Εργασία: Πρέπει να σταματήσουμε να αποκαλούμε ορισμένες θέσεις «χαμηλής εξειδίκευσης»

Καθώς οι προγραμματιστές λογισμικού στη Silicon Valley αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι έχουν αυτοματοποιήσει με μεγάλη επιτυχία μια από τις βασικές τους δεξιότητες, η απελπισία τους για την εργασία και το μέλλον τους αντηχεί σε όλο τον πλανήτη.

Ο Αντιτίγια Αγκαρβάλ, πρώην επικεφαλής τεχνολογίας στο Dropbox, συνόψισε την ατμόσφαιρα σε μια πρόσφατη ανάρτηση, την οποία αναφέρουν οι FT: «Είναι μια περίεργη εποχή», έγραψε. «Είμαι γεμάτος θαυμασμό και επίσης με βαθιά θλίψη… Δεν θα γράψουμε ποτέ ξανά κώδικα με το χέρι. Δεν έχει νόημα να το κάνουμε. Κάτι στο οποίο ήμουν πολύ καλός είναι τώρα δωρεάν και άφθονο».

Αλλά, αν οι έμπειροι προγραμματιστές αισθάνονται αποπροσανατολισμένοι, σκεφτείτε τους φουκαράδες τους εφήβους που προσπαθούν να αποφασίσουν σε ποιες δεξιότητες να επενδύσουν για το μέλλον.

Οι απόψεις ποικίλλουν. Η πρόεδρος της Anthropic, Ντανιέλα Αμοντέι, είπε στους FT ότι «η μελέτη των ανθρωπιστικών επιστημών» θα είναι πιο σημαντική από ποτέ. Άλλοι υποστηρίζουν ότι οι διαπροσωπικές δεξιότητες θα είναι το κλειδί. Και υπάρχουν και εκείνοι που πιστεύουν ότι ο ασφαλέστερος τρόπος είναι να εγκαταλείψουν εντελώς την εργασία γραφείου και να αναπτύξουν χειρωνακτικές δεξιότητες όπως για ηλεκτρολογικές ή υδραυλικές εγκαταστάσεις.

Αλλά η αλήθεια είναι ότι κανείς δεν έχει ιδέα. Αν κάποιος θα μπορούσε να ξέρει, πιθανότατα θα ήταν η Φρανσέσκα Μποργκονόβι, επικεφαλής ανάλυσης δεξιοτήτων στο Κέντρο Δεξιοτήτων του ΟΟΣΑ. Και είναι απολύτως ειλικρινής, με τρόπο παρήγορο για όλους εμάς τους πολύ λιγότερο σχετικού με το θέμα: «Δεν ξέρω τι να πω στα παιδιά μου να σπουδάσουν», είπε στους FT. «Στο τέλος της ημέρας, είμαι εξίσου άσχετη με οποιονδήποτε άλλον. Και αυτό θα μπορούσε να είναι κάτι πολύ καλό».

Οι επιθυμητές δεξιότητες στην εργασία πάντα μεταβάλλονταν

Οπως εξηγεί η ίδια, κατά καιρούς στην ιστορία της εργασία υπήρξαν ρήξεις: στιγμές που οι διαρθρωτικές οικονομικές αλλαγές ανέτρεψαν το ποιες δεξιότητες ήταν πιο οικονομικά πολύτιμες και άτομα που δεν ήταν απαραίτητα στην κορυφή της παλιάς κοινωνικής τάξης είχαν μια ξαφνική ευκαιρία να προοδεύσουν. Μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, για παράδειγμα, υπήρξε μια μεγάλη τεχνική ώθηση που αναμόρφωσε τη ζήτηση. Σε συνδυασμό με την καλύτερη πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αυτό επέτρεψε σε ανθρώπους όπως η μητέρα και ο πατέρας της να ανέλθουν από φτωχά υπόβαθρα σε καλές θέσεις εργασίας σε μια εταιρεία υπολογιστών και σε ένα πανεπιστήμιο αντίστοιχα.

