Ειδικότερα, κατέρριψε με 6 προς 3 ψήφους τους εκτεταμένους δασμούς που είχε επιβάλει ο πρόεδρος Donald Trump έχοντας -εσφαλμένα, όπως απεδείχθη- τον Νόμο Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA) του 1977.
Η απόφαση αποτελεί μείζονα επίπληξη της οικονομικής πολιτικής του Trump και ανοίγει το δρόμο για επιστροφές δασμών που θα μπορούσαν να φτάσουν τα 175 δισ. δολάρια.
Ο αρχιδικαστής John Roberts, γράφοντας για την πλειοψηφία, διατύπωσε την απόφαση με σαφήνεια: «Βασιζόμενος σε δύο λέξεις χωρισμένες από 16 άλλες στον IEEPA, ο Πρόεδρος ισχυρίζεται την ανεξάρτητη εξουσία να επιβάλλει δασμούς σε εισαγωγές από οποιαδήποτε χώρα, οποιουδήποτε προϊόντος, σε οποιοδήποτε ποσοστό, για οποιοδήποτε χρονικό διάστημα. Αυτές οι λέξεις δεν μπορούν να σηκώσουν τέτοιο βάρος».
Η Νομική Λογική
Η απόφαση στηρίζεται στη θεμελιώδη συνταγματική αρχή του διαχωρισμού των εξουσιών.
Ο IEEPA δεν αναφέρει ποτέ τη λέξη «δασμοί», αλλά επιτρέπει στον πρόεδρο να «ρυθμίζει… την εισαγωγή» συναλλαγών ξένης ιδιοκτησίας μετά από διακήρυξη εθνικής έκτακτης ανάγκης.
Η κυβέρνηση Trump υποστήριζε ότι αυτή η διατύπωση παρέχει εξουσία επιβολής δασμών. Το Δικαστήριο διαφώνησε κατηγορηματικά.
Κρίσιμη είναι η εφαρμογή της «major questions doctrine», της αρχής ότι αν το Κογκρέσο θέλει να εκχωρήσει εξουσία λήψης αποφάσεων τεράστιας οικονομικής ή πολιτικής σημασίας, πρέπει να το κάνει με σαφήνεια.
Ο Roberts επισήμανε ότι πριν τον Trump, κανένας πρόεδρος δεν είχε χρησιμοποιήσει ποτέ τον IEEPA «για να επιβάλει οποιουσδήποτε δασμούς, πόσο μάλλον δασμούς αυτού του μεγέθους και εύρους».
Το Δικαστήριο απέρριψε επίσης το επιχείρημα ότι ο χαρακτήρας έκτακτης ανάγκης του νόμου αποκλείει τον δικαστικό έλεγχο.
Αντίθετα, υπογράμμισε ότι τα δικαστήρια πρέπει να είναι ιδιαίτερα σκεπτικά απέναντι στην επίκληση έκτακτων καταστάσεων για παραβίαση εξουσιών που προορίζονται για το Κογκρέσο.
Οι Οικονομικές Επιπτώσεις
Οι δασμοί που καταρρίπτονται αντιπροσώπευαν περίπου το ήμισυ των φορολογικών εσόδων από εισαγωγές που συλλέγει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση κάθε μήνα, περίπου 30 δισ. δολάρια μηνιαίως.
Συμπεριλαμβάνουν τους «δασμούς διακίνησης ναρκωτικών» κατά Κίνας, Καναδά και Μεξικού (10%, 35% και 25% αντίστοιχα) και τους «αμοιβαίους δασμούς» που επέβαλαν αρχικό δασμό 10% σε εισαγωγές από σχεδόν όλες τις χώρες, με υψηλότερα ποσοστά για δεκάδες χώρες.
Σύμφωνα με τη Tax Foundation, οι δασμοί του Trump προκάλεσαν αύξηση φόρου κατά μέσο όρο 1.000 δολάρια ανά αμερικανικό νοικοκυριό το 2025, και θα προκαλούσαν 1.300 δολάρια το 2026. Με την απόφαση, το κόστος αναμένεται να πέσει στα 400-800 δολάρια ετησίως, αν δεν αντικατασταθούν με άλλους δασμούς.
Μελέτες από το Federal Reserve Bank της Νέας Υόρκης και το Yale Budget Lab επιβεβαιώνουν ότι σχεδόν όλο το κόστος των δασμών πληρώθηκε από αμερικανούς εισαγωγείς και καταναλωτές, όχι από ξένους προμηθευτές όπως ισχυριζόταν ο Trump.
Οι φτωχότερες οικογένειες επλήγησαν δυσανάλογα, με το κατώτερο δέκατο των νοικοκυριών να χάνει 430 δολάρια (1,1% του εισοδήματος μετά φόρων), ενώ το ανώτερο δέκατο έχανε 1.800 δολάρια (0,8% του εισοδήματος).
Παρά τους δασμούς, το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ ανήλθε σε 901 δισ. δολάρια το 2025, μετά βίας μετακινούμενο από προηγούμενα επίπεδα, αποδεικνύοντας την αναποτελεσματικότητα της πολιτικής.
Η Πολιτική Αντίδραση
Ο Trump αντέδρασε με οργή, χαρακτηρίζοντας την απόφαση «βαθιά απογοητευτική» και δηλώνοντας ότι «ντρέπεται» για ορισμένα μέλη του Δικαστηρίου.
Κατηγόρησε τους δικαστές που διόρισε ο ίδιος, Neil Gorsuch και Amy Coney Barrett, ως «απατριώτες και άπιστους στο Σύνταγμα», γράφοντας στο Truth Social ότι η απόφασή τους «είναι ντροπή για τις οικογένειές τους».
