Έλληνας επιχειρηματίας: Ηλικίας 45-55 ετών, με έως 9 εργαζομένους και υψηλή ανθεκτικότητα

Ποιος είναι σήμερα ο μέσος Έλληνας επιχειρηματίας; Τα δεδομένα δείχνουν ότι δεν πρόκειται για έναν νεαρό ιδρυτή μιας τεχνολογικής startup, αλλά κυρίως για έναν άνδρα ή γυναίκα ηλικίας 45 έως 55 ετών, ιδιοκτήτη πολύ μικρής επιχείρησης, με έως 9 εργαζομένους. Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται διαχρονικά από τις μελέτες τόσο του ΙΟΒΕ και τα ευρήματα του Global Entrepreneurship Monitor (GEM).

Η ηλικιακή διάσταση έχει ιδιαίτερη σημασία. Στην Ελλάδα, η επιχειρηματική δραστηριότητα κορυφώνεται στις ηλικίες 35–54 ετών. Οι νεότεροι, 18–29 ετών, εμφανίζουν σαφώς χαμηλότερα ποσοστά επιχειρηματικής έναρξης σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, κυρίως λόγω περιορισμένης πρόσβασης σε κεφάλαια και αυξημένης αβεβαιότητας.

Επιχειρηματικότητα σε ώριμη ηλικία

Αντίθετα, ένα σημαντικό ποσοστό επιχειρηματιών άνω των 55 ετών παραμένει ενεργό, στοιχείο που αποτυπώνει αφενός την οικογενειακή συνέχεια, αφετέρου την απουσία κουλτούρας έγκαιρης διαδοχής στην οικογενειακή επιχείρηση. Το δεύτερο καθοριστικό χαρακτηριστικό είναι το μέγεθος. Πάνω από το 95% των ελληνικών επιχειρήσεων είναι πολύ μικρές. Πρόκειται για οικογενειακές μονάδες λιανεμπορίου, τουρισμού, εστίασης και υπηρεσιών.

Αυτή η δομή δημιουργεί ευελιξία, αλλά και δομικούς περιορισμούς όπως η δυσκολία πρόσβασης σε χρηματοδότηση, περιορισμένες οικονομίες κλίμακας και χαμηλότερη παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ΣΕΒ επισημαίνει πως η μικρή κλίμακα αποτελεί βασικό παράγοντα που εξηγεί το παραγωγικό κενό της ελληνικής οικονομίας. Άλλο ένα χαρακτηριστικό είναι πως ένα σημαντικό ποσοστό νέων επιχειρήσεων δημιουργήθηκε από ανάγκη και όχι από ευκαιρία. Δηλαδή, ως εναλλακτική της ανεργίας ή της μείωσης εισοδημάτων.

Η κυριαρχία των πολύ μικρών επιχειρήσεων

Ο μέσος Έλληνας επιχειρηματίας είναι κατά κανόνα οικογενειάρχης, με έντονη προσωπική εμπλοκή στην καθημερινή λειτουργία της επιχείρησης. Η διοίκηση δεν είναι απρόσωπη. Οι αποφάσεις λαμβάνονται άμεσα, χωρίς πολύπλοκες ιεραρχίες. Αυτό προσφέρει ταχύτητα, αλλά συχνά στερεί στρατηγικό σχεδιασμό και συστηματική επένδυση σε καινοτομία. Εάν υπάρχει ένα χαρακτηριστικό που ξεχωρίζει, αυτό είναι η ανθεκτικότητα.

Η γενιά της κρίσης και η κουλτούρα επιβίωσης

Ο σημερινός επιχειρηματίας ηλικίας 45–55 ετών έχει βιώσει μνημόνια, capital controls, πανδημία, ενεργειακή κρίση και έντονες πληθωριστικές πιέσεις. Έχει μάθει να λειτουργεί με έμφαση στη ρευστότητα και στη συγκράτηση κόστους. Η εμπειρία αυτή τον καθιστά ευέλικτο, αλλά και πιο επιφυλακτικό απέναντι στο ρίσκο.

Παράλληλα, η επένδυση σε έρευνα και ανάπτυξη παραμένει περιορισμένη για τον «μέσο» επιχειρηματία. Υπάρχουν βεβαίως δυναμικοί θύλακες νεότερων επιχειρηματιών κυρίως 30–40 ετών που αξιοποιούν ψηφιακά εργαλεία και ευρωπαϊκά προγράμματα. Όμως το συνολικό παραγωγικό μοντέλο εξακολουθεί να βασίζεται σε μικρές μονάδες χαμηλής κεφαλαιακής έντασης.

Το κρίσιμο ζήτημα για τα επόμενα χρόνια είναι διπλό: αφενός η μετάβαση της γενιάς 55+ στη νέα επιχειρηματική ηγεσία, αφετέρου η δυνατότητα των επιχειρήσεων 35–50 ετών να περάσουν από το στάδιο της επιβίωσης στο στάδιο της κλιμάκωσης. Δηλαδή, από την πολύ μικρή επιχείρηση στη μεσαία.

Συμπερασματικά θα έλεγε κανείς πως ο μέσος Έλληνας επιχειρηματίας είναι ηλικιακά ώριμος, λειτουργεί σε μικρή κλίμακα, έχει ισχυρά αντανακλαστικά προσαρμογής και περιορισμένη διάθεση ρίσκου. Βέβαια το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιο είναι το προφιλ του αλλά εάν η ελληνική οικονομία μπορεί να του δώσει τα εργαλεία για να μεγαλώσει.