Πόλεμος στο Ιράν: Οι πιθανότητες ενεργειακής κρίσης 

Θα φέρει ο πόλεμος στο Ιράν μία ενεργειακή κρίση στον πλανήτη και ιδιαίτερα σε Ευρώπη και Ελλάδα; Αυτό το ερώτημα είναι ένα από τα κυρίαρχα που ακολούθησαν την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση την 28η Φεβρουαρίου, ωστόσο η απάντησή του δεν είναι καθόλου εύκολη αφού αποτελεί μία «εξίσωση» πολλαπλών μεταβλητών.

Ιρανικός πλούτος και στρατηγική γεωγραφική θέση

Το Ιράν, με πληθυσμό 86,63 εκατ. κατοίκους αποτελεί τη 17η μεγαλύτερη σε έκταση χώρα στον κόσμο. Διαθέτει στρατηγική θέση στη Μέση Ανατολή και έδαφος πλούσιο σε υδρογονάνθρακες και μέταλλα. Εκτός από το πετρέλαιο, οι άλλοι φυσικοί πόροι της χώρας περιλαμβάνουν φυσικό αέριο, άνθρακα, χρώμιο, χαλκό, σιδηρομετάλλευμα, μόλυβδο, μαγγάνιο, ψευδάργυρο και θείο.

Σε σχέση με το πετρέλαιο, το Ιράν αποτελεί ιδρυτικό μέλος και τον τρίτο μεγαλύτερο παραγωγό του Οργανισμού Εξαγωγών Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών (ΟΠΕΚ) με ποσοστό 4,5%. Το 80% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου -με τη χώρα να είναι μέλος των BRICS+-, κατευθύνεται προς την Κίνα. Ο περιορισμός της παραγωγής θα σημάνει μεγαλύτερη προμήθεια πετρελαίου του Πεκίνου από τη Ρωσία.

Το Ιράν, πέρα από το πλούσιο υπέδαφος, διαθέτει στρατηγική θέση καθώς και τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, από τα οποία περνά περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου, καθώς και πολύ μεγάλες ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Για να γίνει αντιληπτή η σημασία των Στενών για την παγκόσμια οικονομία και τι περιπλοκές μπορεί να δημιουργήσει σε αυτήν η υφιστάμενη κρίση, θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα κόστη για τις μεταφορές ενεργειακών προϊόντων μέσω τάνκερ στη Μέση Ανατολή έφτασαν σε ιστορικό υψηλό σήμερα, με τα ναύλα και τις αξίες των πλοίων να «εκτοξεύονται».

Την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, το 10% του παγκόσμιου στόλου εμπορευματοκιβωτίων παρέμενε εγκλωβισμένο στα Στενά, συνεπώς, ένα μπλόκο μακράς διάρκειας στο σημείο από τους Φρουρούς της Επανάστασης -κάτι που δεν έχει υπάρξει ιστορικά σε πλήρη μορφή- θα έχει πολλαπλάσιες επιπτώσεις στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον.

Επιστρέφοντας στο φλέγον ζήτημα της πορείας του «μαύρου χρυσού», προς το παρόν, δεν έχουν διαμορφωθεί συνθήκες ενός πετρελαϊκού «σοκ». To βαρέλι έφτασε σχεδόν τα 84 δολάρια χθες και δεν αποκλείεται, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, σε βάθος χρόνου να ξεπεράσει κατά πολύ τα 100 δολάρια.

Οι χώρες του ΟΠΕΚ+ ανακοίνωσαν προ ημερών, σε μία ιδιαίτερα σημαντική κίνηση -που εμμέσως «έδειξε» και την επικείμενη επίθεση στο Ιράν- ότι τον Απρίλιο θα προχωρήσουν σε αύξηση της παραγωγής κατά 206.000 βαρέλια ανά ημέρα, ώστε να απορροφήσουν τη μείωση της παραγωγής που θα προκύψει εξαιτίας της πολεμικής σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή.

Εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα της προμήθειας του LNG, το οποίο σημείωσε κατακόρυφη αύξηση. Ιράν και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα παράγουν το 20% του υγροποιημένου φυσικού αερίου στον πλανήτη. Η Ευρώπη, ωστόσο, προμηθεύεται LNG κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Συγκεκριμένα, οι ΗΠΑ αποτελούν τον μεγαλύτερο προμηθευτή της Ένωσης (60% τον Ιανουάριο) με αυξητικές τάσεις, εμπεδώνοντας μία εικόνα ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από την Αμερική. Ακολούθησε σε προμήθεια η Ρωσία με 19%, με την πλήρη απεξάρτηση της ΕΕ από τους ρωσικούς υδρογονάνθρακες να έχει ως χρονικό ορίζοντα το 2027. Αλγερία, Κατάρ και Νιγηρία ακολουθούν με μονοψήφια ποσοστά προμήθειας LNG.

Ωστόσο, ακόμη κι αν μία αγορά όπως η Ευρώπη, δεν εξαρτάται άμεσα από τις ενεργειακές εισαγωγές χωρών από μία περιοχή όπως του Κόλπου, οι αγορές πετρελαίου και LNG δεν παύουν να είναι παγκόσμιες, με το μπλοκάρισμα των Στενών του Ορμούζ να σημαίνουν αυτομάτως και αύξηση τιμών για τις χώρες της ΕΕ, όπως σημειώνεται σε ανάλυση του Bruegel.