Ωστόσο, ο Trump αντέδρασε άμεσα ανακοινώνοντας νέο παγκόσμιο δασμό 10% υπό την Ενότητα 122 του Εμπορικού Νόμου του 1974, ένα διαφορετικό νομικό μονοπάτι.
Ο υπουργός Οικονομικών Scott Bessent επιβεβαίωσε ότι η κυβέρνηση θα χρησιμοποιήσει τις Ενότητες 232 και 301, εξουσίες που έχουν επικυρωθεί μέσω χιλιάδων νομικών προκλήσεων, για να αντικαταστήσει τους δασμούς IEEPA με «πρακτικά αμετάβλητα δασμολογικά έσοδα το 2026».
Το Ζήτημα των Επιστροφών
Το Δικαστήριο δεν τοποθετήθηκε σχετικά με τις επιστροφές, αφήνοντας το ζήτημα στα κατώτερα δικαστήρια.
Το Penn Wharton Budget Model εκτιμά ότι θα μπορούσαν να χρειαστούν επιστροφές 175 δισ. δολαρίων.
Ο δικαστής Kavanaugh, στην αντίθετη γνώμη του, προειδοποίησε ότι η διαδικασία επιστροφών «πιθανώς θα είναι χάος».
Εταιρείες όπως η Costco έχουν ήδη ευθυγραμμιστεί για επιστροφές στα δικαστήρια.
Ωστόσο, νομικοί σύμβουλοι προειδοποιούν ότι οι επιστροφές θα μπορούσαν να καθυστερήσουν ή να απορριφθούν.
Ο Trump δήλωσε ότι το ζήτημα «πρέπει να διευθετηθεί δικαστικά για τα επόμενα δύο χρόνια… θα καταλήξουμε στα δικαστήρια για τα επόμενα πέντε χρόνια».
Κρίσιμο: ακόμη κι αν οι επιχειρήσεις πάρουν επιστροφές, οι καταναλωτές δεν θα δουν πίσω τα χρήματα που πλήρωσαν για ακριβότερα αθλητικά παπούτσια, έπιπλα ή ηλεκτρονικά.
Επίσης, η απόφαση δεν επηρεάζει όλους τους δασμούς Trump. Παραμένουν σε ισχύ:
Δασμοί Ενότητας 232 σε χάλυβα, αλουμίνιο, αυτοκίνητα, φαρμακευτικά, ημιαγωγούς και επίπλα για λόγους εθνικής ασφάλειας.
Η General Motors αναμένει 3 έως 4 δισ. δολάρια σε κόστη δασμών το 2026, η Ford 2 δισ. δολάρια.
Οι δασμοί Ενότητας 301 στην Κίνα που επιβλήθηκαν κατά την πρώτη θητεία Trump και έχουν επικυρωθεί μέσω χιλιάδων νομικών προκλήσεων.
Οι Ευρύτερες Συνέπειες
Η απόφαση αποτελεί σπάνια νίκη του δικαστικού συστήματος έναντι του Trump.
Σε δεκάδες προηγούμενες περιπτώσεις στο έκτακτο μητρώο του Ανώτατου Δικαστηρίου, οι πολιτικές Trump είχαν επιτραπεί προσωρινά.
Αυτή η υπόθεση ήταν διαφορετική: πλήρης νομική διαδικασία, επιταχυνόμενες διαδικασίες, και η πρώτη πραγματική ευκαιρία των δικαστών να πουν «όχι» στον πρόεδρο.
Για τις διεθνείς σχέσεις, η απόφαση παρέχει ανακούφιση σε εμπορικούς εταίρους.
Η Νότια Κορέα συγκάλεσε άμεσα υπουργικές συναντήσεις το Σάββατο για να εξετάσει τις επιπτώσεις.
Η Καλιφόρνια, όπου οι εξαγωγές ποτών έπεσαν 32% λόγω καναδικού μποϊκοτάζ σχετικά με τους δασμούς, βλέπει πιθανή ανάκαμψη.
Ωστόσο, η αβεβαιότητα συνεχίζεται. Ο Trump παραμένει αληθινός πιστός στους δασμούς ως διαπραγματευτικό εργαλείο.
Το ερώτημα δεν είναι αν θα επιβάλει νέους δασμούς, αλλά μέσω ποιας νομικής οδού και πόσο γρήγορα.
Συμπεράσματα
Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου αντιπροσωπεύει νίκη του συνταγματικού ελέγχου και ισορροπίας.
Επιβεβαιώνει ότι ακόμη και σε θέματα εθνικής ασφάλειας και εξωτερικών σχέσεων, η εκτελεστική εξουσία δεν είναι απεριόριστη.
Το Κογκρέσο διατηρεί την εξουσία φορολογίας, ακόμη και όταν αυτή η φορολογία λαμβάνει τη μορφή δασμών.
Για την οικονομία, η απόφαση παρέχει βραχυπρόθεσμη ανακούφιση αλλά όχι βεβαιότητα.
Οι εναλλακτικές νομικές οδοί που επικαλείται ο Trump μπορούν να επαναφέρουν παρόμοιο επίπεδο δασμών, παρατείνοντας την αβεβαιότητα για επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Το ερώτημα των επιστροφών 175 δισ. δολαρίων θα διατηρήσει τα δικαστήρια απασχολημένα για χρόνια.
Πολιτικά, η απόφαση αποτελεί ταπείνωση για τον Trump, ιδίως επειδή δύο από τους τρεις διορισθέντες του ψήφισαν εναντίον του.
Αποδεικνύει ότι το δικαστικό σύστημα, παρά τις πολιτικές πιέσεις, διατηρεί την ανεξαρτησία του.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα: σε δημοκρατία, ούτε καν ο πρόεδρος στέκεται πάνω από το νόμο.
