Βαθιά διαχασμένη είναι η κοινωνία του Ιράν μετά τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Όταν κυκλοφόρησαν οι πρώτες φήμες για τον θάνατο του de facto αρχηγού του κράτους, ξέσπασαν έντονοι εορτασμοί στην Τεχεράνη. Ταυτόχρονα, χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν για δημόσιες τελετές πένθους.
Η Σαντάφ, μια 23χρονη Ιρανή, και οι φίλοι της προσπαθούν να κρύψουν τα συναισθήματά τους: «Φοράμε μαύρα, αλλά μέσα μας είμαστε πολύχρωμες», λέει η φοιτήτρια αρχιτεκτονικής.
Οπως αναφέρει η γερμανική Handelsblatt, η Σαντάφ ανήκει στη Γενιά Ζ, η οποία απορρίπτει όχι μόνο την ιδεολογία του ισλαμικού κράτους αλλά όλο και περισσότερο το ίδιο το Ισλάμ. «Με τον θάνατο του Χαμενεΐ, ελπίζω ότι αυτά τα ξεπερασμένα ισλαμικά έθιμα θα πεθάνουν επίσης», λέει.
Ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ πέθανε το Σάββατο μετά από αμερικανο-ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στην Τεχεράνη. Διορίστηκε Ανώτατος Ηγέτης το 1989, διαδεχόμενος τον ηγέτη της επανάστασης Ρουχολάχ Χομεϊνί. Σύμφωνα με το σύνταγμα, αυτό τον έκανε αρχηγό του κράτους και του έδινε τον τελευταίο λόγο σε όλα τα στρατηγικά ζητήματα.
Για τους οπαδούς του, ήταν μια ιερή προσωπικότητα· για τους αντιπάλους του, ένας δικτάτορας. Ο θάνατος του 86χρονου σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής βασισμένης στις ισλαμικές αρχές.
Πένθος για τον αρχηγό του κράτους
Η είδηση του θανάτου του διαδόθηκε, μεταξύ άλλων πηγών, από ιρανικά μέσα ενημέρωσης που λαμβάνονται μέσω δορυφόρου στο Ιράν. Κάτοικοι της ιρανικής πρωτεύουσας ανέφεραν ότι είδαν ανθρώπους να φωνάζουν από χαρά από τα παράθυρά τους. Κόρνες ηχούσαν στους δρόμους.
Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης επιβεβαίωσαν τον θάνατο του θρησκευτικού ηγέτη μόνο λίγες ώρες αφότου ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου και ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ τον είχαν ανακηρύξει νεκρό. Δολοφονήθηκε ως «μάρτυρας», είπαν.
Για τον τραπεζικό υπάλληλο Ραμίν, είναι «η αρχή του τέλους αυτού του καθεστώτος και όλων των δεινών μας», όπως το θέτει. Δεν φοβάται ένα αβέβαιο μέλλον; «Όχι, δεν μπορεί να γίνει πιο σκοτεινό από το μαύρο».
Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης δημοσίευσαν την Κυριακή πλάνα που φέρονται να δείχνουν πλήθη να θρηνούν τον Χαμενεΐ. Φωτογραφίες δείχνουν επίσης πενθούντες. Πραγματοποιούνται τελετές κηδείας που διοργανώνονται από το κράτος, για παράδειγμα στο πανεπιστήμιο της Τεχεράνης. Οι εορτασμοί σε εθνικό επίπεδο θα συνεχιστούν μέχρι την ταφή και -όπως συνηθίζεται στο Ισλάμ- για 40 ημέρες μετά τον θάνατό του.
Πιθανή μια στρατιωτική δικτατορία στο Ιράν;
Μεταξύ των σκεπτικιστών είναι ο κτηματομεσίτης Μπεχσάντ. Φοβάται ότι μια στρατιωτική δικτατορία θα μπορούσε να αντικαταστήσει τη θεοκρατική διακυβέρνηση – μια μορφή διακυβέρνησης στην οποία οι θρησκευτικές αρχές ασκούν πολιτική εξουσία.
«Οι Φρουροί της Επανάστασης ήταν πίσω από τον γέρο και τώρα θα αναλάβουν τα ηνία», λέει ο 43χρονος. Το αν αυτό θα είναι καλύτερο από το τρέχον σύστημα είναι εντελώς ανοιχτό. Έχει ήδη χάσει δύο επικερδείς συμφωνίες ακινήτων λόγω της αβέβαιης κατάστασης.
Ο φόβος αυξάνεται, ειδικά μεταξύ των ηλικιωμένων. « Τα πράγματα δεν έχουν βελτιωθεί στο Ιράκ και τη Λιβύη από την αλλαγή εξουσίας», λέει ο συνταξιούχος Χοματζούν. Το τραπεζικό σύστημα λειτουργεί ήδη μόνο εν μέρει, η επικοινωνία έχει διακοπεί, το διαδίκτυο έχει διακοπεί και πολλά καταστήματα παραμένουν κλειστά. «Είναι ήδη χαοτικό και χειροτερεύει τώρα που ο ηγέτης έχει φύγει», λέει.
Το… «παράδειγμα» του χάους
Οι επί μακρόν ηγέτες Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ και Μουαμάρ αλ-Καντάφι στη Λιβύη ανατράπηκαν το 2003 και το 2011 αντίστοιχα. Και οι δύο χώρες στη συνέχεια βυθίστηκαν στο χάος και τη βία.
Πολλοί Ιρανοί εναποθέτουν τώρα τις ελπίδες τους στην επιστροφή της μοναρχίας των Παχλεβί, η οποία ανατράπηκε από την Ισλαμική Επανάσταση το 1979. «Αυτή είναι η τελική μάχη, ο Παχλεβί θα επιστρέψει», ήταν ένα από τα κεντρικά συνθήματα κατά τη διάρκεια των πρόσφατων διαμαρτυριών. Ο γιος του Σάχη που εκθρονίστηκε εκείνη την εποχή, ο Ρεζά Παχλεβί, έχει ήδη αυτοπροταθεί ως πιθανός προσωρινός ηγέτης.
Ένας Ιρανός καθηγητής πανεπιστημίου σε εξορία στον Καναδά θεωρεί δευτερεύουσας σημασίας την κριτική που ασκείται σε αυτή την επιλογή από κύκλους διανοουμένων. «Όταν πνίγεσαι και κάποιος σου προσφέρει ένα χέρι βοήθειας, δεν σε νοιάζει αν τα νύχια είναι περιποιημένα ή όχι – το αρπάζεις», λέει.
Μετά την πτώση του καθεστώτος, ο ιρανικός λαός θα έχει αρκετό χρόνο για να αποφασίσει για το μελλοντικό πολιτικό σύστημα.