Από τι θα κριθεί το εάν θα υπάρξει μία μακρά ενεργειακή κρίση;

Ένας συνδυασμός παραγόντων θα κρίνει εάν θα υπάρξει ένα ενεργειακό σοκ αντίστοιχης κλίμακας με την πετρελαϊκή κρίση του 1973 (Αραβοϊσραηλινός Πόλεμος) ή θα υπάρξει αποκλιμάκωση των πιέσεων με προσαρμογή των τιμών σε πετρέλαιο και LNG.

Ένα σημαντικό κριτήριο είναι, αναμφίβολα, το χρονικό διάστημα που θα διαρκέσει η αναταραχή στη Μέση Ανατολή, άρα αντίστοιχα και οι μεγάλοι κίνδυνοι για παραγωγή και μεταφορές ενεργειακών προϊόντων.

Ο Ντόναλντ Τραμπ μίλησε αρχικά για πόλεμο στο Ιράν διάρκειας ως τεσσάρων εβδομάδων, όμως με το πέρασμα των ωρών αναθεώρησε τις εκτιμήσεις του κάνοντας λόγο για μεγαλύτερο διάστημα, ιδιαίτερα από τη στιγμή που η εξόντωση του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και αξιωματούχων του θεοκρατικού καθεστώτος του Ιράν δε σήμανε και ταυτόχρονη παράδοση της ηγεσίας της χώρας.

Παράλληλα, ένας κρίσιμος παράγοντας είναι η στάση του Ιράν και εάν στα αντίποινά του για την επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ θα περιλαμβάνεται η στόχευση σε ενεργειακές υποδομές, σε χώρες-συμμάχους των Τραμπ και Νετανιάχου.

Oι Financial Times αποκάλυψαν πληροφορίες που κάνουν λόγο για υλοποίηση σχεδίου-κληρονομιάς του Χαμενεΐ, σύμφωνα με το οποίο θα επιδιωχθεί γενικευμένος πόλεμος στη Μέση Ανατολή με αιχμή επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, ώστε να δημιουργηθεί πλήγμα στην παραγωγή και στον ενεργειακό εφοδιασμό.

Drone συνετρίβη τη Δευτέρα στο διυλιστήριο Ras Tanura της σαουδαραβικής Aramco (με το Ιράν να διαψεύδει ότι πραγματοποίησε χτύπημα, κατηγορώντας το Ισραήλ για την εξέλιξη αυτή). Επίσης κατά την ίδια ημέρα, η κρατική εταιρεία του Κατάρ, η Qatar Energy ανέστειλε την παραγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου έπειτα από ιρανικές επιθέσεις σε εγκαταστάσεις της, στις βιομηχανικές ζώνες Ρας Λαφάν και Μεσαγιέντ, η οποίες αποτελούν κρίσιμους ενεργειακούς κόμβους σε παγκόσμιο επίπεδο.

Σημειώνεται ότι το 80% του καταριανού LNG, δεύτερο σε παραγωγή στον κόσμο πίσω από τις Ηνωμένες Πολιτείες, κατευθύνεται προς την Ασία, συνεπώς θα αυξηθεί περαιτέρω η ζήτηση και από αυτήν την πλευρά. Στο σημείο αυτό, θα πρέπει να επισημανθεί και η απειλή Ιρανών στρατιωτικών αξιωματούχων για επιθέσεις σε πλοία που θα επιχειρήσουν διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.

Συνεπώς, όλες οι παραπάνω εξελίξεις διαμορφώνουν σημαντικές πιέσεις στις αγορές ενέργειες, οι οποίες ασφαλώς και δεν μπορούν να μείνουν ανεπηρέαστες. Δεδομένης της αστάθειας και της πλήρους αβεβαιότητας σε αυτή τη φάση, εξαιτίας της κλιμακούμενης πολεμικής σύγκρουσης στο Ιράν, οι τιμές αναμένεται να συνεχίσουν την ανοδική πορεία. Το πού θα φτάσουν και πότε θα αρχίσουν να σταθεροποιούνται θα εξαρτηθεί από τη στάση των βασικών δρώντων.

Βραχυπρόθεσμα, οι καταναλωτές ενέργειας στην Ελλάδα θα κληθούν να βάλουν βαθιά το χέρι στην τσέπη. Μεσοπρόθεσμα, την πορεία των  τιμών θα δείξουν οι εξελίξεις, με τους οιωνούς να μην προμηνύουν άμεση αποκλιμάκωση.

Όμως δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι η άνοδος του πληθωρισμού, που προκαλεί η εκτόξευση του κόστους ενέργειας, θα έχει άμεσες επιπτώσεις και στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες βαδίζουν προς τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

Οι ισχυρές πληθωριστικές πιέσεις ήταν ο βασικός λόγος απώλειας της προεδρίας για τους Δημοκρατικούς από τον Ντόναλντ Τραμπ. Και αυτό το γνωρίζει ο Αμερικανός πρόεδρος και το επιτελείο του.

*Ο Βαγγέλης Βιτζηλαίος, είναι συντονιστής Κύκλου Διεθνών & Ευρωπαϊκών Αναλύσεων Ινστιτούτου ΕΝΑ και υποψήφιος διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πειραιώς