Οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη εμφανίζουν έντονες διακυμάνσεις μεταξύ ημέρας και νύχτας, καθώς ο συνδυασμός αυξημένης διείσδυσης των ανανεώσιμων πηγών και των αναταράξεων στην αγορά φυσικού αερίου εντείνει την αστάθεια στις ενεργειακές αγορές.
Η διακοπή προμηθειών φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή, στον απόηχο του πολέμου στο Ιράν, έχει αυξήσει το κόστος καυσίμου για τους ηλεκτροπαραγωγούς, διευρύνοντας ακόμη περισσότερο τις διακυμάνσεις στις τιμές.
Σε αγορές όπως η Ολλανδία, η Δανία και η Γερμανία, οι χονδρικές τιμές μπορεί να μεταβάλλονται κατά εκατοντάδες ευρώ ανά μεγαβατώρα μέσα σε λίγες ώρες, σύμφωνα με στοιχεία της Montel Analytics.
Κατά τη διάρκεια της ημέρας, η άφθονη παραγωγή από φωτοβολταϊκά συμπιέζει τις τιμές, καθώς υποκαθιστά την παραγωγή από μονάδες φυσικού αερίου. Όταν όμως δύει ο ήλιος και η ηλιακή παραγωγή υποχωρεί, οι μονάδες ορυκτών καυσίμων καλούνται να καλύψουν τη ζήτηση, οδηγώντας συχνά σε απότομη άνοδο των τιμών πριν αυτές υποχωρήσουν εκ νέου αργότερα μέσα στη νύχτα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα καταγράφηκε στις 4 Μαρτίου στη Δανία, όπου οι τιμές για την επόμενη ημέρα εκτινάχθηκαν από 26 ευρώ ανά MWh στις 2 μ.μ. σε σχεδόν 430 ευρώ στις 5:45 μ.μ., λιγότερο από τέσσερις ώρες αργότερα. Παρόμοια πορεία σημειώθηκε στην Ολλανδία, όπου οι τιμές αυξήθηκαν από 24 σε περίπου 450 ευρώ ανά MWh στο ίδιο χρονικό διάστημα, ενώ αντίστοιχες διακυμάνσεις καταγράφηκαν στο Βέλγιο και τη Γερμανία.
Πώς οι ΑΠΕ επηρεάζουν τις τιμές
Η αυξημένη μεταβλητότητα αποτελεί πλέον δομικό χαρακτηριστικό των ευρωπαϊκών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς η ταχεία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών δημιουργεί μεγάλες περιόδους χαμηλών τιμών όταν επικρατούν ευνοϊκές καιρικές συνθήκες —έντονη ηλιοφάνεια ή ισχυροί άνεμοι— και απότομες αυξήσεις όταν απαιτείται ενεργοποίηση μονάδων ορυκτών καυσίμων για την κάλυψη της ζήτησης.
Την τρέχουσα εβδομάδα η τάση αυτή ενισχύθηκε περαιτέρω από τις αναταράξεις στην αγορά φυσικού αερίου. Όπως σημείωσε στους Financial Times ο διευθυντής της Montel, Ζαν-Πολ Χάρεμαν, «βλέπουμε πολύ χαμηλές ή ακόμη και αρνητικές τιμές το απόγευμα, καθώς η ηλιακή ενέργεια αντικαθιστά το φυσικό αέριο. Το βράδυ όμως οι μονάδες φυσικού αερίου πρέπει να τεθούν σε λειτουργία σε υψηλότερες τιμές λόγω του πολέμου στο Ιράν, με αποτέλεσμα αυτές τις τεράστιες διακυμάνσεις».
Το χάσμα μεταξύ χαμηλών και υψηλών τιμών εκτιμάται ότι θα διευρυνθεί περαιτέρω όσο πλησιάζει η άνοιξη και αυξάνεται η παραγωγή από φωτοβολταϊκά. Η εξέλιξη αυτή θεωρείται ευνοϊκή για επενδύσεις σε μέσα αποθήκευσης ενέργειας, όπως οι μπαταρίες, που μπορούν να απορροφούν φθηνή ηλεκτρική ενέργεια κατά τη διάρκεια της ημέρας και να την επαναδιοχετεύουν στο σύστημα όταν οι τιμές ανεβαίνουν.
Οι εξελίξεις αντανακλούν τη ραγδαία μεταβολή της ενεργειακής αγοράς στην Ευρώπη, καθώς η ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας έχει ξεπεράσει κατά πολύ την ανάπτυξη υποδομών αποθήκευσης.
Μέχρι το τέλος του περασμένου έτους η ΕΕ διέθετε περίπου 406 γιγαβάτ εγκατεστημένης ηλιακής ισχύος. Τον Ιούνιο του 2025, η ηλιακή ενέργεια αποτέλεσε για πρώτη φορά τη μεγαλύτερη πηγή ηλεκτροπαραγωγής στην Ένωση.
Τον ίδιο μήνα η Ολλανδία κάλυψε περίπου το 40% της ηλεκτρικής της παραγωγής από φωτοβολταϊκά, ενώ σε Γερμανία και Δανία το ποσοστό ξεπέρασε το 20%, σύμφωνα με στοιχεία του ενεργειακού think tank Ember.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να αποθηκεύσει ενέργεια
Η μεγάλη διείσδυση φωτοβολταϊκών σημαίνει ότι σε πολλές αγορές δεν απαιτείται λειτουργία μονάδων φυσικού αερίου κατά τις ώρες αιχμής της ηλιακής παραγωγής.
Ωστόσο, η περιορισμένη δυνατότητα αποθήκευσης αυτής της ενέργειας οδηγεί συχνά σε κατάρρευση των τιμών, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις γίνονται ακόμη και αρνητικές — με τους παραγωγούς να πληρώνουν ουσιαστικά τους καταναλωτές για να απορροφήσουν την περίσσεια ηλεκτρικής ενέργειας.
Όταν όμως η ηλιακή παραγωγή μηδενίζεται μετά τη δύση του ήλιου, οι μονάδες φυσικού αερίου ή άνθρακα πρέπει να καλύψουν το κενό. Επειδή λειτουργούν για λιγότερες ώρες μέσα στην ημέρα, οι μονάδες αυτές πρέπει να αποκομίζουν υψηλότερα έσοδα κατά τη διάρκεια της λειτουργίας τους, γεγονός που συμβάλλει στην άνοδο των τιμών.
Η μεταβλητότητα αποτυπώνεται και στα στατιστικά στοιχεία: σε δέκα ευρωπαϊκές αγορές, μεταξύ των οποίων η Βρετανία και η Γερμανία, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας έγιναν αρνητικές 2.821 φορές το περασμένο καλοκαίρι —αριθμός ρεκόρ— ενώ αυξήθηκε σημαντικά και ο αριθμός των ωρών με εξαιρετικά υψηλές τιμές, σύμφωνα με στοιχεία της S&P Global Commodity Insights.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε τις τελευταίες ημέρες λόγω της απότομης ανόδου των τιμών φυσικού αερίου, μετά τις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές του Κατάρ και τη σχεδόν πλήρη αδυναμία διέλευσης από το Στενό του Ορμούζ. Οι εξελίξεις αυτές έχουν οδηγήσει επίσης σε άνοδο των τιμών άνθρακα, καθώς εταιρείες κοινής ωφέλειας στην Ευρώπη και τη βορειοανατολική Ασία αναζητούν εναλλακτικά καύσιμα για να διασφαλίσουν την ηλεκτροπαραγωγή.
