμως η ευαισθησία των spreads παραμένει συνδεδεμένη με την πορεία της Ευρωζώνης και τη διεθνή γεωπολιτική αβεβαιότητα.
Σενάρια επιβράδυνσης της Ευρωζώνης ή αναζωπύρωσης ενεργειακού κόστους εκτιμάται ότι θα επηρεάσουν πρώτα τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων. Σε περίπτωση αύξησης των spreads κατά 50-70 μονάδες βάσης, το κόστος νέων εκδόσεων θα αυξηθεί αντίστοιχα, περιορίζοντας τον καθαρό δημοσιονομικό χώρο.
Σενάρια επιβράδυνσης της Ευρωζώνης ή αναζωπύρωσης ενεργειακού κόστους εκτιμάται ότι θα επηρεάσουν πρώτα τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων
Η πορεία των επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας αποτελεί κρίσιμο παράγοντα, ενώ η επιμονή στον πληθωρισμό διατηρεί αβεβαιότητα. Η Ελλάδα διαθέτει ευνοϊκό προφίλ ωριμάνσεων, με μέση διάρκεια άνω των 18 ετών και μεγάλο ποσοστό σταθερού επιτοκίου.
Ωστόσο, οι νέες εκδόσεις και η αναχρηματοδότηση μέρους του χρέους θα πραγματοποιούνται σε περιβάλλον υψηλότερων αποδόσεων σε σχέση με την περίοδο μηδενικών επιτοκίων. Κάθε επιπλέον 0,5% στο επιτόκιο δανεισμού μεταφράζεται σε δεκάδες εκατομμύρια ευρώ ετησίως σε βάθος χρόνου.
Η συνεδρίαση του Ecofin θα αποσαφηνίσει τα περιθώρια ευελιξίας στο νέο πλαίσιο. Οι αποφάσεις για τις εξαιρέσεις και η στάση της ΕΚΤ στα επιτόκια θα διαμορφώσουν το πλαίσιο εντός του οποίου θα κινηθεί η ελληνική δημοσιονομική πολιτική το 2026.
