Οι στρατιωτικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν έχουν προκαλέσει άμεσες ανησυχίες για σοβαρές διαταραχές στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, αυξάνοντας την πιθανότητα υψηλότερων τιμών πετρελαίου, ανανεωμένου πληθωρισμού και ευρύτερης οικονομικής αστάθειας.
Η σύγκρουση έχει δημιουργήσει αβεβαιότητα στις ναυτιλιακές οδούς στον Περσικό Κόλπο και έχει αυξήσει τους φόβους για την ασφάλεια ενός από τα πιο κρίσιμα ενεργειακά σημεία συμφόρησης στον κόσμο, του Πορθμού του Ορμούζ.
Η σύγκρουση θα μπορούσε να επηρεάσει τις τάσεις του πληθωρισμού και να περιπλέξει τις νομισματικές πολιτικές των κεντρικών τραπεζών
Τις πρώτες ώρες της αντιπαράθεσης, η κυβέρνηση του Κατάρ – σημαντικός εξαγωγέας υγροποιημένου φυσικού αερίου – προέτρεψε τους πλοιοκτήτες να αναστείλουν τη ναυτιλιακή δραστηριότητα. Δεκάδες πετρελαιοφόρα εκτράπηκαν μακριά από τον Περσικό Κόλπο, ενώ το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ προειδοποίησε τις ναυτιλιακές ότι δεν μπορούσε να εγγυηθεί την ασφάλεια των πλοίων που δραστηριοποιούνται σε κοντινά ύδατα. Οι κινήσεις αυτές σηματοδοτούσαν άμεση ανησυχία στις ενεργειακές και ναυτιλιακές βιομηχανίες για πιθανή κλιμάκωση, σημειώνει η Wall Street Journal.
Ο Ντόναλντ Τραμπ περιέγραψε την ενέργεια ως μια σημαντική πολεμική επιχείρηση με ευρύτερους στόχους από τις προηγούμενες επιθέσεις των ΗΠΑ σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις. Η κλίμακα της επιχείρησης προκάλεσε φόβους για ευρύτερο περιφερειακό πόλεμο. Το Ιράν απάντησε γρήγορα, εξαπολύοντας πυραυλικές επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ και των στρατιωτικών βάσεων των ΗΠΑ.
Οι παγκόσμιες οικονομικές επιπτώσεις πηγάζουν σε μεγάλο βαθμό από τον κεντρικό ρόλο του πετρελαίου στις σύγχρονες οικονομίες. Το πετρέλαιο δεν είναι μόνο καύσιμο για τις μεταφορές, αλλά και βασικό στοιχείο για τη μεταποίηση, τα πετροχημικά, τη γεωργία και την εφοδιαστική. Οι αναλυτές προειδοποίησαν ότι η σύγκρουση θα μπορούσε να επηρεάσει τις τάσεις του πληθωρισμού και να περιπλέξει τις νομισματικές πολιτικές των κεντρικών τραπεζών.
Το Ιράν θα κλείσει τα σενά του Ορμούζ;
Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων ρέει σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Οι ιρανικές αρχές και το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης προειδοποίησαν τα πλοία ότι η διέλευση από το στενό δεν ήταν ασφαλής και τα πλοία φέρεται να έλαβαν ραδιοφωνικές προειδοποιήσεις να παραμείνουν μακριά.
Ένα παρατεταμένο κλείσιμο των στενών θα αποτελούσε το χειρότερο σενάριο, καθώς, ακόμη και η απειλή διαταραχών στον εφοδιασμό έχει προκαλέσει απότομη αύξηση των τιμών. Η τιμή του Brent είχε ήδη αυξηθεί τις τελευταίες εβδομάδες εν μέσω φόβων για επίθεση κατά του Ιράν, κλείνοντας περίπου στα 72 δολάρια ανά βαρέλι πριν από τις επιθέσεις.
Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου θα επηρέαζε άμεσα τους καταναλωτές μέσω του υψηλότερου κόστους καυσίμων και έμμεσα μέσω της αύξησης των εξόδων μεταφοράς, παραγωγής και διανομής
Μιλώντας στην Journal ενεργειακοί αναλυτές υποστήριξαν ότι μια περιορισμένη στρατιωτική εμπλοκή θα μπορούσε να ωθήσει τις τιμές του πετρελαίου προς τα 80 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ μια ευρύτερη ή μεγαλύτερης διάρκειας σύγκρουση θα μπορούσε να οδηγήσει τις τιμές σημαντικά υψηλότερα, ενδεχομένως πάνω από τα 100 δολάρια ανά βαρέλι. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, μια τέτοια αύξηση θα μπορούσε να προσθέσει περίπου 0,6 έως 0,7 ποσοστιαίες μονάδες στον παγκόσμιο πληθωρισμό.
Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου θα επηρέαζε άμεσα τους καταναλωτές μέσω του υψηλότερου κόστους καυσίμων και έμμεσα μέσω της αύξησης των εξόδων μεταφοράς, παραγωγής και διανομής. Αυτό θα μπορούσε να επιβραδύνει την οικονομική ανάπτυξη και να αναγκάσει τις κεντρικές τράπεζες, συμπεριλαμβανομένης της Fed, να επανεξετάσουν τις πρόσφατες μειώσεις επιτοκίων. Αντί να συνεχίσουν να χαλαρώνουν τη νομισματική πολιτική, ορισμένες κεντρικές τράπεζες ενδέχεται να σταματήσουν τις μειώσεις επιτοκίων ή ακόμη και να αυστηροποιήσουν την πολιτική τους για να αντιμετωπίσουν τις πληθωριστικές πιέσεις.
Οι διαταραχές στη ναυτιλία έχουν ήδη αρχίσει να φαίνονται. Δεκάδες δεξαμενόπλοια άλλαξαν πορεία. Πληρώματα δεξαμενόπλοιων ανέφεραν εκρήξεις κοντά στο νησί Kharg του Ιράν, από το οποίο διέρχεται περίπου το 90% των εξαγωγών αργού πετρελαίου του Ιράν.
Το ίδιο το Ιράν είναι ο πέμπτος μεγαλύτερος παραγωγός παγκοσμίως. Η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου ανέρχεται σε περίπου 107 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, πράγμα που σημαίνει ότι οποιαδήποτε διαρκής διαταραχή στις ιρανικές εξαγωγές – ή στις αποστολές που διακινούνται μέσω του Ορμούζ – θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά την παγκόσμια προσφορά.
Τι θα κάνει ο ΟΠΕΚ
Ο ΟΠΕΚ, με επικεφαλής τη Σαουδική Αραβία, αντιμετωπίζει πρόσθετη πίεση, καθώς είχε ήδη προγραμματιστεί να συζητήσει τα επίπεδα παραγωγής, με προσδοκίες για μέτρια αύξηση της παραγωγής. Υπό το πρίσμα της σύγκρουσης, ο ΟΠΕΚ μπορεί να εξετάσει το ενδεχόμενο επιτάχυνσης ή επέκτασης των αυξήσεων της παραγωγής για τη σταθεροποίηση των αγορών.
Η Σαουδική Αραβία φέρεται να έχει ενεργοποιήσει σχέδια έκτακτης ανάγκης για την ενίσχυση των εξαγωγών και έχει αυξήσει τις αποστολές σε εγκαταστάσεις αποθήκευσης στο εξωτερικό. Τόσο η Σαουδική Αραβία όσο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα λειτουργούν αγωγούς που παρακάμπτουν το Ορμούζ, προσφέροντας περιορισμένες εναλλακτικές οδούς για εξαγωγές, αν και το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που μεταφέρεται μέσω Ορμούζ δεν διαθέτει υποκατάστατα.
Παρά τους κινδύνους, αρκετοί παράγοντες θα μπορούσαν να μετριάσουν μια διαρκή αύξηση των τιμών. Η Κίνα αντιπροσώπευε ένα σημαντικό μερίδιο της αύξησης της ζήτησης πετρελαίου πέρυσι μέσω στρατηγικής αποθήκευσης. Θα μπορούσε να μειώσει τις αγορές εάν οι τιμές αυξηθούν. Επιπλέον, οι παραγωγοί έχουν επιταχύνει τις αποστολές πριν από μια πιθανή κλιμάκωση και τα κράτη του Κόλπου έχουν ενισχύσει την ασφάλεια γύρω από εναλλακτικές οδούς εξαγωγής.
Παρ’ όλα αυτά, οι οικονομίες της Μέσης Ανατολής παραμένουν ιδιαίτερα ευάλωτες λόγω της εγγύτητάς τους στη σύγκρουση και της εξάρτησής τους από τις εξαγωγές ενέργειας. Το κλείσιμο του εναέριου χώρου και οι διαταραχές του εμπορίου επιδεινώνουν τους κινδύνους. Η οικονομία του Ισραήλ, η οποία έχει ήδη αποδυναμωθεί από προηγούμενες εχθροπραξίες, θα μπορούσε να αντιμετωπίσει περαιτέρω πιέσεις.
Παρότι μια πλήρης κατάρρευση της προσφοράς παραμένει αβέβαιη, ακόμη και μέτριες διαταραχές θα μπορούσαν να οδηγήσουν τις τιμές του πετρελαίου υψηλότερα, να αναζωπυρώσουν τον πληθωρισμό και να αποσταθεροποιήσουν μια εύθραυστη παγκόσμια οικονομία.
