IEA: Η νέα ενεργειακή σκακιέρα: Ποιοι προχωρούν και ποιοι κάνουν πίσω στην πράσινη μετάβαση

Καθώς οι υπουργοί Ενέργειας συγκεντρώνονται στο Παρίσι για τη σύνοδο του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), η διεθνής σκηνή θυμίζει περισσότερο σκακιέρα παρά πεδίο συνεννόησης. Η ενεργειακή ασφάλεια, οι κρίσιμες πρώτες ύλες και η κλιματική πολιτική αποτελούν πλέον πεδία έντονων αντιπαραθέσεων, με τις μεγάλες δυνάμεις να ακολουθούν αποκλίνουσες πορείες.

Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποια μορφή ενέργειας θα κυριαρχήσει τις επόμενες δεκαετίες, αλλά και ποιος θα καθορίσει τους κανόνες του παιχνιδιού.

Η κλιματική κρίση σε δεύτερο πλάνο στην ατζέντα του IEA

Ο εκτελεστικός διευθυντής του IEA, Φατίχ Μπιρόλ,  προειδοποιεί ότι η κλιματική αλλαγή χάνει έδαφος στις διεθνείς προτεραιότητες. Όπως επισημαίνει στους Financial Times, οι γεωπολιτικές αναταράξεις έχουν μετατοπίσει το ενδιαφέρον κυβερνήσεων προς ζητήματα άμεσης ενεργειακής ασφάλειας και οικονομικής σταθερότητας.

Η κατάσταση στις Ηνωμένες Πολιτείες αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει ήδη αποσύρει τη χώρα από την Συμφωνία του Παρισιού, ενώ πρόσφατα κατήργησε κανονιστική βάση που επέτρεπε στην Υπηρεσίας Προστασίας του Περιβάλλοντος των ΗΠΑ να επιβάλει περιορισμούς στις εκπομπές ρύπων. Παράλληλα, οι ΗΠΑ έχουν απομακρυνθεί και από την Σύμβαση-Πλαίσιο του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή, εντείνοντας το μήνυμα αποστασιοποίησης από τις πολυμερείς δεσμεύσεις.

Η Ευρώπη και η Βόρεια Αμερική: Αναθεωρήσεις και συμβιβασμοί

Στην Ευρώπη, η εικόνα δεν είναι απόλυτα ομοιογενής. Η ΕΕ έχει χαλαρώσει ορισμένους στόχους, αναπροσαρμόζοντας τον ορίζοντα για τη μείωση εκπομπών έως το 2040 και επανεξετάζοντας το χρονοδιάγραμμα κατάργησης των κινητήρων εσωτερικής καύσης.

Την ίδια στιγμή, στον Καναδά, ο πρωθυπουργός Mark Carney έχει εκφράσει στήριξη στον πετρελαϊκό και φυσικού αερίου κλάδο, εν μέσω εμπορικών πιέσεων από την Ουάσινγκτον. Οι εκπομπές στον ενεργειακό τομέα της χώρας παρουσιάζουν άνοδο, αναδεικνύοντας το δίλημμα μεταξύ οικονομικής ανθεκτικότητας και περιβαλλοντικών δεσμεύσεων.

Σύγκρουση για τον ρόλο του IEA

Η παρουσία του Αμερικανού υπουργού Ενέργειας Chris Wright στο Παρίσι συνοδεύτηκε από αιχμηρή κριτική προς τον IEA. Σε εκδήλωση του Γαλλικού Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων, χαρακτήρισε «παράλογες» τις προβλέψεις του οργανισμού για μηδενικές καθαρές εκπομπές έως το 2050, υποστηρίζοντας ότι ο IEA θα έπρεπε να επικεντρώνεται αποκλειστικά στη συλλογή και ανάλυση ενεργειακών δεδομένων.

Μάλιστα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο αποχώρησης των ΗΠΑ από τον οργανισμό, εφόσον –όπως δήλωσε– αυτός «κυριαρχείται από την κλιματική ατζέντα». Η τοποθέτηση αυτή ενισχύει την αίσθηση θεσμικής ρήξης στο εσωτερικό της διεθνούς ενεργειακής κοινότητας.

Η επιμονή στη ζήτηση ορυκτών καυσίμων

Παρά τις πιέσεις, ο IEA δημοσίευσε νέα ανάλυση σύμφωνα με την οποία, βάσει των υφιστάμενων κυβερνητικών πολιτικών, η ζήτηση για πετρέλαιο και φυσικό αέριο θα συνεχίσει να αυξάνεται για τα επόμενα 25 χρόνια.

Φατίχ Μπιρόλ

Ο Μπιρόλ ξεκαθαρίζει ότι ο οργανισμός λειτουργεί με βάση τις εντολές και τα αιτήματα των κρατών-μελών του, επιχειρώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στην επιστημονική τεκμηρίωση και την πολιτική πραγματικότητα.

Οι κρίσιμες πρώτες ύλες και το νέο πεδίο συναίνεσης

Ένας τομέας όπου φαίνεται να διαμορφώνεται κοινό έδαφος αφορά τις κρίσιμες πρώτες ύλες που είναι απαραίτητες για την πράσινη μετάβαση.

Η υπερβολική εξάρτηση από μία μόνο χώρα για ορυκτά στρατηγικής σημασίας προκαλεί ανησυχία, με έμφαση στην ανάγκη διαφοροποίησης και ενίσχυσης των εφοδιαστικών αλυσίδων.

Στο τραπέζι των συζητήσεων βρίσκεται η συλλογή αξιόπιστων δεδομένων και η σύναψη συνεργασιών μεταξύ χωρών με κοινές επιδιώξεις. Σε μια εποχή αυξανόμενου κατακερματισμού, η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι μόνο τεχνολογικό στοίχημα· είναι πρωτίστως γεωπολιτική πρόκληση.