Στενά του Ορμούζ: Πώς η επίθεση ΗΠΑ στο Ιράν απειλεί την παγκόσμια αγορά πετρελαίου

Η επίθεση που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ στο Ιράν πριν από λίγες ώρες φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα πλέον κομβικά περάσματα του παγκόσμιου εμπορίου αλλά και της ενέργειας: τα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με τον στρατηγικό αναλυτή πετρελαίου του Bloomberg, Julian Lee, ο οποίος έχει διατελέσει ανώτερος αναλυτής στο Centre for Global Energy Studies, η απειλή αντιποίνων από την Τεχεράνη αναζωπυρώνει το σενάριο διατάραξης της σημαντικότερης θαλάσσιας οδού μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο.

Ο κ. Lee αναφέρει ότι τα στρατιωτικά πλήγματα των Αμερικανών μετά την αποτυχία των διαπραγματεύσεων για τον περιορισμό του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος αναμένεται να πυροδοτήσει τη αντίδραση της Τεχεράνης, με επίκεντρο την παρεμπόδιση ή ακόμη και το προσωρινό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ — ενός διαύλου από τον οποίο διέρχεται περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.

Τα Στενά του Ορμούζ και ο ρόλος στο παγκόσμιο εμπόριο

Τα Στενά του Ορμούζ συνδέουν τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό. Πρόκειται για ένα πέρασμα μήκους περίπου 161 χιλιομέτρων και πλάτους μόλις 21 μιλίων στο στενότερο σημείο του, ενώ οι ναυτιλιακοί διάδρομοι ανά κατεύθυνση περιορίζονται σε μόλις δύο μίλια.

Μια ματιά στα αριθμητικά δεδομένα αρκούν για να καταλάβει κανείς τη σημασία των Στενών για το παγκόσμιο εμπόριο. Μόνο το 2025 μεταφέρθηκαν μέσω του περάσματος περίπου 16,7 εκατ. βαρέλια πετρελαίου και συμπυκνωμάτων πετρελαίου ημερησίως, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το Bloomberg.

Εξίσου κρίσιμη είναι η σημασία του διαύλου για το LNG, καθώς σχεδόν το 20% της παγκόσμιας προσφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου — κυρίως από το Κατάρ — διέρχεται από εκεί.

Σαουδική Αραβία, Ιράκ, Κουβέιτ, ΗΑΕ και Ιράν εξαρτώνται σχεδόν πλήρως από αυτή τη διαδρομή για τις εξαγωγές τους, με την Ασία να αποτελεί τον βασικό προορισμό.

Εξίσου κρίσιμη είναι η σημασία του διαύλου για το LNG, καθώς σχεδόν το 20% της παγκόσμιας προσφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου — κυρίως από το Κατάρ — διέρχεται από εκεί.

Πόσο εύκολο είναι να «κλείσουν» τα Στενά του Ορμούζ

Παρότι το διεθνές δίκαιο υποχρεώνει τα κράτη να επιτρέπουν τη διέλευση πλοίων, το Ιράν έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι διαθέτει τη δυνατότητα να επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό. Ωστόσο, δεν έχει ποτέ προχωρήσει σε πλήρες κλείσιμο, κυρίως λόγω της πιθανής στρατιωτικής απάντησης των δυτικών κρατών.

Σύμφωνα με το Bloomberg, o πλήρης αποκλεισμός των Στενών δεν είναι απαραίτητος για να προκληθεί κρίση στο παγκόσμιο εμπόριο. Η γεωγραφία της περιοχής επιτρέπει στην Τεχεράνη να προκαλέσει σοβαρές διαταραχές μέσω: παρενοχλήσεων δεξαμενόπλοιων με ταχύπλοα σκάφη, επιθέσεων με drones ή πυραύλους από την ακτή, ναρκοθέτησης, ή ακόμη και παρεμβολών στα συστήματα GPS πλοήγησης.

Ανάλογες διαταραχές είχαν καταγραφεί ήδη κατά την ένταση Ιράν-Ισραήλ το 2025, όταν χιλιάδες πλοία επηρεάστηκαν από ηλεκτρονικές παρεμβολές.

Το σοκ στις αγορές ενέργειας και η εκτόξευση στα 150 δολ.

Οι πρώτες επιπτώσεις στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου είχαν φανεί πολύ πριν την επίθεση. Οι τιμές εκτοξεύθηκαν σε υψηλά εξαμήνου εν μέσω φόβων για στρατιωτικά πλήγματα.

Η σημασία του Ορμούζ έχει αναδειχθεί ξανά στο παρελθόν, ιδιαίτερα στον «Πόλεμο των Δεξαμενόπλοιων» τη δεκαετία του 1980

Σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών της Kpler, ακόμη και διακοπή μίας ημέρας στη διέλευση θα μπορούσε να εκτινάξει τις τιμές στα 120–150 δολάρια ανά βαρέλι, από μέσο επίπεδο περίπου 66 δολαρίων φέτος.

Οι περιορισμένες εναλλακτικές

Ορισμένες χώρες διαθέτουν παρακαμπτήριες λύσεις. Η Σαουδική Αραβία μπορεί να διοχετεύει έως 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως μέσω αγωγού προς την Ερυθρά Θάλασσα, ενώ τα ΗΑΕ χρησιμοποιούν αγωγό προς τον Κόλπο του Ομάν. Αντίθετα, Ιράκ, Κουβέιτ, Κατάρ και Μπαχρέιν εξαρτώνται σχεδόν απόλυτα από τα Στενά.

Ακόμη και το ίδιο το Ιράν θα δεχόταν ισχυρό πλήγμα, καθώς οι εξαγωγές πετρελαίου του περνούν από τον ίδιο διάδρομο — γεγονός που λειτουργεί ως παράγοντας αποτροπής.

Η σημασία του Ορμούζ έχει αναδειχθεί ξανά στο παρελθόν, ιδιαίτερα στον «Πόλεμο των Δεξαμενόπλοιων» τη δεκαετία του 1980, όταν το αμερικανικό ναυτικό συνόδευε εμπορικά πλοία στον Περσικό Κόλπο.

Σήμερα, η προστασία της ναυσιπλοΐας αποτελεί ευθύνη διεθνών συμμαχιών υπό αμερικανική ηγεσία, ενώ οι πρόσφατες εντάσεις έχουν ήδη οδηγήσει πλοία να αυξάνουν ταχύτητα διέλευσης και να αποφεύγουν τα ιρανικά χωρικά ύδατα.