Ωστόσο, τις τελευταίες δεκαετίες, η κοινωνική τάξη έχει παγιωθεί γύρω από την υπεροχή ρόλων που απαιτούν υψηλά επίπεδα εκπαίδευσης και γνωστικών δεξιοτήτων. Όπως το έθεσε ο Έιντριαν Γούλντριτζ στο βιβλίο του The Aristocraty of Talent το 2021, «η αξιοκρατική ελίτ κινδυνεύει να σκληρύνει σε μια αριστοκρατία που μεταβιβάζει τα προνόμιά της στα παιδιά της επενδύοντας σε μεγάλο βαθμό στην εκπαίδευση και η οποία, λόγω της διαρκούς επιτυχίας της, περιφρονεί την υπόλοιπη κοινωνία».

Οι οικονομολόγοι έχουν συμβάλει σε αυτό με τη συνήθειά τους να περιγράφουν ορισμένες θέσεις εργασίας ως «υψηλής εξειδίκευσης» (και άλλες ως «χαμηλής εξειδίκευσης») ενώ αυτό που στην πραγματικότητα εννοούν είναι «θέσεις εργασίας που απαιτούν δεξιότητες που η αγορά εκτιμά ιδιαίτερα σήμερα».

Οι άνθρωποι διαθέτουν πολλά διαφορετικά είδη δεξιοτήτων, από ποσοτικές και γνωστικές έως λεπτές κινητικές, δημιουργικές, συναισθηματικές και ικανότητες επίλυσης προβλημάτων. Όποιος έχει παρακολουθήσει έναν έμπειρο φροντιστή την ώρα της εργασίας του γνωρίζει ότι αυτή η εργασία απαιτεί υψηλά επίπεδα ορισμένων δεξιοτήτων για να εκτελεστεί σωστά. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε εργαζόμενος στον τομέα της φροντίδας τα κατέχει, φυσικά, όπως ακριβώς δεν είναι κάθε διευθυντής στην πραγματικότητα ικανός στη διαχείριση ανθρώπων.

«Υψηλή» και «χαμηλή» εξειδίκευση: ένας άκαιρος διαχωρισμός

Οι δεξιότητες που αναμένεται να έχουν υψηλή οικονομική ζήτηση στο μέλλον μπορεί να διαφέρουν από όσες συνηθίσαμε. Επομένως, είναι μια πολύ καλή στιγμή να σταματήσουμε να εφαρμόζουμε τους όρους «υψηλής εξειδίκευσης» και «χαμηλής εξειδίκευσης» σε ολόκληρα επαγγέλματα. Πράγματι, είναι καιρός να το κάνουμε αυτό, αφού ήταν πάντα προσβλητικό και λάθος κατηγοριοποιημένο.

Η απελευθέρωση από αυτές τις ετικέτες μπορεί επίσης να βοηθήσει τους νέους να σκεφτούν πιο δημιουργικά για το μέλλον. Ας πάρουμε για παράδειγμα τη σύγκλιση στις δεξιότητες STEM (επιστημών, τεχνολογίας, μαθηματικών): για τους μαθητές που παρακολουθούν μαθήματα εισαγωγικών εξετάσεων το 2025, ο πιο δημοφιλής συνδυασμός μαθημάτων ήταν η βιολογία, η χημεία και τα μαθηματικά, σύμφωνα με τον καθηγητή εκπαίδευσης Μάικ Γουότς (με τα μαθηματικά το πιο δημοφιλές από όλα).

Δεν υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι αυτές οι δεξιότητες θα γίνουν παρωχημένες, ειδικά αν τα αγαπάει κανείς και είναι πραγματικά καλός σε αυτά. Αλλά, δεν έχει πλέον νόημα να μελετάει ορισμένα μαθήματα μόνο και μόνο επειδή πιστεύει ότι θα του προσφέρουν μια «καλή» δουλειά (είτε από άποψη αμοιβής είτε κοινωνικής θέσης).

Οι καθηγητές δεν γνωρίζουν ποιες δεξιότητες θα είναι πιο πολύτιμες στο μέλλον για τους μαθητές τους. Οι γονείς επίσης δεν γνωρίζουν. Ούτε καν ο επικεφαλής ανάλυσης δεξιοτήτων του ΟΟΣΑ!

Υπάρχει μια κάποια ελευθερία σε αυτό. Η συμβουλή των FT προς τους νέους είναι απλή: ξεχάστε τις ετικέτες «υψηλό» και «χαμηλό», εστιάστε σε αυτό που σας έρχεται φυσικά, μελετήστε αυτό που αγαπάτε και ελπίζετε για το καλύτερο.