Επιπτώσεις μίας παρατεταμένης σύρραξης στη Μέση Ανατολή για τους καταναλωτές και το κόστος ζωής

Η σύρραξη στη Μέση Ανατολή επηρεάζει την ελληνική αγορά με 3 κύριους τρόπους: α) αυξημένο κόστος ενέργειας, β) αναστάτωση στη ναυτιλία και γενικότερα στην εφοδιαστική αλυσίδα, και γ) κίνδυνοι για τον τουρισμό εάν η κρίση συνεχιστεί.

Το ενδιαφέρον μας εδώ θα εστιαστεί στις πιθανές επιπτώσεις ενός παρατεταμένου πολέμου για τους καταναλωτές και το κόστος ζωής στην Ελλάδα.

Το Ιράν, παρά τις υφιστάμενες κυρώσεις στις εξαγωγές πετρελαίου του, ελέγχει ένα κομβικό σημείο του παγκόσμιου εμπορίου, δηλαδή τα Στενά του Ορμούζ. Μέσα από αυτό το στενό πέρασμα διακινείται περίπου το 20% της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου, δηλαδή περίπου 100 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως . Μία σύρραξη που θα κλείσει ή διαταράξει το πέρασμα αυτό θα μπορούσε να αυξήσεις απότομα τις τιμές του αργού πετρελαίου διεθνώς. Ταυτόχρονα, οι επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις άλλων χωρών προκαλούν ήδη πρόσθετη μεγάλη αναστάτωση στην αγορά ορυκτών καυσίμων. Η άνοδος των διεθνών τιμών αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου μεταφράζεται φυσικά σε ακριβότερη ενέργεια για επιχειρήσεις και καταναλωτές.

Οι τιμές των ορυκτών καυσίμων έχουν ήδη σημειώσει σημαντική αλλά όχι δραματική αύξηση μέχρι σήμερα.

Τι θα γίνει όμως εάν υπάρξει κλιμάκωση και παράταση της ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή;

Γνωρίζουμε από παρόμοιες καταστάσεις του παρελθόντος (π.χ., μεγάλη πετρελαϊκή κρίση το 1973, αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν το 1979, πόλεμος του κόλπου το 1991, εισβολή στο Ιράκ το 2003) ότι ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή σημαίνει μία μάλλον προβλέψιμη, και ενδεχομένως αυτοεκπληρούμενη σε κάποιον βαθμό, εξέλιξη που μπορεί απλουστευτικά να σκιαγραφηθεί ως εξής:

–       Η διεθνής αγορά τιμολογεί γρήγορα ένα «war premium» στα καύσιμα και τα ναύλα.

–       Η άνοδος των διεθνών τιμών ορυκτών καυσίμων και των ναύλων αυξάνει το κόστος παραγωγής και διανομής διαφόρων προϊόντων και, κυρίως, των τροφίμων.

–       Η αγορά μπορεί να προεξοφλήσει το ρίσκο και να ανεβάσει τιμές σε προϊόντα και υπηρεσίες πριν εμφανιστούν πραγματικοί περιορισμοί προσφοράς.

–       Στα καταναλωτικά προϊόντα έχουμε (α) άμεση αύξηση του μεταφορικού κόστους που προστίθεται στην τιμή, (β) υψηλότερο κόστος ενέργειας στην αγροτική και βιομηχανική παραγωγή που θα εμφανιστεί εντέλει στις τιμές των καταναλωτικών προϊόντων, (γ) ελλείψεις ή μειωμένη διαθεσιμότητα εισαγόμενων ειδών που ανεβάζουν τις αντίστοιχες τιμές λόγω περιορισμένης προσφοράς, δ) αυξήσεις στις τιμές εγχώρια παραγόμενων προϊόντων που χρησιμοποιούν όμως ανατιμημένες πρώτες ύλες και εισροές. Για παράδειγμα, αγροτικά προϊόντα που χρησιμοποιούν λιπάσματα.

Το γενικότερο συμπέρασμα είναι ένας συνεχιζόμενος και διευρυνόμενος  πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν θα μείνει μακριά από την καθημερινότητα των Ελλήνων καταναλωτών.

Θα γίνει αισθητός στο ράφι του σούπερ μάρκετ, στους λογαριασμούς ενέργειας, και στις αντλίες των καυσίμων. Ένα νέο πληθωριστικό κύμα θα ήταν ιδιαίτερα επώδυνο καθώς θα προστίθετο στις συσσωρευμένες ανατιμήσεις που άφησε η πρόσφατη πληθωριστική κρίση.

Το καλό σενάριο για την ελληνική οικονομία είναι η σύρραξη να μην διαρκέσει, ώστε οι επιπτώσεις στο κόστος παραγωγής των επιχειρήσεων και, κατά συνέπεια, στο κόστος ζωής των καταναλωτών να είναι μικρές, προσωρινές και αντιστρέψιμες.

Γεώργιος Μπάλτας, Καθηγητής του Τμήματος Μάρκετινγκ & Επικοινωνίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Διευθυντής Μεταπτυχιακών Σπουδών